गरुडपुराणम्

चूर्णमामलकं सेव्यं पीतं गव्यपयोऽन्वितम् । मनः शिला बलामूलं कोलपण च गुग्गुलुः ॥ १,१९०.

आवळ्याचं चूर्ण, गायीच्या दुधासह, मन:शिला, बला मुळ, कोलपण आणि गुग्गुळ यांसोबत घेतल्यास उपयुक्त ठरते.

जातिपत्रं कोलपत्रं तथा चैव मनः शिला । एभिश्चैव कृता वर्तिर्बदर्यग्नौ महेश्वर । धूमपानं कासहरं नात्र कार्या विचारणा ॥ १,१९०.

जाईची पानं, कोलाची पानं आणि मन:शिला यांची वडी करून बोराच्या लाकडावर जाळून, महेश्वर, त्याचा धूर श्वासात घेतल्यास खोकला बरा होतो, यात शंका नाही.

त्रिफलापिप्पलीचूर्णं भक्षितं मधुनायुतम् । भोजनादौ हि समधु पिपासाज्व(त्व)रितं हरेत् ॥ १,१९०.

त्रिफळा आणि पिंपळीचं चूर्ण मधाबरोबर जेवणाआधी घेतल्यास तहान आणि ताप नाहीसा होतो.

बिल्वमूलञ्च समधुगुडूचीक्वथितं जलम् । पीतं हरेच्च त्रिवधं छर्दिं नैवात्रसंशयः । पीता दूर्वा छर्दिनुत्स्यात्पिष्टातण्डुलवारिणा ॥ १,१९०.

बिल्वमुळ, मध आणि गुडुची पाण्यात उकडून प्यायल्यास तिन्ही प्रकारची उलटी थांबते, यात शंका नाही; दुर्वा तांदळाच्या पाण्यात वाटून प्यायल्यासही उलटी थांबते.

श्रीगरुडमहापुराणम् १९१ हरिरुवाच । पुनर्नवाया मूलञ्च श्वेतं पुष्ये समाहृतम् । वारि पीतं तस्य पार्श्व भवनेषु न पन्नगाः ॥ १,१९१.

श्रीहरी म्हणाले: पुष्य नक्षत्रात आणलेली पांढऱ्या पुनर्नवेची मुळं, तिचं पाणी प्यायल्यास घरात साप राहत नाहीत.

तार्क्ष्यमूर्तिं वहेद्यो वै भल्लूकदन्तनिर्मिताम् । स पन्नगैर्न दृश्येत यावज्जीवं वृषध्वज ॥ १,१९१.

जो व्यक्ती भल्लूकाच्या दातांनी बनवलेली तार्क्ष्याची मूर्ती अंगावर बाळगतो, त्याला वृषध्वज असतानाच सर्प कधीच दिसत नाहीत.

पिबेच्छल्मलिमूलं यः पुष्यर्क्षे रुद्र वारिणा । तस्मिन्नपास्तदशना नागाः स्युर्नात्र संशयः ॥ १,१९१.

जो पुष्य नक्षत्रात रुद्राच्या पाण्याने शाल्मलीच्या मुळाचा काढा पितो, त्याला सर्पदंशाचा त्रास होत नाही, यात काहीच शंका नाही.

पुष्ये लज्जालुकामूले हस्तबद्धे तु पन्नगान् । गृह्णीयाल्लेपतो वापि नात्र कार्या विचारणा ॥ १,१९१.

पुष्य नक्षत्रात लज्जालुकाच्या मुळाचा दोरा हाताला बांधला किंवा त्याचा लेप लावला, तर सर्पांना कोणतीही भीती न ठेवता पकडता येते.

पुष्येश्वेतार्कमूलन्तु पीतं शीतेन वारिणा । नश्येतु दंशकविषं करवीरादिजं विषम् ॥ १,१९१.

पुष्य नक्षत्रात एतार्काच्या मुळाचा काढा थंड पाण्यात मिसळून प्यायल्यास, सर्पदंशाचे विष आणि करवीराच्या विषाचा नाश होतो.

