गरुडपुराणम्

कदलीक्षारसंयुक्तहरिद्रा सिध्मकापहा । रम्भापामार्गयोः क्षार एरण्डेन विमिश्रितः । तदभ्यङ्गान्महादेव ! सद्यः सिध्म विनश्यति ॥ १,१९०.

केळ्याच्या राखेत हळद मिसळून लावल्यास सिध्मक दूर होते; रंभा आणि अपामार्ग यांच्या राखेत एरंड मिसळून अंगाला चोळल्यास, महादेव, सिध्मक लगेच नाहीसा होतो.

कूष्माण्डनालक्षारश्च सगोमूत्रश्च तत्त्वतः । जलपिष्टा हरिद्रा च सिद्धा मन्दानलेनहि ॥ १,१९०.

कुश्मांड आणि नाळ यांची राख, गोमूत्र आणि पाण्यात वाटलेली हळद मंद आचेवर तयार करून वापरावी.

माहिषेण पुरीषेण वेष्टिता वृषभध्वज । अस्या उद्वर्तनं कुर्यादङ्गसौष्ठवमीश्वर ॥ १,१९०.

म्हशीच्या शेणाने अंग झाकून मसाज केल्यास, वृषभध्वज, अंगाला बळकटी येते, ईश्वर.

तिलसर्षपसंयुक्तं हरिद्राद्वयकुष्ठकम् । तेनोद्वर्तितदेहः स्याद्दुर्गन्धः सुरभिः पुमान् ॥ १,१९०.

हळद, तीळ आणि मोहरी एकत्र करून अंगाला चोळल्यास, दुर्गंध येणारा माणूसही सुगंधी होतो.

मनोहरश्चानुदिनं दूर्वाणां काकजङ्घाया । अर्जुनस्य तु पुष्पाणि जम्बूपत्रयुतानि च । सलोध्राणि च तल्लेपो देहदुर्गन्धतां हरेत् ॥ १,१९०.

दररोज दुर्वा, काकजंघा आणि अर्जुन यांची फुलं, जांभूळाची फळं आणि लोढ्र एकत्र वाटून लावल्यास, अंगाचा वास नाहीसा होतो.

युक्तं लोध्रभवैर्नोरैश्चूर्णन्तु कनकस्य च । तेनोद्वर्तितदेहस्य न स्याद्ग्रीष्मप्रबाधिका ॥ १,१९०.

लोढ्र, भव आणि नोरा यांचे चूर्ण, तसेच सोनं, यांचा लेप अंगाला चोळल्यास उन्हाळ्याचा त्रास होत नाही.

दुग्धेनोषसि सेकश्च घर्मदोषश्च नश्यति । काकजङ्घोद्वर्तनन्तु ह्यङ्गरागकरं भवेत् ॥ १,१९०.

रात्री दूध अंगावर शिंपडल्यास उष्णतेचा त्रास कमी होतो; काकजंघेने मसाज केल्यास अंगाला सुगंध येतो.

मधुयष्टी शर्करा च वासकस्य रसो मधु । एतत्पीतं रक्तपित्तकामलापाण्डुरोगनुत् ॥ १,१९०.

मधुयष्टी, साखर, वासकाचा रस आणि मध हे प्यायल्यास रक्तपित्त, कामला आणि पांडू रोग दूर होतात.

रक्तपित्तं हरेत्पीतो वासकस्य रसो मधु । प्रातः काले तोयपानात्पीनसं दारुणं हरेत् ॥ १,१९०.

वासकाचा रस आणि मध प्यायल्यास रक्तपित्त दूर होते; सकाळी पाणी प्यायल्यास तीव्र सर्दी नाहीशी होते.

बिभीतकस्य वै चूर्णं पिप्पल्याः सैन्धवस्य च । पीतं सकाञ्जिकं हन्ति स्वरभेदं महेश्वर ॥ १,१९०.

बिभीतक, पिंपळी आणि सैंधव यांचे चूर्ण, आंबट कढीबरोबर घेतल्यास, महेश्वर, स्वरभेद नाहीसा होतो.

