गरुडपुराणम्

शुष्कमूलकशुण्ठीनां क्षारो हिङ्गुलनागरम् । तक्रं चतुर्गुणं दद्यात्तैलमेतद्विपाचयेत् ॥ १,१९२.

सुकलेल्या मुळ्याचा आणि सुंठीचा क्षार, हिंग, हिंगुल आणि आले, यांना चारपट ताक घालून हे तेल शिजवावे.

बाधिर्यं कर्णशूलञ्च पूयस्त्रावञ्च कर्णयोः । क्रिमयश्च विनश्यन्ति तैलस्यास्य प्रपूरणात् ॥ १,१९२.

कान बहिरेपणा, कानात वेदना, कानातून पू वाहणे आणि कानातील कृमी हे या तेलाच्या वापराने नाहीसे होतात.

शुष्कमूलकशुण्ठीनां क्षारो हिङ्गुलनागरम् । शतपुष्पा वचा कुष्ठं दारुशिग्रुरसाञ्जनम् ॥ १,१९२.

सुकलेली मुळा, सुंठ, क्षार, हिंगुल, नागरमोथा, शतपुष्पा, वाचा, कुष्ट, देवदारू आणि रसायन यांचा समावेश करावा.

सौवर्चलं यवक्षारं सामुद्रं सैन्धवं तथा । ग्रन्थिकं विडमुस्तं च मधु शुक्तं चतुर्गुणम् ॥ १,१९२.

सैंधव मीठ, जवाचा क्षार, समुद्री मीठ, ग्रंथिका, विडंग, नागरमुस्ता, मध आणि त्याच्या चौपट आंबट ताक घ्यावे.

मातुलुङ्गरसश्चैव कदलीरस एव च । तैलमेभिर्विपक्तव्यं कर्णशूलापहं परम् ॥ १,१९२.

मातुलुंगाचा रस आणि केळ्याचा रसही घ्यावा. या सर्व पदार्थांसह तेल शिजवावे; हे तेल कानातील वेदना दूर करण्यासाठी उत्तम आहे.

बाधिर्यं कर्णनादश्च पूयस्त्रावश्च दारुणम् । पूरणादस्य तैलस्य क्रिमयः कर्णयोर्हर ॥ १,१९२.

कान बहिरेपणा, कानात आवाज येणे, जोराचा पू वाहणे आणि कानातील कृमी हे या तेलाच्या वापराने नाहीसे होतात.

सद्यो विनाशमायान्ति शशाङ्ककृतशेखर । क्षारतैलमिदं श्रेष्ठं मुखदन्तमलापहम् ॥ १,१९२.

हे सर्व त्वरित नाहीसे होते, हे चंद्रकोर मस्तकावर धारण करणाऱ्या प्रभू. हे क्षारयुक्त तेल श्रेष्ठ आहे आणि तोंड व दातातील मळ दूर करते.

चन्दनं कुङ्कुमं मांसी कर्पूरं जातिपत्रिका । जातीकङ्कोलपूगानां लवङ्गस्य फलानि च ॥ १,१९२.

चंदन, केशर, माशी, कापूर, जायपत्रीची पाने, जायफळ, कंकोल, सुपारी आणि लवंगाची फळे यांचा समावेश करावा.

अगुरूणि च कस्तूरी कुष्ठं तगरपादिका । गोरोचना प्रियङ्गुश्च बला चैव तथा नखी ॥ १,१९२.

अगर, कस्तुरी, कुष्ट, तगर, गोरोचन, प्रियंगू, बला आणि नखी हे पदार्थ घ्यावेत.

सरलं सप्तपर्णं च लाक्षा चामलकी तथा । तथा तु पद्मकं चैव ह्येतैस्तैलं प्रसाधयेत् ॥ १,१९२.

सरळ, सप्तपर्ण, लाख, आवळा आणि पद्मक या पदार्थांनी तेल तयार करावे.