महाकालस्य वै मूलं पिष्टं तत्काञ्जिकेन वै । वोड्राणां डुण्डुभानां च तल्लोपो हरते विषम् ॥ १,१९१.

महाकाळाच्या मुळाचा चूर्ण आंबट तांदळाच्या पाण्यात मिसळून लेप लावल्यास, वोड्रा आणि डुंडुभा यांच्या विषाचा नायनाट होतो.

तण्डुलीयकमूलं च पिष्टं तण्डुलवारिणा । घृतेन सह पीतन्तु हरेत्सर्वाविषाणि च ॥ १,१९१.

तांदुळाच्या पाण्यात तांडुलीयकाच्या मुळाचा चूर्ण करून, तुपासह प्यायल्यास सर्व प्रकारचे विष नष्ट होते.

नीलीलज्जालुकामूलं पिष्टं तण्डुलवारिणा । पीतं तद्दंशकविषं नश्येदेकेन वोभयोः ॥ १,१९१.

नीळी आणि लज्जालुका या दोन्हींच्या मुळाचा चूर्ण तांदुळाच्या पाण्यात मिसळून प्यायल्यास, एकाच वेळी दोन्ही प्रकारच्या दंशाचे विष नाहीसे होते.

कूष्माण्डकस्य स्वरसः सगुडः सहशर्करः । पीतः सदुग्धो हन्याच्च दंशकस्यविषं च वै ॥ १,१९१.

कुश्मांडाचा ताजा रस, गूळ आणि साखर घालून, दूधासह प्यायल्यास दंशाचे विष नष्ट होते.

तथा कोद्रवमूलस्य मोहस्य हर एव च । यष्टीमधुसमायुक्ता तथा पीता च शर्करा ॥ १,१९१.

कोद्रव्याच्या मुळाचा काढा भ्रम दूर करतो; यष्टिमधू आणि साखर घालून प्यायल्यास तो अधिक प्रभावी ठरतो.

सदुग्धा च त्रिरात्रेण मूषकानां विषं हरेत् । चुलुकत्रयपानाच्च वारिणः शीतलस्य वै ॥ १,१९१.

दूधासह तीन रात्री प्यायल्यास उंदरांच्या विषाचा नाश होतो; किंवा थंड पाण्याचे तीन घोट प्यायल्यानेही तेच होते.

ताम्बूलदग्धमुखस्य लालास्त्रावो विनश्यति । घृतं सशर्करं षीत्वा मद्यपानमदो न वै ॥ १,१९१.

तांबूलामुळे ज्या व्यक्तीच्या तोंडाला भाज लागली आहे, त्याचा लाळेचा प्रवाह थांबतो; तुपासह साखर प्यायल्यास मद्यपानाचा नशा होत नाही.

कृष्णाङ्कोलस्य मूलेन पीतं सुक्वथितं जलम् । ततो नश्यद्गरविषं त्रिरात्रेण महेश्वर ॥ १,१९१.

कृष्णाङ्कोलाच्या मुळाचा काढा नीट उकळून प्यायल्यास, गरस विष तीन रात्रींत नाहीसे होते, हे महेश्वरा.

उष्णं गव्यघृतं चैव सैन्धवेन समन्वितम् । नाशयेत्तन्महादेव वेदनां वृश्चिकोद्भवाम् ॥ १,१९१.

गायीचे गरम तूप आणि सैंधव मीठ मिसळून प्यायल्यास, महादेव, विंचवाच्या दंशाने होणाऱ्या वेदना नाहीशा होतात.

कुसुभं कङ्कुमञ्चैव हरितालं मनः शिला । करञ्जं पिषितं चैव ह्यर्कमूलं च शङ्कर ॥ १,१९१.

कुसुभ, केशर, हरिताळ, मणःशिला, करंज आणि अर्काच्या मुळाचा चूर्ण, हे शंकर—

विषंनृणां विनश्येत्तु एतेषां भक्षणाच्छिव । दीपतैलप्रदानाच्च दंशैराकीटजैः शिव । खर्जूरकविषं नश्येत्तदा वै नात्र संशयः ॥ १,१९१.

