गरुडपुराणम्

नित्यं निम्बदलानाञ्च चूर्णमामलकस्य च । प्रत्यूषे भक्षयेच्चैव तस्य कुष्ठं विनश्यति ॥ १,१९०.

दररोज निम्बाच्या पानांचे आणि आवळ्याचे चूर्ण सकाळी खाल्ल्यास, कुष्ठरोग नाहीसा होतो.

हरीतकीविडङ्गञ्च हरिद्रा सितसर्षपाः । सोमराजस्य मूलानि करञ्जस्य च रौन्धवम् । गोमूत्रपिष्टान्येतानि कुष्ठरोगहराणि वै ॥ १,१९०.

हरितकी, विडंग, हळद, पांढरे मोहरी, सोमराजाचे मूळ आणि करंजाचा रौंधव, हे सर्व गोमूत्रात वाटून घेतल्यास, कुष्ठरोगावर उपाय होतो.

एकश्च त्रिफलाभागस्तथा भागद्वयं शिवा । सोमराजस्य बीजानां जग्धं पथ्येन दद्रुनुत् ॥ १,१९०.

एक भाग त्रिफळा, दोन भाग शिवा आणि सोमराजाच्या बिया, पथ्य पदार्थासह खाल्ल्यास, दादरोग बरा होतो.

अम्लतक्रं सगोमूत्रं क्वथितं लवणान्वितम् । कांस्यघृष्टं खरं लेपात्कुष्ठदद्रुविनाशनम् ॥ १,१९०.

आंबट ताक, गोमूत्र, मीठ आणि कांस्यावर घासून तयार केलेला खरबुंद लेप लावल्यास, कुष्ठरोग व दादरोग नाहीसे होतात.

हरिद्रा हरितालश्च दूर्वागोमूत्रसैन्धवम् । अयं लेपो हन्ति दद्रुं पामानं च गरं तथा ॥ १,१९०.

हळद, हरिताळ, दूर्वा, गोमूत्र आणि सैंधव मीठ यांचा लेप लावल्यास, दाद, पामा आणि विष नष्ट होते.

सोम राजस्य बीजानि नवनीतयुतानि च । मधुनास्वादितानि स्युः शुक्लकुष्ठहराणि वै । तक्रान्नपानतो रुद्र नात्र कार्या विचारणा ॥ १,१९०.

सोमराजाच्या बिया ताज्या लोण्यात मिसळून, मधासह चाखल्यास, आणि ताक किंवा तांदळाच्या पाण्यात घेतल्यास, श्वेतकुष्ठ बरा होतो; याबद्दल अधिक विचार करण्याची गरज नाही.

श्वेतापरा जितामूलं वर्तितं चास्य वारिणा । तल्लेपो रुद्र मासेन शुक्लकुष्ठविनाशनः ॥ १,१९०.

श्वेत अपराजितेचे मूळ पाण्यात वाटून लेप लावल्यास, रुद्र, एका महिन्यात श्वेतकुष्ठ नाहीसे होते.

माहिषं नवनीतञ्च सिन्दूरं समरीचकम् । पामा विलेपनान्नश्येद्दुर्नामा वृषभध्वज ॥ १,१९०.

म्हशीचं तूप, लोणी, शेंदूर आणि अमरीचक हे पामाच्या आजारावर लावल्यास, वृषभध्वज, 'दुर्नाम' नावाचा विकार नाहीसा होतो.

विशुष्कगाम्भारीमूलं पक्वं क्षीरेण संयुतम् । भक्षितं शुक्लपित्तस्य विनाशकरमीश्वर ॥ १,१९०.

सुकलेली गांभारीची मुळं दूधात शिजवून खाल्ली, ईश्वर, तर ती शुक्लपित्ताचा नाश करते.

मूलकस्य तु बीजानि ह्यपा मार्गरसेन वै । पिष्टानि तेन लेपेन सिध्मकं रुद्र नश्यति ॥ १,१९०.

मुळ्याच्या बिया आणि अपामार्गाचा रस एकत्र वाटून लावल्यास, रुद्र, सिध्मक नावाचा विकार नाहीसा होतो.

