गरुडपुराणम्

दंशस्थानं वृश्चिकस्य शुण्ठी तगरसंयुता । नश्येन्मधुमक्षिकाया एतेषां लेपतो विषम् ॥ १,१९१.

विंचवाच्या दंशाच्या जागी सुंठ आणि तगराचा लेप लावल्यास, मधमाशांच्या विषाचा नाश होतो; या सर्वांसाठी लेप उपयुक्त आहे.

शतपुष्पा सैन्धवञ्च साज्यं वा तेन लेपयेत् । शिरीषस्य तु बीजंवै सिद्ध क्षीरेण घर्षितम् ॥ १,१९१.

शतपुष्पा, सैंधव आणि तूप यांचा लेप करावा; तसेच शिरीषाच्या बियांना दूधात घासून तयार करावे.

तल्लेपेन महादेव नश्येत्कुक्कुरजं विषम् । ज्वलिताग्निर्वारिसेको तथा दर्दुरजं विषम् ॥ १,१९१.

महादेव, या लेपाने कुत्र्याच्या दंशाचे विष नाहीसे होते; आणि अग्नीने गरम केलेल्या पाण्याचा शिंपड केला तर बेडकाच्या विषाचा नाश होतो.

धत्तूरकरसोन्मिश्रं क्षीराद्यगुडपानतः । शूनां विषं विनश्येत्तु शशाङ्काङ्कितशेखर ॥ १,१९१.

धत्तूरा आणि काळ्या मोहरीसह विष जखमेत मिसळले असेल, आणि त्या व्यक्तीला दूध किंवा गूळ प्यायला दिले, हे चंद्रकलाधारी शंकरा, तर ते विष नष्ट होते.

वटनिम्बशमीनाञ्च वल्कलैः क्वथितं जलम् । तत्सेकान्मुखदन्तानां नश्येद्वै विषवेदना ॥ १,१९१.

वड, कडुनिंब आणि शमी यांच्या सालींनी पाणी उकळून, ते पाणी तोंड आणि दात धुण्यासाठी वापरल्यास, तोंडातील विषाची वेदना नाहीशी होते.

लेपनाद्देवदारोश्च गैरिकस्य च लेपनात् । नागेश्वरो दरिद्रे द्वे तथा मञ्जिष्ठका हर । एभिर्लेपाद्विनश्येत्तु लूताविषमुमापते ॥ १,१९१.

देवदार किंवा गेरू यांचा लेप लावल्याने, किंवा नागकेशर, दरिद्र आणि मंजीष्ठा यांचा लेप केल्याने, हे उमापते, लुट्यांच्या विषाचा परिणाम नाहीसा होतो.

करञ्जस्य तु बीजानि वरुणच्छदमेव च । तिलाश्च सर्षपा हन्युर्विषं वै नात्र संशयः ॥ १,१९१.

करंजाच्या बिया, वरुणाची साल, तसेच तीळ आणि मोहरी, हे सर्व विष नक्कीच नष्ट करतात—याबद्दल काहीच शंका नाही.

घृतं कुमारीपत्रं वै दत्तं सलवणं हर । तुरङ्गमशरीराणां कण्डूर्नश्येद्दशाहतः ॥ १,१९१.

तुपात कोरफडाची पानं आणि मीठ मिसळून दिल्यास, घोड्यांना चाव्यामुळे झालेली खाज लवकरच कमी होते.

श्रीगरुडमहापुराणम् १९२ हरिरुवाच । चित्रकस्याष्टभागाश्च शूरणस्य च षोडश । शुण्ठ्या भागाश्च चत्वारो मरिचानां द्वयं तथा ॥ १,१९२.

श्रीहरी म्हणाले: चित्रकाच्या आठ भाग, शूरणाचे सोळा भाग, सुंठीचे चार भाग आणि मिरीचे दोन भाग घ्या.

त्रितयं पिप्पलीमूलं विडङ्गानां चतुष्टयम् । अष्टौ मुशलिकाभागास्त्रिफलायाश्चतुष्टयम् । द्विगुणेन गुडेनैषां मोदकानिह कारयेत् ॥ १,१९२.