हे शिवा, हे सर्व पदार्थ खाल्ल्यास माणसांतील विष नाहीसे होते; आणि दिव्याच्या तेलाचा लेप केल्यास कीटकदंशाचे विषही नष्ट होते. खर्जूराचे विषही यातून नष्ट होते, यात शंका नाही.

दंशस्थानं वृश्चिकस्य शुण्ठी तगरसंयुता । नश्येन्मधुमक्षिकाया एतेषां लेपतो विषम् ॥ १,१९१.

विंचवाच्या दंशाच्या जागी सुंठ आणि तगराचा लेप लावल्यास, मधमाशांच्या विषाचा नाश होतो; या सर्वांसाठी लेप उपयुक्त आहे.

शतपुष्पा सैन्धवञ्च साज्यं वा तेन लेपयेत् । शिरीषस्य तु बीजंवै सिद्ध क्षीरेण घर्षितम् ॥ १,१९१.

शतपुष्पा, सैंधव आणि तूप यांचा लेप करावा; तसेच शिरीषाच्या बियांना दूधात घासून तयार करावे.

तल्लेपेन महादेव नश्येत्कुक्कुरजं विषम् । ज्वलिताग्निर्वारिसेको तथा दर्दुरजं विषम् ॥ १,१९१.

महादेव, या लेपाने कुत्र्याच्या दंशाचे विष नाहीसे होते; आणि अग्नीने गरम केलेल्या पाण्याचा शिंपड केला तर बेडकाच्या विषाचा नाश होतो.

धत्तूरकरसोन्मिश्रं क्षीराद्यगुडपानतः । शूनां विषं विनश्येत्तु शशाङ्काङ्कितशेखर ॥ १,१९१.

धत्तूरा आणि काळ्या मोहरीसह विष जखमेत मिसळले असेल, आणि त्या व्यक्तीला दूध किंवा गूळ प्यायला दिले, हे चंद्रकलाधारी शंकरा, तर ते विष नष्ट होते.

वटनिम्बशमीनाञ्च वल्कलैः क्वथितं जलम् । तत्सेकान्मुखदन्तानां नश्येद्वै विषवेदना ॥ १,१९१.

वड, कडुनिंब आणि शमी यांच्या सालींनी पाणी उकळून, ते पाणी तोंड आणि दात धुण्यासाठी वापरल्यास, तोंडातील विषाची वेदना नाहीशी होते.

लेपनाद्देवदारोश्च गैरिकस्य च लेपनात् । नागेश्वरो दरिद्रे द्वे तथा मञ्जिष्ठका हर । एभिर्लेपाद्विनश्येत्तु लूताविषमुमापते ॥ १,१९१.

देवदार किंवा गेरू यांचा लेप लावल्याने, किंवा नागकेशर, दरिद्र आणि मंजीष्ठा यांचा लेप केल्याने, हे उमापते, लुट्यांच्या विषाचा परिणाम नाहीसा होतो.

करञ्जस्य तु बीजानि वरुणच्छदमेव च । तिलाश्च सर्षपा हन्युर्विषं वै नात्र संशयः ॥ १,१९१.

करंजाच्या बिया, वरुणाची साल, तसेच तीळ आणि मोहरी, हे सर्व विष नक्कीच नष्ट करतात—याबद्दल काहीच शंका नाही.

घृतं कुमारीपत्रं वै दत्तं सलवणं हर । तुरङ्गमशरीराणां कण्डूर्नश्येद्दशाहतः ॥ १,१९१.

तुपात कोरफडाची पानं आणि मीठ मिसळून दिल्यास, घोड्यांना चाव्यामुळे झालेली खाज लवकरच कमी होते.

श्रीगरुडमहापुराणम् १९२ हरिरुवाच । चित्रकस्याष्टभागाश्च शूरणस्य च षोडश । शुण्ठ्या भागाश्च चत्वारो मरिचानां द्वयं तथा ॥ १,१९२.

श्रीहरी म्हणाले: चित्रकाच्या आठ भाग, शूरणाचे सोळा भाग, सुंठीचे चार भाग आणि मिरीचे दोन भाग घ्या.