गरुडपुराणम्

हस्तबद्धं पलाशस्य अपामार्गस्य वा हर । मूलं सर्वज्वरहरं भूतप्रेतादिनुद्भवेत् ॥ १,१८९.

पलाश किंवा अपामार्गाचे मूळ हाताला बांधल्यास, हे हर, सर्व ताप दूर होतात आणि भुते, प्रेतादी त्रास नाहीसे होतात.

पीतं वृश्चिकमूलञ्च प्रातः पर्युषिताम्बुना । सार्धं विनाशयेद्दाहज्वरञ्च परमेश्वर ॥ १,१८९.

वृश्चिकाचे मूळ सकाळी रात्रभर ठेवलेल्या पाण्यात मिसळून प्यायल्यास, परमेश्वरा, ज्वराचा दाह नाहीसा होतो.

शिखायाञ्चैव तद्बद्धं भवेदैकाहिकाहिनुत् । पीतं पर्युषिताद्भिश्च भवेत्सर्वविषापहृत् ॥ १,१८९.

तेच मूळ शिखेत बांधल्यास, एकदिवसीय व द्विदिवसीय ताप दूर होतो; आणि रात्रभर ठेवलेल्या पाण्यात मिसळून प्यायल्यास सर्व विष उतरते.

यस्य लज्जालुकामूलं दीयते च स्वरेतसा । सार्धं स वैरं संयाति पुमान्स्त्री वा न संशयः ॥ १,१८९.

जो कोणी लज्जालुचे मूळ स्वतःच्या वीर्यासह घेतो, तो पुरुष असो वा स्त्री, शत्रूशी मैत्री करतो, यात शंका नाही.

पिष्ट्वा गव्यघृतेनैव पाठामूलं पिबेत्तु यः । सर्वं विषं विनश्येच्च नात्र कार्या विचारणा ॥ १,१८९.

जो कोणी पाट्याचे मूळ गायीच्या तुपात वाटून पितो, त्याचे सर्व विष नाहीसे होते; यात विचार करण्याची गरज नाही.

मूलं पर्युषितोदेन शिरीषस्य यथा तथा । रक्तचित्रकमूलस्य रसस्य भरणाद्धर । कर्णयोः कामलाव्याधिनाशः स्यान्नात्र संशयः ॥ १,१८९.

शिरीषाचे मूळ रात्रभर ठेवलेल्या पाण्यात, तसेच रक्तचित्रकाच्या रसाचे कानात टाकल्यास, कावीळ पूर्णपणे बरी होते, यात शंका नाही.

श्वेतकोकिलाक्षमूलं छागीक्षीरेण संयुतम् । त्रिसप्ताहेन वै पीतं क्षयरोगं क्षयं नयेत् ॥ १,१८९.

श्वेत कोकिळाक्षाचे मूळ शेळीच्या दुधात मिसळून, एकवीस दिवस प्यायल्यास क्षयरोग नाहीसा होतो.

नारिकेलस्य वै पुष्पं छागक्षीरेण संयुतम् । पिबेच्च त्रिविधस्तस्य रक्तवातो विनश्यति ॥ १,१८९.

नारळाचे फूल शेळीच्या दुधात मिसळून तीन वेळा प्यायल्यास, रक्त व वाताचे विकार नाहीसे होतात.

कुर्यात्सुदर्शनामूलं माल्येन सुसमाहृतम् । कण्ठबद्ध त्र्याहिकादिग्रहभूतविनाशनम् ॥ १,१८९.

सुदर्शनाचे मूळ फुलांच्या हारात नीट गोळा करून, गळ्यात बांधल्यास, तीन दिवस किंवा त्याहून अधिक काळ ग्रह-भूतांचे त्रास नाहीसे होतात.

पुष्पं धवलगुञ्जाया गृहीतं मूलमेव च । मुखे तु निहितं रुद्र हरेन्नानाविषं बहु ॥ १,१८९.

धवल गुंजेचे फूल आणि मूळ तोंडात ठेवले, हे रुद्र, तर अनेक प्रकारचे विष दूर होते.