प्रस्वेदमलदुर्गन्धकण्डू कुष्ठहरं परम् । गच्छति स्त्रीशतं रुद्र बन्ध्यापि लभते सुतम् ॥ १,१९२.

घाम, मळ, दुर्गंध, खाज आणि त्वचारोग यावर हे तेल अत्यंत उपयुक्त आहे; शंभर रात्री वापरल्यास, अगदी वंध्याही स्त्रीला मूल प्राप्त होते, हे रुद्र.

यवानी चित्रकं धान्यं त्र्यूषणं जीरकं तथा । सौवर्चलं विडगञ्च पिप्पलीमूलराजिकम् ॥ १,१९२.

ओवा, चित्रक, धणे, त्र्युषण, जिरे, सैंधव मीठ, विडंग, पिंपळीचे मूळ आणि काळे मोहरी हे पदार्थ घ्यावेत.

एभिः पचेद्रघृतप्रस्थं जलप्रस्थाष्टसंयुतम् । तथार्ऽशोगुल्मश्वयथुं हन्ति वह्निं करोति वै ॥ १,१९२.

या सर्व पदार्थांसह एक प्रस्थ तूप आणि त्याच्या आठपट पाणी घालून शिजवावे; त्यामुळे मूळव्याध, गाठी, सूज नाहीशी होते आणि पचनशक्ती वाढते.

मरिचं त्रिवृतं कुष्ठं हरितालं मनः शिला । देवदारु हरिद्रे द्वे कुष्ठं मांसी च चन्दनम् ॥ १,१९२.

मिरी, त्रिवृत, कुष्ट, हरिताल, मन:शिला, देवदारू, दोन प्रकारची हळद, कुष्ट, माशी आणि चंदन हे पदार्थ घ्यावेत.

विशाला करवीरञ्च अर्कक्षीरं शकृद्रसः । एषाञ्च कार्षिको भागो विषस्यार्धपलं भवेत्त् ॥ १,१९२.

विशाळा, करवीर, अर्काचे दूध, गायीच्या शेणाचा रस—प्रत्येकी एक कार्ष आणि विषाचे अर्धा पळ घ्यावे.

प्रस्थं सटुकतैलस्य गोमूत्रेऽष्टगुणे पचेत् । मृत्पात्रे लोहपात्रे वा शनैर्मृद्वग्निना पचेत् ॥ १,१९२.

एक प्रस्थ मोहरीचे तेल आणि त्याच्या आठपट गायीचे मूत्र घेऊन, मातीच्या किंवा लोखंडी भांड्यात मंद आचेवर हळूहळू शिजवावे.

पामा विचर्चिका चैव दद्रुर्विस्फोचकानिच । अभ्यङ्गेन प्रणश्यन्ति कोमलत्वञ्च जायते ॥ १,१९२.

पामा, विचर्चिका, दाद आणि फोड हे या तेलाने अभ्यंग केल्याने नाहीसे होतात आणि त्वचा मऊ होते.

प्रभूतान्यपि श्वित्राणि तैलेनानेन मर्दयेत् । चिरोत्थितमपि श्वित्रं विनष्टं तत्क्षणाद्भवेत् ॥ १,१९२.

खूप प्रमाणात असलेलेही श्वित्र या तेलाने चोळावे; जुने श्वित्रही क्षणात नाहीसे होते.

पटोलपत्रं कटुका मञ्जिष्ठा शारिवा निशा । जातीशमीनिम्बपत्रं मधुकं क्वथितं घृतम् ॥ १,१९२.

पटोलाची पाने, कटुका, मंजीष्ठा, शारिवा, निशा, जाती, इशामिनी, निम्बाची पाने आणि मधुक—हे सर्व तुपात उकळावे.

एभिर्लेपात्सयुररुजो व्रणा विस्त्राविणः शिव । शङ्खपुष्पी वचा सोमो ब्राह्मी ब्रह्मसुवर्चलाः ॥ १,१९२.

