गरुडपुराणम्

तण्डुलीयकमूलं च पिष्टं तण्डुलवारिणा । घृतेन सह पीतन्तु हरेत्सर्वाविषाणि च ॥ १,१९१.

तांदुळाच्या पाण्यात तांडुलीयकाच्या मुळाचा चूर्ण करून, तुपासह प्यायल्यास सर्व प्रकारचे विष नष्ट होते.

नीलीलज्जालुकामूलं पिष्टं तण्डुलवारिणा । पीतं तद्दंशकविषं नश्येदेकेन वोभयोः ॥ १,१९१.

नीळी आणि लज्जालुका या दोन्हींच्या मुळाचा चूर्ण तांदुळाच्या पाण्यात मिसळून प्यायल्यास, एकाच वेळी दोन्ही प्रकारच्या दंशाचे विष नाहीसे होते.

कूष्माण्डकस्य स्वरसः सगुडः सहशर्करः । पीतः सदुग्धो हन्याच्च दंशकस्यविषं च वै ॥ १,१९१.

कुश्मांडाचा ताजा रस, गूळ आणि साखर घालून, दूधासह प्यायल्यास दंशाचे विष नष्ट होते.

तथा कोद्रवमूलस्य मोहस्य हर एव च । यष्टीमधुसमायुक्ता तथा पीता च शर्करा ॥ १,१९१.

कोद्रव्याच्या मुळाचा काढा भ्रम दूर करतो; यष्टिमधू आणि साखर घालून प्यायल्यास तो अधिक प्रभावी ठरतो.

सदुग्धा च त्रिरात्रेण मूषकानां विषं हरेत् । चुलुकत्रयपानाच्च वारिणः शीतलस्य वै ॥ १,१९१.

दूधासह तीन रात्री प्यायल्यास उंदरांच्या विषाचा नाश होतो; किंवा थंड पाण्याचे तीन घोट प्यायल्यानेही तेच होते.

ताम्बूलदग्धमुखस्य लालास्त्रावो विनश्यति । घृतं सशर्करं षीत्वा मद्यपानमदो न वै ॥ १,१९१.

तांबूलामुळे ज्या व्यक्तीच्या तोंडाला भाज लागली आहे, त्याचा लाळेचा प्रवाह थांबतो; तुपासह साखर प्यायल्यास मद्यपानाचा नशा होत नाही.

कृष्णाङ्कोलस्य मूलेन पीतं सुक्वथितं जलम् । ततो नश्यद्गरविषं त्रिरात्रेण महेश्वर ॥ १,१९१.

कृष्णाङ्कोलाच्या मुळाचा काढा नीट उकळून प्यायल्यास, गरस विष तीन रात्रींत नाहीसे होते, हे महेश्वरा.

उष्णं गव्यघृतं चैव सैन्धवेन समन्वितम् । नाशयेत्तन्महादेव वेदनां वृश्चिकोद्भवाम् ॥ १,१९१.

गायीचे गरम तूप आणि सैंधव मीठ मिसळून प्यायल्यास, महादेव, विंचवाच्या दंशाने होणाऱ्या वेदना नाहीशा होतात.

कुसुभं कङ्कुमञ्चैव हरितालं मनः शिला । करञ्जं पिषितं चैव ह्यर्कमूलं च शङ्कर ॥ १,१९१.

कुसुभ, केशर, हरिताळ, मणःशिला, करंज आणि अर्काच्या मुळाचा चूर्ण, हे शंकर—

विषंनृणां विनश्येत्तु एतेषां भक्षणाच्छिव । दीपतैलप्रदानाच्च दंशैराकीटजैः शिव । खर्जूरकविषं नश्येत्तदा वै नात्र संशयः ॥ १,१९१.

हे शिवा, हे सर्व पदार्थ खाल्ल्यास माणसांतील विष नाहीसे होते; आणि दिव्याच्या तेलाचा लेप केल्यास कीटकदंशाचे विषही नष्ट होते. खर्जूराचे विषही यातून नष्ट होते, यात शंका नाही.

