गरुडपुराणम्

अपामार्गस्य वै मूलं सामुद्रलवणान्वितम् । आस्वादि तमजीर्णस्य शूलस्य स्याद्विमर्दनम् ॥ १,१८५.

अपामार्गाचे मूळ आणि सैंधव लवण एकत्र चावून खाल्ल्यास, अपचन आणि पोटदुखी कमी होते.

वटरोहाङ्कुरो रुद्र तण्डुलोदकघर्षितः । पीतः सतक्रोऽतीसारं क्षयं नयति शङ्कर ॥ १,१८५.

वटरोह्याचा कोंब तांदळाच्या पाण्यात घासून प्यायल्यास, हे रुद्र, अतिसार दूर होतो, हे शंकरा.

अङ्कोटमूलं कर्षार्धं पिष्टं तण्डुलवारिणा । सर्वातीसारग्रहणीं पीतं हरति भूतप ॥ १,१८५.

अंकोटाच्या मुळाचा अर्धा तोळा तांदळाच्या पाण्यात वाटून प्यायल्यास, हे भूतपती, सर्व प्रकारचा अतिसार आणि ग्रहणी विकार नाहीसा होतो.

मरीचशुण्ठिकुटजत्वक्चूर्णञ्च गुडान्वितम् । क्रमात्तद्द्विगुणं पीतं ग्रहणीव्याधिनाशनम् ॥ १,१८५.

मिरी, सुंठ, कुडजाची साल आणि गूळ एकत्र करून, हळूहळू वाढत्या प्रमाणात घेतल्यास ग्रहणीचा आजार नष्ट होतो.

श्वेतापराजितामूलं हरिद्रासिक्थतण्डुलाः । अपामार्गत्रिकटुकमेषाञ्च वटिका शिव । विषूचिकामहाव्याधिं हरत्येव न संशयः ॥ १,१८५.

श्वेत अपराजितेचे मूळ, हळद, सोललेला तांदूळ, अपामार्ग आणि त्रिकटू—या सर्वांची गोळी बनवून घेतल्यास, हे शिवा, विषूचिका आणि मोठे आजार नक्कीच नाहीसे होतात.

त्रिफलागुरु भूतेश शिलाजतु हरीतकी । एकैकमेषां चूर्णन्तु मधुना च विमिश्रितम् । पीतं सर्वञ्च मेहन्तु क्षयं नयति शङ्कर ॥ १,१८५.

त्रिफळा, अगर, शिलाजीत आणि हरितकी—या सर्वांचे चूर्ण मधात मिसळून घेतल्यास, हे शंकरा, सर्व प्रकारचा मधुमेह नाहीसा होतो.

अर्कक्षीरप्रस्थमेकं तिलतैलं तथैव च । मनः शिलामरीचानां सिन्दूरस्य पलं पलम् ॥ १,१८५.

एक प्रस्थ अर्काचे दूध, तितकेच तीळतेल, आणि मन:शिला, मिरी, सिंदूर यांचे समान वजन घ्यावे.

चूर्णं कृत्वा ताम्रपात्रे त्वातपैः शोषयेत्ततः । पीतं स्नुहीगतं दुग्धं सैन्धवं शूलनुद्भवेत् ॥ १,१८५.

हे सर्व द्रव्यांचे चूर्ण करून तांब्याच्या भांड्यात उन्हात वाळवावे. नंतर स्नुहीच्या दुधात आणि सैंधव लवणात मिसळून प्यायल्यास, वेदना कमी होते.

त्रिकटुत्रिफलानक्तं तिलतैलं तथैव च । मनः शिला निम्बपत्रं जातीपुष्पमजापयः ॥ १,१८५.

त्रिकटू, त्रिफळा, नक्त, तीळतेल, मन:शिला, निमाची पाने, जाईचे फूल आणि शेळीचे दूध—

तन्मूत्रं सङ्खनाभिश्च चन्दनं घर्षयेत्ततः । एभिश्च वर्तिकां कृत्वा त्वक्षिणी चाञ्जयेत्ततः ॥ १,१८५.

