गरुडपुराणम्

तद्भक्षणमजीर्णं हि पाण्डुरोगञ्ज कामलम् । अतीसारांश्च मन्दाग्निं प्लीहाञ्चैव निवारयेत् ॥ १,१९२.

हे लाडू खाल्ल्याने अपचन, पांडुरोग, कामला, अतिसार, मंदाग्नि आणि प्लीहाचे विकार दूर होतात.

बिल्वाग्निमन्थः श्योनाकपाटलापारिभद्रकम् । प्रसारण्यश्वगन्धा च बृहती कण्टकारिका ॥ १,१९२.

बिल्व, अग्निमंथ, श्योनाक, पाटळ, पारिभद्र, प्रसारणी, अश्वगंधा, बृहती आणि काटेरी कांदा—

बला चातिबला रास्ना श्वदंष्ट्रा च पुनर्नवा । एरण्डः शारिवा पर्णो गुडूची कपिकच्छुका ॥ १,१९२.

बल, अतिबला, रास्ना, श्वदंष्ट्रा, पुनर्नवा, एरंड, शारिवा, पर्ण, गुडुची आणि कपिकच्छु—

एषां दशपलान्भागान्क्वाथयेत्सलिलेऽमले । तेन पादावशेषेण तैलपात्रे विपाचयेत् ॥ १,१९२.

या सर्वांची दहा दहा पलं घ्या, स्वच्छ पाण्यात उकळा, आणि पाणी चौथ्या भागापर्यंत राहिल्यावर, ते तेलाच्या पात्रात शिजवा.

आजं वा यदि गव्यं क्षीरं दत्त्वा चतुर्गुणम् । शतावरीं सैन्धवञ्च तैलतुल्यं प्रदापयेत् ॥ १,१९२.

त्यात बकरीचे किंवा गायीचे दूध चारपट प्रमाणात घाला, आणि शतावरी व सैंधव मिठ तेलाइतकेच प्रमाणात मिसळा.

द्रव्याणियानि पेष्याणि तानि वक्ष्यामि तच्छृणु । शतपुष्पा देवदारुर्बला पर्णो वचागुरु ॥ १,१९२.

आता जे द्रव्ये वाटायची आहेत, ती सांगतो—ऐका: शतपुष्पा, देवदार, बल, पर्ण, वचा आणि अगर.

कुष्ठं मांसी सैन्धवञ्च पलमेकं पुनर्नवा । पाने नस्ये तथाभ्यङ्गे तैलमेतत्प्रदापयेत् ॥ १,१९२.

कुष्ठ, मांसी, सैंधव मिठ प्रत्येकी एक पल, आणि पुनर्नवा—हे सर्व तेल प्यायला, नस्यासाठी आणि अभ्यंगासाठी वापरावे.

हृच्छूलं पार्श्वशूलञ्च गण्डमालाञ्च नाशयेत् । अपस्मारं वातरक्तं वपुष्मांश्च पुमान्भवेत् ॥ १,१९२.

हे तेल हृदयदुखी, बाजूचे दुखणे, गंडमाळ, अपस्मार, वातरक्त दूर करते आणि पुरुषाला बळकट बनवते.

गर्भमश्वतरी विन्द्यात्किं पुनर्मानुषी हर । अश्वानां वातभग्नानां कुञ्जराणां नृणां तथा । तैलमेतत्प्रयोक्तव्यं सर्ववातविकारिणाम् ॥ १,१९२.

जर हे तेल खच्चराला गर्भ राहू शकते, तर स्त्रीला तर नक्कीच राहील, हे हराया! घोडा, हत्ती आणि माणसांमध्ये वाताचे सर्व विकार यावर या तेलाने बरे होतात.

हिङ्गुतुम्बुरुशुण्ठीभिः सिद्धं तैलन्तु सार्षपम् । एतद्धि पुरणं श्रेष्ठं कर्णशूलापहं परम् ॥ १,१९२.