दंशस्थानं वृश्चिकस्य शुण्ठी तगरसंयुता । नश्येन्मधुमक्षिकाया एतेषां लेपतो विषम् ॥ १,१९१.

विंचवाच्या दंशाच्या जागी सुंठ आणि तगराचा लेप लावल्यास, मधमाशांच्या विषाचा नाश होतो; या सर्वांसाठी लेप उपयुक्त आहे.

शतपुष्पा सैन्धवञ्च साज्यं वा तेन लेपयेत् । शिरीषस्य तु बीजंवै सिद्ध क्षीरेण घर्षितम् ॥ १,१९१.

शतपुष्पा, सैंधव आणि तूप यांचा लेप करावा; तसेच शिरीषाच्या बियांना दूधात घासून तयार करावे.

तल्लेपेन महादेव नश्येत्कुक्कुरजं विषम् । ज्वलिताग्निर्वारिसेको तथा दर्दुरजं विषम् ॥ १,१९१.

महादेव, या लेपाने कुत्र्याच्या दंशाचे विष नाहीसे होते; आणि अग्नीने गरम केलेल्या पाण्याचा शिंपड केला तर बेडकाच्या विषाचा नाश होतो.

धत्तूरकरसोन्मिश्रं क्षीराद्यगुडपानतः । शूनां विषं विनश्येत्तु शशाङ्काङ्कितशेखर ॥ १,१९१.

धत्तूरा आणि काळ्या मोहरीसह विष जखमेत मिसळले असेल, आणि त्या व्यक्तीला दूध किंवा गूळ प्यायला दिले, हे चंद्रकलाधारी शंकरा, तर ते विष नष्ट होते.

वटनिम्बशमीनाञ्च वल्कलैः क्वथितं जलम् । तत्सेकान्मुखदन्तानां नश्येद्वै विषवेदना ॥ १,१९१.

वड, कडुनिंब आणि शमी यांच्या सालींनी पाणी उकळून, ते पाणी तोंड आणि दात धुण्यासाठी वापरल्यास, तोंडातील विषाची वेदना नाहीशी होते.

लेपनाद्देवदारोश्च गैरिकस्य च लेपनात् । नागेश्वरो दरिद्रे द्वे तथा मञ्जिष्ठका हर । एभिर्लेपाद्विनश्येत्तु लूताविषमुमापते ॥ १,१९१.

देवदार किंवा गेरू यांचा लेप लावल्याने, किंवा नागकेशर, दरिद्र आणि मंजीष्ठा यांचा लेप केल्याने, हे उमापते, लुट्यांच्या विषाचा परिणाम नाहीसा होतो.

करञ्जस्य तु बीजानि वरुणच्छदमेव च । तिलाश्च सर्षपा हन्युर्विषं वै नात्र संशयः ॥ १,१९१.

करंजाच्या बिया, वरुणाची साल, तसेच तीळ आणि मोहरी, हे सर्व विष नक्कीच नष्ट करतात—याबद्दल काहीच शंका नाही.

घृतं कुमारीपत्रं वै दत्तं सलवणं हर । तुरङ्गमशरीराणां कण्डूर्नश्येद्दशाहतः ॥ १,१९१.

तुपात कोरफडाची पानं आणि मीठ मिसळून दिल्यास, घोड्यांना चाव्यामुळे झालेली खाज लवकरच कमी होते.

श्रीगरुडमहापुराणम् १९२ हरिरुवाच । चित्रकस्याष्टभागाश्च शूरणस्य च षोडश । शुण्ठ्या भागाश्च चत्वारो मरिचानां द्वयं तथा ॥ १,१९२.

श्रीहरी म्हणाले: चित्रकाच्या आठ भाग, शूरणाचे सोळा भाग, सुंठीचे चार भाग आणि मिरीचे दोन भाग घ्या.

त्रितयं पिप्पलीमूलं विडङ्गानां चतुष्टयम् । अष्टौ मुशलिकाभागास्त्रिफलायाश्चतुष्टयम् । द्विगुणेन गुडेनैषां मोदकानिह कारयेत् ॥ १,१९२.