हे सर्व शेळीच्या मूत्रात आणि शंखाच्या चूर्णात मिसळून, चंदनासोबत घासावे. या सर्वांची वटिका बनवून डोळ्यांत लावावी.

नश्यते पटलं काचं पुष्पञ्च तिमिरादिकम् । विभीतकस्य वै चूर्णं समधु श्वासनाशनम् ॥ १,१८५.

डोळ्यांवरील पटल, काचबिंदू आणि अंधुकपणा नाहीसे होतात. विभीतकाचे चूर्ण मधात मिसळून घेतल्यास श्वासाचा त्रास दूर होतो.

पिप्पलीत्रिफलाचूर्णं मधुसैन्धवसंयुतम् । सर्वरोगज्वरश्वासशोषपीनसहृद्भवेत् ॥ १,१८५.

पिंपळी आणि त्रिफळेचे चूर्ण, मध आणि सैंधव लवणासोबत घेतल्यास, सर्व रोग, ताप, श्वास, क्षय, सर्दी आणि हृदयाचे विकार यांना आराम मिळतो.

देवदारोश्च वै चूर्णं अजामत्रेण भावयेत् । एकविंशतिवारंवैत्वक्षिणी तेन चाञ्जयेत् । रात्र्यन्धता पटलता नश्येन्निर्लोमता तथा ॥ १,१८५.

देवदारूचे चूर्ण, एकवीस वेळा शेळीच्या दुधात भिजवून, डोळ्यांत लावल्यास, रातांधळेपणा, पटल आणि पापण्यांची गळती नाहीशी होते.

पिप्पलीकेतकं रुद्र हरिद्रामलकं वचा । सर्वाक्षिरोगा नश्येयुः सक्षीरादञ्जनात्ततः ॥ १,१८५.

पिंपळी, केतकी, हळद, आवळा आणि वचा—हे सर्व दूधासोबत अंजन म्हणून वापरल्यास, हे रुद्र, डोळ्यांचे सर्व रोग नाहीसे होतात.

काकजङ्घाशिग्रुमूले मुखेन विधृते शिव । चर्वित्वा दन्तकीटानां विनाशो हि भवेद्धर ॥ १,१८५.

काकजंघा आणि शिग्रूचे मूळ तोंडात धरून चावल्यास, हे शिवा, दातातील कीड नष्ट होते, हे गिरिधर.

श्रीगरुडमहापुराणम् १८६ हरिरुवाच । पीतः सारो गुडूच्याश्च मधुना च प्रमेहनुत् । पीतं गोहालिकामूलं तिलदध्याज्यसंयुतम् ॥ १,१८६.

श्रीहरी म्हणाले — गुळवेलाचा रस मधासोबत प्यायल्याने मूत्रविकार बरे होतात. तसेच गोहाळिकेचे मूळ तिळाचे दही आणि तूप यासोबत घेतल्यानेही फायदा होतो.

निरुद्धमूत्रं क्वथितं निवर्तयति शङ्कर । तथा हिक्कां हरेत्पीतं सौवर्चलयुतञ्च वै ॥ १,१८६.

शंकरा, हे काढा करून प्यायल्याने मूत्रधारणा दूर होते. तसेच, काळ्या मिठासोबत घेतल्यास हिक्का थांबते.

गोरक्षकर्कटीमूलं पिष्टं शीतोदकेन च । पीतं दिनत्रयेणैव नाशयेद्रुद्र शर्कराम् ॥ १,१८६.

रुद्रा, गोरक्षकर्कटीचे मूळ थंड पाण्यात वाटून तीन दिवस प्यायल्यास मूत्रातील खडे नाहीसे होतात.

पिष्ट्वा वै मालतीमूलं ग्रीष्मकाले समाहितम् । साधितं छागदुग्धेन पतिं शर्कस्यान्वितम् । हरेन्मूत्रनिरोधञ्च हरेद्वै पाण्डुशर्कराम् ॥ १,१८६.