हिंग, तुंबा आणि सुंठ यांच्याने सिद्ध केलेले, विशेषतः मोहरीच्या तेलात, हे जुने आणि उत्तम औषध आहे, आणि कानदुखी दूर करते.

शुष्कमूलकशुण्ठीनां क्षारो हिङ्गुलनागरम् । तक्रं चतुर्गुणं दद्यात्तैलमेतद्विपाचयेत् ॥ १,१९२.

सुकलेल्या मुळ्याचा आणि सुंठीचा क्षार, हिंग, हिंगुल आणि आले, यांना चारपट ताक घालून हे तेल शिजवावे.

बाधिर्यं कर्णशूलञ्च पूयस्त्रावञ्च कर्णयोः । क्रिमयश्च विनश्यन्ति तैलस्यास्य प्रपूरणात् ॥ १,१९२.

कान बहिरेपणा, कानात वेदना, कानातून पू वाहणे आणि कानातील कृमी हे या तेलाच्या वापराने नाहीसे होतात.

शुष्कमूलकशुण्ठीनां क्षारो हिङ्गुलनागरम् । शतपुष्पा वचा कुष्ठं दारुशिग्रुरसाञ्जनम् ॥ १,१९२.

सुकलेली मुळा, सुंठ, क्षार, हिंगुल, नागरमोथा, शतपुष्पा, वाचा, कुष्ट, देवदारू आणि रसायन यांचा समावेश करावा.

सौवर्चलं यवक्षारं सामुद्रं सैन्धवं तथा । ग्रन्थिकं विडमुस्तं च मधु शुक्तं चतुर्गुणम् ॥ १,१९२.

सैंधव मीठ, जवाचा क्षार, समुद्री मीठ, ग्रंथिका, विडंग, नागरमुस्ता, मध आणि त्याच्या चौपट आंबट ताक घ्यावे.

मातुलुङ्गरसश्चैव कदलीरस एव च । तैलमेभिर्विपक्तव्यं कर्णशूलापहं परम् ॥ १,१९२.

मातुलुंगाचा रस आणि केळ्याचा रसही घ्यावा. या सर्व पदार्थांसह तेल शिजवावे; हे तेल कानातील वेदना दूर करण्यासाठी उत्तम आहे.

बाधिर्यं कर्णनादश्च पूयस्त्रावश्च दारुणम् । पूरणादस्य तैलस्य क्रिमयः कर्णयोर्हर ॥ १,१९२.

कान बहिरेपणा, कानात आवाज येणे, जोराचा पू वाहणे आणि कानातील कृमी हे या तेलाच्या वापराने नाहीसे होतात.

सद्यो विनाशमायान्ति शशाङ्ककृतशेखर । क्षारतैलमिदं श्रेष्ठं मुखदन्तमलापहम् ॥ १,१९२.

हे सर्व त्वरित नाहीसे होते, हे चंद्रकोर मस्तकावर धारण करणाऱ्या प्रभू. हे क्षारयुक्त तेल श्रेष्ठ आहे आणि तोंड व दातातील मळ दूर करते.

चन्दनं कुङ्कुमं मांसी कर्पूरं जातिपत्रिका । जातीकङ्कोलपूगानां लवङ्गस्य फलानि च ॥ १,१९२.

चंदन, केशर, माशी, कापूर, जायपत्रीची पाने, जायफळ, कंकोल, सुपारी आणि लवंगाची फळे यांचा समावेश करावा.

अगुरूणि च कस्तूरी कुष्ठं तगरपादिका । गोरोचना प्रियङ्गुश्च बला चैव तथा नखी ॥ १,१९२.

अगर, कस्तुरी, कुष्ट, तगर, गोरोचन, प्रियंगू, बला आणि नखी हे पदार्थ घ्यावेत.

सरलं सप्तपर्णं च लाक्षा चामलकी तथा । तथा तु पद्मकं चैव ह्येतैस्तैलं प्रसाधयेत् ॥ १,१९२.