कदलीक्षारसंयुक्तहरिद्रा सिध्मकापहा । रम्भापामार्गयोः क्षार एरण्डेन विमिश्रितः । तदभ्यङ्गान्महादेव ! सद्यः सिध्म विनश्यति ॥ १,१९०.

केळ्याच्या राखेत हळद मिसळून लावल्यास सिध्मक दूर होते; रंभा आणि अपामार्ग यांच्या राखेत एरंड मिसळून अंगाला चोळल्यास, महादेव, सिध्मक लगेच नाहीसा होतो.

कूष्माण्डनालक्षारश्च सगोमूत्रश्च तत्त्वतः । जलपिष्टा हरिद्रा च सिद्धा मन्दानलेनहि ॥ १,१९०.

कुश्मांड आणि नाळ यांची राख, गोमूत्र आणि पाण्यात वाटलेली हळद मंद आचेवर तयार करून वापरावी.

माहिषेण पुरीषेण वेष्टिता वृषभध्वज । अस्या उद्वर्तनं कुर्यादङ्गसौष्ठवमीश्वर ॥ १,१९०.

म्हशीच्या शेणाने अंग झाकून मसाज केल्यास, वृषभध्वज, अंगाला बळकटी येते, ईश्वर.

तिलसर्षपसंयुक्तं हरिद्राद्वयकुष्ठकम् । तेनोद्वर्तितदेहः स्याद्दुर्गन्धः सुरभिः पुमान् ॥ १,१९०.

हळद, तीळ आणि मोहरी एकत्र करून अंगाला चोळल्यास, दुर्गंध येणारा माणूसही सुगंधी होतो.

मनोहरश्चानुदिनं दूर्वाणां काकजङ्घाया । अर्जुनस्य तु पुष्पाणि जम्बूपत्रयुतानि च । सलोध्राणि च तल्लेपो देहदुर्गन्धतां हरेत् ॥ १,१९०.

दररोज दुर्वा, काकजंघा आणि अर्जुन यांची फुलं, जांभूळाची फळं आणि लोढ्र एकत्र वाटून लावल्यास, अंगाचा वास नाहीसा होतो.

युक्तं लोध्रभवैर्नोरैश्चूर्णन्तु कनकस्य च । तेनोद्वर्तितदेहस्य न स्याद्ग्रीष्मप्रबाधिका ॥ १,१९०.

लोढ्र, भव आणि नोरा यांचे चूर्ण, तसेच सोनं, यांचा लेप अंगाला चोळल्यास उन्हाळ्याचा त्रास होत नाही.

दुग्धेनोषसि सेकश्च घर्मदोषश्च नश्यति । काकजङ्घोद्वर्तनन्तु ह्यङ्गरागकरं भवेत् ॥ १,१९०.

रात्री दूध अंगावर शिंपडल्यास उष्णतेचा त्रास कमी होतो; काकजंघेने मसाज केल्यास अंगाला सुगंध येतो.

मधुयष्टी शर्करा च वासकस्य रसो मधु । एतत्पीतं रक्तपित्तकामलापाण्डुरोगनुत् ॥ १,१९०.

मधुयष्टी, साखर, वासकाचा रस आणि मध हे प्यायल्यास रक्तपित्त, कामला आणि पांडू रोग दूर होतात.

रक्तपित्तं हरेत्पीतो वासकस्य रसो मधु । प्रातः काले तोयपानात्पीनसं दारुणं हरेत् ॥ १,१९०.

वासकाचा रस आणि मध प्यायल्यास रक्तपित्त दूर होते; सकाळी पाणी प्यायल्यास तीव्र सर्दी नाहीशी होते.

बिभीतकस्य वै चूर्णं पिप्पल्याः सैन्धवस्य च । पीतं सकाञ्जिकं हन्ति स्वरभेदं महेश्वर ॥ १,१९०.

बिभीतक, पिंपळी आणि सैंधव यांचे चूर्ण, आंबट कढीबरोबर घेतल्यास, महेश्वर, स्वरभेद नाहीसा होतो.