चूर्णमामलकं सेव्यं पीतं गव्यपयोऽन्वितम् । मनः शिला बलामूलं कोलपण च गुग्गुलुः ॥ १,१९०.

आवळ्याचं चूर्ण, गायीच्या दुधासह, मन:शिला, बला मुळ, कोलपण आणि गुग्गुळ यांसोबत घेतल्यास उपयुक्त ठरते.

जातिपत्रं कोलपत्रं तथा चैव मनः शिला । एभिश्चैव कृता वर्तिर्बदर्यग्नौ महेश्वर । धूमपानं कासहरं नात्र कार्या विचारणा ॥ १,१९०.

जाईची पानं, कोलाची पानं आणि मन:शिला यांची वडी करून बोराच्या लाकडावर जाळून, महेश्वर, त्याचा धूर श्वासात घेतल्यास खोकला बरा होतो, यात शंका नाही.

त्रिफलापिप्पलीचूर्णं भक्षितं मधुनायुतम् । भोजनादौ हि समधु पिपासाज्व(त्व)रितं हरेत् ॥ १,१९०.

त्रिफळा आणि पिंपळीचं चूर्ण मधाबरोबर जेवणाआधी घेतल्यास तहान आणि ताप नाहीसा होतो.

बिल्वमूलञ्च समधुगुडूचीक्वथितं जलम् । पीतं हरेच्च त्रिवधं छर्दिं नैवात्रसंशयः । पीता दूर्वा छर्दिनुत्स्यात्पिष्टातण्डुलवारिणा ॥ १,१९०.

बिल्वमुळ, मध आणि गुडुची पाण्यात उकडून प्यायल्यास तिन्ही प्रकारची उलटी थांबते, यात शंका नाही; दुर्वा तांदळाच्या पाण्यात वाटून प्यायल्यासही उलटी थांबते.

श्रीगरुडमहापुराणम् १९१ हरिरुवाच । पुनर्नवाया मूलञ्च श्वेतं पुष्ये समाहृतम् । वारि पीतं तस्य पार्श्व भवनेषु न पन्नगाः ॥ १,१९१.

श्रीहरी म्हणाले: पुष्य नक्षत्रात आणलेली पांढऱ्या पुनर्नवेची मुळं, तिचं पाणी प्यायल्यास घरात साप राहत नाहीत.

तार्क्ष्यमूर्तिं वहेद्यो वै भल्लूकदन्तनिर्मिताम् । स पन्नगैर्न दृश्येत यावज्जीवं वृषध्वज ॥ १,१९१.

जो व्यक्ती भल्लूकाच्या दातांनी बनवलेली तार्क्ष्याची मूर्ती अंगावर बाळगतो, त्याला वृषध्वज असतानाच सर्प कधीच दिसत नाहीत.

पिबेच्छल्मलिमूलं यः पुष्यर्क्षे रुद्र वारिणा । तस्मिन्नपास्तदशना नागाः स्युर्नात्र संशयः ॥ १,१९१.

जो पुष्य नक्षत्रात रुद्राच्या पाण्याने शाल्मलीच्या मुळाचा काढा पितो, त्याला सर्पदंशाचा त्रास होत नाही, यात काहीच शंका नाही.

पुष्ये लज्जालुकामूले हस्तबद्धे तु पन्नगान् । गृह्णीयाल्लेपतो वापि नात्र कार्या विचारणा ॥ १,१९१.

पुष्य नक्षत्रात लज्जालुकाच्या मुळाचा दोरा हाताला बांधला किंवा त्याचा लेप लावला, तर सर्पांना कोणतीही भीती न ठेवता पकडता येते.

पुष्येश्वेतार्कमूलन्तु पीतं शीतेन वारिणा । नश्येतु दंशकविषं करवीरादिजं विषम् ॥ १,१९१.