हे सर्व लावल्याने, हे शिवा, फोड, आजार आणि वास येणारे जखमा बऱ्या होतात. शंखपुष्पी, वचा, सोम, ब्राह्मी आणि ब्रह्मसुवर्चला हे औषध म्हणून वापरावेत.

अभया च गुडूची च आटरूषकवाकुची । एतैरक्षसमैर्भागैर्घृतप्रस्थं विपाचयेत् ॥ १,१९२.

अभया, गुडुची, आटरुषक आणि वाकुची हे सर्व सारख्या प्रमाणात घेऊन, एक प्रस्थ तूपात नीट उकळावे.

कण्टकार्या रसप्रस्थं क्षीरप्रस्थसमन्वितम् । एतद्ब्राह्मीघृतं नाम स्मृतिमेधाकरं परम् ॥ १,१९२.

कंटकारीचा रस एक प्रस्थ आणि तितक्याच प्रमाणात दूध एकत्र करून जे तूप तयार होते, त्याला ब्राह्मीघृत म्हणतात. हे स्मरणशक्ती आणि बुद्धी वाढवणारे श्रेष्ठ औषध आहे.

अग्निमन्थो वचा वासा पिप्पली मधु सैन्धवम् । सप्तरात्रप्रयोगेण किन्नरैरिव गीयते ॥ १,१९२.

अग्निमंथ, वचा, वासा, पिंपळी, मध आणि सैंधव मीठ हे सात रात्री वापरल्यास, किन्नर देखील त्याची स्तुती करतात.

अपामार्गः गुडूची च वचा कुष्ठं शतावरी । शङ्खपुष्पाभया साज्यं विडङ्गं भक्षितं समम् । त्रिभिर्दिनैर्नरं कुर्याद्ग्रन्थाष्टशतधारिणम् ॥ १,१९२.

अपामार्ग, गुडुची, वचा, कुष्ट, शतावरी, शंखपुष्पी, अभया, तूप आणि विडंग हे सर्व एकत्र घेतल्यास, तीन दिवसांत मनुष्य आठशे श्लोक लक्षात ठेवू शकतो.

अद्भिर्वा पयसाज्येन मासमेकन्तु सेविता । वचा कर्यान्नरं प्राज्ञं श्रुतिधारणसंयुतम् ॥ १,१९२.

वचा पाण्यात, दूधात किंवा तुपात एक महिना घेतल्यास, मनुष्याला बुद्धी आणि स्मरणशक्ती प्राप्त होते.

चन्द्रसूर्यग्रहे पीतं पलमेकं पयोऽन्वितम् । वचायास्तत्क्षणं कुर्यान्महाप्रज्ञायुतं नरम् ॥ १,१९२.

चंद्र किंवा सूर्यग्रहणाच्या वेळी, एक पळ वचा दूधात मिसळून प्यायल्यास, त्या क्षणीच मोठी बुद्धी प्राप्त होते.

भूनिम्बनिम्बत्रिफलापर्पटैश्च शृतं जलम् । पटोलीमुस्तकाभ्याञ्च वासकेन च नाशयेत् ॥ १,१९२.

भूनिंब, निम्ब, त्रिफळा, परपट, पाटोळी, मुस्तक आणि वासा यांच्याने उकळलेले पाणी रोग नष्ट करते.

विस्फोटकानि रक्तञ्च नात्र कार्या विचारणा । कतकस्य फलं शङ्खं सैन्धवं त्र्यूषणं वचा ॥ १,१९२.

फोड आणि रक्तस्त्रावासाठी शंका नको. कतकाचे फळ, शंख, सैंधव मीठ, त्र्यूषण आणि वचा हे प्रभावी आहेत.

फेनी रसाञ्जनं क्षौद्रं विडङ्गानि मनः शिला । एषां वर्तिर्हन्ति काचं तिमिरं पटलं तथा ॥ १,१९२.

फेणी, रसांजन, मध, विडंग आणि मन:शिला यांची वर्ती डोळ्यांत लावल्यास, काचबिंदू, अंधुकपणा आणि पटल दूर होते.