हस्ते बद्धं काण्डयुक्तं कण्ठे बद्धं ग्रहादिहृत् । कृष्णायान्तु चतुर्दश्यां कटिबद्धं समाहृतम् । सिंहादिश्वापदाद्भीतिं हरेच्च नीललोहित ॥ १,१८९.

गुंजेचे कांडासह फूल हातात बांधले किंवा गळ्यात घातले, तर ग्रहांचा त्रास कमी होतो; आणि कृष्ण पक्षातील चतुर्दशीला कंबरेला बांधले, नीललोहित, तर सिंह व इतर वन्य प्राण्यांची भीती दूर होते.

विष्णुक्रान्तामूलमीश कर्णबद्धन्तु धारयेत् । पट्टसूत्रेण भूतेश मकरादिभयं न वै ॥ १,१८९.

भूतांचे स्वामी, विष्णुक्रांतीचे मूळ कापडाच्या दोऱ्याने कानाला बांधले, तर मकर व इतर प्राण्यांपासून होणारा धोका टळतो.

श्रीगरुडमहापुराणम् १९० हरिरुवाच । अपराजिताया मूलञ्च गोमूत्रेण समन्वितम् । पीतञ्चाशु हरत्येव गण्डमालां न संशयः ॥ १,१९०.

अपराजितेचे मूळ गोमूत्रात मिसळून प्यायल्यास, गंडमाळा लगेच बरी होते, यात शंका नाही.

अथेन्द्रवारुणीमूलं विधिना पीतमीश्वर । जिङ्गिण्यैरण्डकं रुद्र शूकशिम्ब्या समन्वितम् । शीतोदकञ्च तत्र्यस्तं बाहुग्रीवाव्यथां हरेत् ॥ १,१९०.

इंद्रवारुणीचे मूळ, जिंगी, एरंड, शूक आणि शिंबी यांसह थंड पाण्यात ठेवून योग्य पद्धतीने घेतल्यास, हात व मानेतील वेदना कमी होतात.

माहिषं नवनीतञ्च अश्वगन्धा च पिप्पली । वचा कुष्ठद्वयं लेपो लिङ्गस्रोतस्तनार्तिहृत् ॥ १,१९०.

म्हशीचे तूप, अश्वगंधा, पिंपळी, वचा आणि दोन प्रकारचे कुष्ट यांचा लेप केला, तर लिंग, नळी व स्तनातील वेदना दूर होतात.

कुष्ठनागबलाचूर्णं नवनीतसमन्वितम् । तल्लेपो युवतीनाञ्च कुर्याद्वृत्तोजकौ शुभौ ॥ १,१९०.

कुष्ठ, नाग आणि बला यांचे चूर्ण ताज्या लोण्यात मिसळून लेप लावल्यास, युवतींना सौंदर्य व पूर्णता मिळते.

इन्द्रवारुणिकामूलं यस्य नाम्ना सुदूरतः । निः क्षिप्यते समुत्पाट्य तस्य प्लीहा विनश्यति ॥ १,१९०.

इंद्रवारुणीचे मूळ दूरवरून नाव घेत उपटून फेकले, तर त्या व्यक्तीचा प्लीहा रोग नाहीसा होतो.

पुनर्नवायाः शुक्लाया मूलं तण्डुलवारिणा । पीतं विद्रधिनुत्स्याच्च नात्र कार्या विचारणा ॥ १,१९०.

श्वेत पुनर्नवेचे मूळ तांदळाच्या पाण्यात मिसळून प्यायल्यास, विद्रधी बरा होतो; याबद्दल विचार करण्याची गरज नाही.

कदलीदलक्षारन्तु पानीयेन प्रसाधितम् । तस्यादनाद्विनश्यन्ति उदरव्याधयोऽखिलाः ॥ १,१९०.

केळीच्या पानाची राख पाण्यात मिसळून प्यायल्यास, सर्व पोटाचे आजार नाहीसे होतात.