पुष्य नक्षत्रात एतार्काच्या मुळाचा काढा थंड पाण्यात मिसळून प्यायल्यास, सर्पदंशाचे विष आणि करवीराच्या विषाचा नाश होतो.

महाकालस्य वै मूलं पिष्टं तत्काञ्जिकेन वै । वोड्राणां डुण्डुभानां च तल्लोपो हरते विषम् ॥ १,१९१.

महाकाळाच्या मुळाचा चूर्ण आंबट तांदळाच्या पाण्यात मिसळून लेप लावल्यास, वोड्रा आणि डुंडुभा यांच्या विषाचा नायनाट होतो.

तण्डुलीयकमूलं च पिष्टं तण्डुलवारिणा । घृतेन सह पीतन्तु हरेत्सर्वाविषाणि च ॥ १,१९१.

तांदुळाच्या पाण्यात तांडुलीयकाच्या मुळाचा चूर्ण करून, तुपासह प्यायल्यास सर्व प्रकारचे विष नष्ट होते.

नीलीलज्जालुकामूलं पिष्टं तण्डुलवारिणा । पीतं तद्दंशकविषं नश्येदेकेन वोभयोः ॥ १,१९१.

नीळी आणि लज्जालुका या दोन्हींच्या मुळाचा चूर्ण तांदुळाच्या पाण्यात मिसळून प्यायल्यास, एकाच वेळी दोन्ही प्रकारच्या दंशाचे विष नाहीसे होते.

कूष्माण्डकस्य स्वरसः सगुडः सहशर्करः । पीतः सदुग्धो हन्याच्च दंशकस्यविषं च वै ॥ १,१९१.

कुश्मांडाचा ताजा रस, गूळ आणि साखर घालून, दूधासह प्यायल्यास दंशाचे विष नष्ट होते.

तथा कोद्रवमूलस्य मोहस्य हर एव च । यष्टीमधुसमायुक्ता तथा पीता च शर्करा ॥ १,१९१.

कोद्रव्याच्या मुळाचा काढा भ्रम दूर करतो; यष्टिमधू आणि साखर घालून प्यायल्यास तो अधिक प्रभावी ठरतो.

सदुग्धा च त्रिरात्रेण मूषकानां विषं हरेत् । चुलुकत्रयपानाच्च वारिणः शीतलस्य वै ॥ १,१९१.

दूधासह तीन रात्री प्यायल्यास उंदरांच्या विषाचा नाश होतो; किंवा थंड पाण्याचे तीन घोट प्यायल्यानेही तेच होते.

ताम्बूलदग्धमुखस्य लालास्त्रावो विनश्यति । घृतं सशर्करं षीत्वा मद्यपानमदो न वै ॥ १,१९१.

तांबूलामुळे ज्या व्यक्तीच्या तोंडाला भाज लागली आहे, त्याचा लाळेचा प्रवाह थांबतो; तुपासह साखर प्यायल्यास मद्यपानाचा नशा होत नाही.

कृष्णाङ्कोलस्य मूलेन पीतं सुक्वथितं जलम् । ततो नश्यद्गरविषं त्रिरात्रेण महेश्वर ॥ १,१९१.

कृष्णाङ्कोलाच्या मुळाचा काढा नीट उकळून प्यायल्यास, गरस विष तीन रात्रींत नाहीसे होते, हे महेश्वरा.

उष्णं गव्यघृतं चैव सैन्धवेन समन्वितम् । नाशयेत्तन्महादेव वेदनां वृश्चिकोद्भवाम् ॥ १,१९१.

गायीचे गरम तूप आणि सैंधव मीठ मिसळून प्यायल्यास, महादेव, विंचवाच्या दंशाने होणाऱ्या वेदना नाहीशा होतात.

कुसुभं कङ्कुमञ्चैव हरितालं मनः शिला । करञ्जं पिषितं चैव ह्यर्कमूलं च शङ्कर ॥ १,१९१.

कुसुभ, केशर, हरिताळ, मणःशिला, करंज आणि अर्काच्या मुळाचा चूर्ण, हे शंकर—