सरळ, सप्तपर्ण, लाख, आवळा आणि पद्मक या पदार्थांनी तेल तयार करावे.

प्रस्वेदमलदुर्गन्धकण्डू कुष्ठहरं परम् । गच्छति स्त्रीशतं रुद्र बन्ध्यापि लभते सुतम् ॥ १,१९२.

घाम, मळ, दुर्गंध, खाज आणि त्वचारोग यावर हे तेल अत्यंत उपयुक्त आहे; शंभर रात्री वापरल्यास, अगदी वंध्याही स्त्रीला मूल प्राप्त होते, हे रुद्र.

यवानी चित्रकं धान्यं त्र्यूषणं जीरकं तथा । सौवर्चलं विडगञ्च पिप्पलीमूलराजिकम् ॥ १,१९२.

ओवा, चित्रक, धणे, त्र्युषण, जिरे, सैंधव मीठ, विडंग, पिंपळीचे मूळ आणि काळे मोहरी हे पदार्थ घ्यावेत.

एभिः पचेद्रघृतप्रस्थं जलप्रस्थाष्टसंयुतम् । तथार्ऽशोगुल्मश्वयथुं हन्ति वह्निं करोति वै ॥ १,१९२.

या सर्व पदार्थांसह एक प्रस्थ तूप आणि त्याच्या आठपट पाणी घालून शिजवावे; त्यामुळे मूळव्याध, गाठी, सूज नाहीशी होते आणि पचनशक्ती वाढते.

मरिचं त्रिवृतं कुष्ठं हरितालं मनः शिला । देवदारु हरिद्रे द्वे कुष्ठं मांसी च चन्दनम् ॥ १,१९२.

मिरी, त्रिवृत, कुष्ट, हरिताल, मन:शिला, देवदारू, दोन प्रकारची हळद, कुष्ट, माशी आणि चंदन हे पदार्थ घ्यावेत.

विशाला करवीरञ्च अर्कक्षीरं शकृद्रसः । एषाञ्च कार्षिको भागो विषस्यार्धपलं भवेत्त् ॥ १,१९२.

विशाळा, करवीर, अर्काचे दूध, गायीच्या शेणाचा रस—प्रत्येकी एक कार्ष आणि विषाचे अर्धा पळ घ्यावे.

प्रस्थं सटुकतैलस्य गोमूत्रेऽष्टगुणे पचेत् । मृत्पात्रे लोहपात्रे वा शनैर्मृद्वग्निना पचेत् ॥ १,१९२.

एक प्रस्थ मोहरीचे तेल आणि त्याच्या आठपट गायीचे मूत्र घेऊन, मातीच्या किंवा लोखंडी भांड्यात मंद आचेवर हळूहळू शिजवावे.

पामा विचर्चिका चैव दद्रुर्विस्फोचकानिच । अभ्यङ्गेन प्रणश्यन्ति कोमलत्वञ्च जायते ॥ १,१९२.

पामा, विचर्चिका, दाद आणि फोड हे या तेलाने अभ्यंग केल्याने नाहीसे होतात आणि त्वचा मऊ होते.

प्रभूतान्यपि श्वित्राणि तैलेनानेन मर्दयेत् । चिरोत्थितमपि श्वित्रं विनष्टं तत्क्षणाद्भवेत् ॥ १,१९२.

खूप प्रमाणात असलेलेही श्वित्र या तेलाने चोळावे; जुने श्वित्रही क्षणात नाहीसे होते.

पटोलपत्रं कटुका मञ्जिष्ठा शारिवा निशा । जातीशमीनिम्बपत्रं मधुकं क्वथितं घृतम् ॥ १,१९२.

पटोलाची पाने, कटुका, मंजीष्ठा, शारिवा, निशा, जाती, इशामिनी, निम्बाची पाने आणि मधुक—हे सर्व तुपात उकळावे.