कदल्या मूलमादाय गुडाज्येन समन्वितम् । अग्निना साधितं जग्धमुदरस्थक्रिमीन्हरेत् ॥ १,१९०.

केळीचे मूळ गूळ व तुपात मिसळून, अग्नीवर शिजवून खाल्ल्यास, पोटातील कृमी नष्ट होतात.

नित्यं निम्बदलानाञ्च चूर्णमामलकस्य च । प्रत्यूषे भक्षयेच्चैव तस्य कुष्ठं विनश्यति ॥ १,१९०.

दररोज निम्बाच्या पानांचे आणि आवळ्याचे चूर्ण सकाळी खाल्ल्यास, कुष्ठरोग नाहीसा होतो.

हरीतकीविडङ्गञ्च हरिद्रा सितसर्षपाः । सोमराजस्य मूलानि करञ्जस्य च रौन्धवम् । गोमूत्रपिष्टान्येतानि कुष्ठरोगहराणि वै ॥ १,१९०.

हरितकी, विडंग, हळद, पांढरे मोहरी, सोमराजाचे मूळ आणि करंजाचा रौंधव, हे सर्व गोमूत्रात वाटून घेतल्यास, कुष्ठरोगावर उपाय होतो.

एकश्च त्रिफलाभागस्तथा भागद्वयं शिवा । सोमराजस्य बीजानां जग्धं पथ्येन दद्रुनुत् ॥ १,१९०.

एक भाग त्रिफळा, दोन भाग शिवा आणि सोमराजाच्या बिया, पथ्य पदार्थासह खाल्ल्यास, दादरोग बरा होतो.

अम्लतक्रं सगोमूत्रं क्वथितं लवणान्वितम् । कांस्यघृष्टं खरं लेपात्कुष्ठदद्रुविनाशनम् ॥ १,१९०.

आंबट ताक, गोमूत्र, मीठ आणि कांस्यावर घासून तयार केलेला खरबुंद लेप लावल्यास, कुष्ठरोग व दादरोग नाहीसे होतात.

हरिद्रा हरितालश्च दूर्वागोमूत्रसैन्धवम् । अयं लेपो हन्ति दद्रुं पामानं च गरं तथा ॥ १,१९०.

हळद, हरिताळ, दूर्वा, गोमूत्र आणि सैंधव मीठ यांचा लेप लावल्यास, दाद, पामा आणि विष नष्ट होते.

सोम राजस्य बीजानि नवनीतयुतानि च । मधुनास्वादितानि स्युः शुक्लकुष्ठहराणि वै । तक्रान्नपानतो रुद्र नात्र कार्या विचारणा ॥ १,१९०.

सोमराजाच्या बिया ताज्या लोण्यात मिसळून, मधासह चाखल्यास, आणि ताक किंवा तांदळाच्या पाण्यात घेतल्यास, श्वेतकुष्ठ बरा होतो; याबद्दल अधिक विचार करण्याची गरज नाही.

श्वेतापरा जितामूलं वर्तितं चास्य वारिणा । तल्लेपो रुद्र मासेन शुक्लकुष्ठविनाशनः ॥ १,१९०.

श्वेत अपराजितेचे मूळ पाण्यात वाटून लेप लावल्यास, रुद्र, एका महिन्यात श्वेतकुष्ठ नाहीसे होते.

माहिषं नवनीतञ्च सिन्दूरं समरीचकम् । पामा विलेपनान्नश्येद्दुर्नामा वृषभध्वज ॥ १,१९०.

म्हशीचं तूप, लोणी, शेंदूर आणि अमरीचक हे पामाच्या आजारावर लावल्यास, वृषभध्वज, 'दुर्नाम' नावाचा विकार नाहीसा होतो.

विशुष्कगाम्भारीमूलं पक्वं क्षीरेण संयुतम् । भक्षितं शुक्लपित्तस्य विनाशकरमीश्वर ॥ १,१९०.

सुकलेली गांभारीची मुळं दूधात शिजवून खाल्ली, ईश्वर, तर ती शुक्लपित्ताचा नाश करते.