पिंपळीच्या मुळाचे तीन भाग, विडंगाचे चार भाग, मुसळीचे आठ भाग आणि त्रिफळेचे चार भाग घ्या; हे सर्व दुप्पट गूळ घालून लाडू तयार करा.

तद्भक्षणमजीर्णं हि पाण्डुरोगञ्ज कामलम् । अतीसारांश्च मन्दाग्निं प्लीहाञ्चैव निवारयेत् ॥ १,१९२.

हे लाडू खाल्ल्याने अपचन, पांडुरोग, कामला, अतिसार, मंदाग्नि आणि प्लीहाचे विकार दूर होतात.

बिल्वाग्निमन्थः श्योनाकपाटलापारिभद्रकम् । प्रसारण्यश्वगन्धा च बृहती कण्टकारिका ॥ १,१९२.

बिल्व, अग्निमंथ, श्योनाक, पाटळ, पारिभद्र, प्रसारणी, अश्वगंधा, बृहती आणि काटेरी कांदा—

बला चातिबला रास्ना श्वदंष्ट्रा च पुनर्नवा । एरण्डः शारिवा पर्णो गुडूची कपिकच्छुका ॥ १,१९२.

बल, अतिबला, रास्ना, श्वदंष्ट्रा, पुनर्नवा, एरंड, शारिवा, पर्ण, गुडुची आणि कपिकच्छु—

एषां दशपलान्भागान्क्वाथयेत्सलिलेऽमले । तेन पादावशेषेण तैलपात्रे विपाचयेत् ॥ १,१९२.

या सर्वांची दहा दहा पलं घ्या, स्वच्छ पाण्यात उकळा, आणि पाणी चौथ्या भागापर्यंत राहिल्यावर, ते तेलाच्या पात्रात शिजवा.

आजं वा यदि गव्यं क्षीरं दत्त्वा चतुर्गुणम् । शतावरीं सैन्धवञ्च तैलतुल्यं प्रदापयेत् ॥ १,१९२.

त्यात बकरीचे किंवा गायीचे दूध चारपट प्रमाणात घाला, आणि शतावरी व सैंधव मिठ तेलाइतकेच प्रमाणात मिसळा.

द्रव्याणियानि पेष्याणि तानि वक्ष्यामि तच्छृणु । शतपुष्पा देवदारुर्बला पर्णो वचागुरु ॥ १,१९२.

आता जे द्रव्ये वाटायची आहेत, ती सांगतो—ऐका: शतपुष्पा, देवदार, बल, पर्ण, वचा आणि अगर.

कुष्ठं मांसी सैन्धवञ्च पलमेकं पुनर्नवा । पाने नस्ये तथाभ्यङ्गे तैलमेतत्प्रदापयेत् ॥ १,१९२.

कुष्ठ, मांसी, सैंधव मिठ प्रत्येकी एक पल, आणि पुनर्नवा—हे सर्व तेल प्यायला, नस्यासाठी आणि अभ्यंगासाठी वापरावे.

हृच्छूलं पार्श्वशूलञ्च गण्डमालाञ्च नाशयेत् । अपस्मारं वातरक्तं वपुष्मांश्च पुमान्भवेत् ॥ १,१९२.

हे तेल हृदयदुखी, बाजूचे दुखणे, गंडमाळ, अपस्मार, वातरक्त दूर करते आणि पुरुषाला बळकट बनवते.

गर्भमश्वतरी विन्द्यात्किं पुनर्मानुषी हर । अश्वानां वातभग्नानां कुञ्जराणां नृणां तथा । तैलमेतत्प्रयोक्तव्यं सर्ववातविकारिणाम् ॥ १,१९२.

जर हे तेल खच्चराला गर्भ राहू शकते, तर स्त्रीला तर नक्कीच राहील, हे हराया! घोडा, हत्ती आणि माणसांमध्ये वाताचे सर्व विकार यावर या तेलाने बरे होतात.