चूर्णमामलकं सेव्यं पीतं गव्यपयोऽन्वितम् । मनः शिला बलामूलं कोलपण च गुग्गुलुः ॥ १,१९०.

आवळ्याचं चूर्ण, गायीच्या दुधासह, मन:शिला, बला मुळ, कोलपण आणि गुग्गुळ यांसोबत घेतल्यास उपयुक्त ठरते.

जातिपत्रं कोलपत्रं तथा चैव मनः शिला । एभिश्चैव कृता वर्तिर्बदर्यग्नौ महेश्वर । धूमपानं कासहरं नात्र कार्या विचारणा ॥ १,१९०.

जाईची पानं, कोलाची पानं आणि मन:शिला यांची वडी करून बोराच्या लाकडावर जाळून, महेश्वर, त्याचा धूर श्वासात घेतल्यास खोकला बरा होतो, यात शंका नाही.

त्रिफलापिप्पलीचूर्णं भक्षितं मधुनायुतम् । भोजनादौ हि समधु पिपासाज्व(त्व)रितं हरेत् ॥ १,१९०.

त्रिफळा आणि पिंपळीचं चूर्ण मधाबरोबर जेवणाआधी घेतल्यास तहान आणि ताप नाहीसा होतो.

बिल्वमूलञ्च समधुगुडूचीक्वथितं जलम् । पीतं हरेच्च त्रिवधं छर्दिं नैवात्रसंशयः । पीता दूर्वा छर्दिनुत्स्यात्पिष्टातण्डुलवारिणा ॥ १,१९०.

बिल्वमुळ, मध आणि गुडुची पाण्यात उकडून प्यायल्यास तिन्ही प्रकारची उलटी थांबते, यात शंका नाही; दुर्वा तांदळाच्या पाण्यात वाटून प्यायल्यासही उलटी थांबते.

श्रीगरुडमहापुराणम् १९१ हरिरुवाच । पुनर्नवाया मूलञ्च श्वेतं पुष्ये समाहृतम् । वारि पीतं तस्य पार्श्व भवनेषु न पन्नगाः ॥ १,१९१.

श्रीहरी म्हणाले: पुष्य नक्षत्रात आणलेली पांढऱ्या पुनर्नवेची मुळं, तिचं पाणी प्यायल्यास घरात साप राहत नाहीत.

तार्क्ष्यमूर्तिं वहेद्यो वै भल्लूकदन्तनिर्मिताम् । स पन्नगैर्न दृश्येत यावज्जीवं वृषध्वज ॥ १,१९१.

जो व्यक्ती भल्लूकाच्या दातांनी बनवलेली तार्क्ष्याची मूर्ती अंगावर बाळगतो, त्याला वृषध्वज असतानाच सर्प कधीच दिसत नाहीत.

पिबेच्छल्मलिमूलं यः पुष्यर्क्षे रुद्र वारिणा । तस्मिन्नपास्तदशना नागाः स्युर्नात्र संशयः ॥ १,१९१.

जो पुष्य नक्षत्रात रुद्राच्या पाण्याने शाल्मलीच्या मुळाचा काढा पितो, त्याला सर्पदंशाचा त्रास होत नाही, यात काहीच शंका नाही.

पुष्ये लज्जालुकामूले हस्तबद्धे तु पन्नगान् । गृह्णीयाल्लेपतो वापि नात्र कार्या विचारणा ॥ १,१९१.

पुष्य नक्षत्रात लज्जालुकाच्या मुळाचा दोरा हाताला बांधला किंवा त्याचा लेप लावला, तर सर्पांना कोणतीही भीती न ठेवता पकडता येते.

पुष्येश्वेतार्कमूलन्तु पीतं शीतेन वारिणा । नश्येतु दंशकविषं करवीरादिजं विषम् ॥ १,१९१.

पुष्य नक्षत्रात एतार्काच्या मुळाचा काढा थंड पाण्यात मिसळून प्यायल्यास, सर्पदंशाचे विष आणि करवीराच्या विषाचा नाश होतो.