पिंपळीच्या मुळाचे तीन भाग, विडंगाचे चार भाग, मुसळीचे आठ भाग आणि त्रिफळेचे चार भाग घ्या; हे सर्व दुप्पट गूळ घालून लाडू तयार करा.

तद्भक्षणमजीर्णं हि पाण्डुरोगञ्ज कामलम् । अतीसारांश्च मन्दाग्निं प्लीहाञ्चैव निवारयेत् ॥ १,१९२.

हे लाडू खाल्ल्याने अपचन, पांडुरोग, कामला, अतिसार, मंदाग्नि आणि प्लीहाचे विकार दूर होतात.

बिल्वाग्निमन्थः श्योनाकपाटलापारिभद्रकम् । प्रसारण्यश्वगन्धा च बृहती कण्टकारिका ॥ १,१९२.

बिल्व, अग्निमंथ, श्योनाक, पाटळ, पारिभद्र, प्रसारणी, अश्वगंधा, बृहती आणि काटेरी कांदा—

बला चातिबला रास्ना श्वदंष्ट्रा च पुनर्नवा । एरण्डः शारिवा पर्णो गुडूची कपिकच्छुका ॥ १,१९२.

बल, अतिबला, रास्ना, श्वदंष्ट्रा, पुनर्नवा, एरंड, शारिवा, पर्ण, गुडुची आणि कपिकच्छु—

एषां दशपलान्भागान्क्वाथयेत्सलिलेऽमले । तेन पादावशेषेण तैलपात्रे विपाचयेत् ॥ १,१९२.

या सर्वांची दहा दहा पलं घ्या, स्वच्छ पाण्यात उकळा, आणि पाणी चौथ्या भागापर्यंत राहिल्यावर, ते तेलाच्या पात्रात शिजवा.

आजं वा यदि गव्यं क्षीरं दत्त्वा चतुर्गुणम् । शतावरीं सैन्धवञ्च तैलतुल्यं प्रदापयेत् ॥ १,१९२.

त्यात बकरीचे किंवा गायीचे दूध चारपट प्रमाणात घाला, आणि शतावरी व सैंधव मिठ तेलाइतकेच प्रमाणात मिसळा.

द्रव्याणियानि पेष्याणि तानि वक्ष्यामि तच्छृणु । शतपुष्पा देवदारुर्बला पर्णो वचागुरु ॥ १,१९२.

आता जे द्रव्ये वाटायची आहेत, ती सांगतो—ऐका: शतपुष्पा, देवदार, बल, पर्ण, वचा आणि अगर.

कुष्ठं मांसी सैन्धवञ्च पलमेकं पुनर्नवा । पाने नस्ये तथाभ्यङ्गे तैलमेतत्प्रदापयेत् ॥ १,१९२.

कुष्ठ, मांसी, सैंधव मिठ प्रत्येकी एक पल, आणि पुनर्नवा—हे सर्व तेल प्यायला, नस्यासाठी आणि अभ्यंगासाठी वापरावे.

हृच्छूलं पार्श्वशूलञ्च गण्डमालाञ्च नाशयेत् । अपस्मारं वातरक्तं वपुष्मांश्च पुमान्भवेत् ॥ १,१९२.

हे तेल हृदयदुखी, बाजूचे दुखणे, गंडमाळ, अपस्मार, वातरक्त दूर करते आणि पुरुषाला बळकट बनवते.

गर्भमश्वतरी विन्द्यात्किं पुनर्मानुषी हर । अश्वानां वातभग्नानां कुञ्जराणां नृणां तथा । तैलमेतत्प्रयोक्तव्यं सर्ववातविकारिणाम् ॥ १,१९२.

जर हे तेल खच्चराला गर्भ राहू शकते, तर स्त्रीला तर नक्कीच राहील, हे हराया! घोडा, हत्ती आणि माणसांमध्ये वाताचे सर्व विकार यावर या तेलाने बरे होतात.

हिङ्गुतुम्बुरुशुण्ठीभिः सिद्धं तैलन्तु सार्षपम् । एतद्धि पुरणं श्रेष्ठं कर्णशूलापहं परम् ॥ १,१९२.

हिंग, तुंबा आणि सुंठ यांच्याने सिद्ध केलेले, विशेषतः मोहरीच्या तेलात, हे जुने आणि उत्तम औषध आहे, आणि कानदुखी दूर करते.

शुष्कमूलकशुण्ठीनां क्षारो हिङ्गुलनागरम् । तक्रं चतुर्गुणं दद्यात्तैलमेतद्विपाचयेत् ॥ १,१९२.

सुकलेल्या मुळ्याचा आणि सुंठीचा क्षार, हिंग, हिंगुल आणि आले, यांना चारपट ताक घालून हे तेल शिजवावे.

बाधिर्यं कर्णशूलञ्च पूयस्त्रावञ्च कर्णयोः । क्रिमयश्च विनश्यन्ति तैलस्यास्य प्रपूरणात् ॥ १,१९२.

कान बहिरेपणा, कानात वेदना, कानातून पू वाहणे आणि कानातील कृमी हे या तेलाच्या वापराने नाहीसे होतात.

शुष्कमूलकशुण्ठीनां क्षारो हिङ्गुलनागरम् । शतपुष्पा वचा कुष्ठं दारुशिग्रुरसाञ्जनम् ॥ १,१९२.

सुकलेली मुळा, सुंठ, क्षार, हिंगुल, नागरमोथा, शतपुष्पा, वाचा, कुष्ट, देवदारू आणि रसायन यांचा समावेश करावा.

सौवर्चलं यवक्षारं सामुद्रं सैन्धवं तथा । ग्रन्थिकं विडमुस्तं च मधु शुक्तं चतुर्गुणम् ॥ १,१९२.

सैंधव मीठ, जवाचा क्षार, समुद्री मीठ, ग्रंथिका, विडंग, नागरमुस्ता, मध आणि त्याच्या चौपट आंबट ताक घ्यावे.

मातुलुङ्गरसश्चैव कदलीरस एव च । तैलमेभिर्विपक्तव्यं कर्णशूलापहं परम् ॥ १,१९२.

मातुलुंगाचा रस आणि केळ्याचा रसही घ्यावा. या सर्व पदार्थांसह तेल शिजवावे; हे तेल कानातील वेदना दूर करण्यासाठी उत्तम आहे.

बाधिर्यं कर्णनादश्च पूयस्त्रावश्च दारुणम् । पूरणादस्य तैलस्य क्रिमयः कर्णयोर्हर ॥ १,१९२.

कान बहिरेपणा, कानात आवाज येणे, जोराचा पू वाहणे आणि कानातील कृमी हे या तेलाच्या वापराने नाहीसे होतात.

सद्यो विनाशमायान्ति शशाङ्ककृतशेखर । क्षारतैलमिदं श्रेष्ठं मुखदन्तमलापहम् ॥ १,१९२.

हे सर्व त्वरित नाहीसे होते, हे चंद्रकोर मस्तकावर धारण करणाऱ्या प्रभू. हे क्षारयुक्त तेल श्रेष्ठ आहे आणि तोंड व दातातील मळ दूर करते.

चन्दनं कुङ्कुमं मांसी कर्पूरं जातिपत्रिका । जातीकङ्कोलपूगानां लवङ्गस्य फलानि च ॥ १,१९२.

चंदन, केशर, माशी, कापूर, जायपत्रीची पाने, जायफळ, कंकोल, सुपारी आणि लवंगाची फळे यांचा समावेश करावा.

अगुरूणि च कस्तूरी कुष्ठं तगरपादिका । गोरोचना प्रियङ्गुश्च बला चैव तथा नखी ॥ १,१९२.

अगर, कस्तुरी, कुष्ट, तगर, गोरोचन, प्रियंगू, बला आणि नखी हे पदार्थ घ्यावेत.