मोगऱ्याचे मूळ उन्हाळ्यात वाटून, शेळीच्या दुधात शिजवून साखर मिसळून घेतल्यास मूत्रधारणा आणि पांढरे खडे दोन्हीही बरे होतात.

द्विजयष्ट्याश्च वै मूलं पिष्टं तण्डुलवारिणा । गण्डमालां हरेल्लेपादसाध्यं गलगण्डकम् ॥ १,१८६.

द्विजयष्टीचे मूळ तांदळाच्या पाण्यात वाटून लेप लावल्यास गंडमाळा आणि अगदी कठीण गळगंडही बरे होतो.

रसाञ्जनं हरीतक्याश्चूर्णं तेनैव गुण्ठनात् । नाशयेत्पुरुषो व्याधीन्नात्र कार्या विचारणा ॥ १,१८६.

रसांजन आणि हरितकीचे चूर्ण एकत्र करून लेप लावल्याने सर्व रोग नाहीसे होतात; यात शंका ठेवू नका.

करवीरमूललेपाद्वै लेपात्पूगफलस्य च । पुंव्याधिर्नश्यते रुद्र योगमन्यं वदाम्यहम् ॥ १,१८६.

करवीराचे मूळ किंवा सुपारीच्या फळाचा लेप लावल्याने पुरुषांचे विकार नाहीसे होतात, रुद्रा; मी तुला अजून एक उपाय सांगतो.

दन्तीमूलं हरिद्रा च चित्रकं तस्य लेपनात् । भगन्दरविनाशः स्यादन्यं योगं वदाम्यहम् । जलौकाजग्धरक्तञ्च भगन्दरमुमापते ॥ १,१८६.

दंतीचे मूळ, हळद आणि चित्रक यांचा लेप लावल्याने भगंदर बरे होतो; मी तुला दुसरा उपाय सांगतो — भगंदरावर जळू लावून रक्त काढावे, उमापती.

त्रिफलाजलघृष्टञ्च मार्जारास्थि विलेपितम् । ततो न प्रस्त्रवेद्रक्तं नात्र कार्या विचारणा ॥ १,१८६.

त्रिफळेच्या पाण्यात मांजरीचे हाड घासून लावल्यास भगंदरातून रक्त येणे थांबते; यात काहीच शंका नाही.

हरिद्रानेकवारञ्च स्नुहीक्षीरेण भाविता । वटिकार्ऽशोविनाशाय तल्लेपाद्वृषभध्वज । घोषाफलं सैन्धवञ्च पिष्ट्वा चार्शोहरं परम् ॥ १,१८६.

हळद वारंवार स्नुहीच्या दुधात भिजवून लेप लावल्याने मूळव्याध नाहीशी होते, वृषभध्वज. घोषाचे फळ आणि सैंधव मिठ वाटून लावल्यानेही मूळव्याधीवर उत्तम परिणाम होतो.

गव्याज्यं साधितं पीतं पलाशक्षारवारिणा । त्रिगुणेन त्रिकटुकं अर्शांसि क्षपयेच्छिव ॥ १,१८६.

गायीचे तूप पलाशाच्या क्षाराच्या पाण्यात मिसळून, त्यात तिप्पट त्रिकटू घालून प्यायल्याने मूळव्याध नष्ट होते, शिवा.

बिल्वस्य च फलं दग्धं रक्तार्शः प्रविनाशनम् । जग्धवा कृष्णतिलानेव नवनीतयुतानपि ॥ १,१८६.

बिल्वाचे फळ भाजून घेतल्यास रक्तमूळव्याध बरी होते; तसेच काळे तीळ नवनीतासोबत खाल्ल्यासही फायदा होतो.

शुण्ठीचूर्णं यवक्षारयुक्तं तुल्यगुडान्वितम् । अग्निवृद्धिं करोत्येव प्रत्यूषे वृषभध्वज ॥ १,१८६.

सुंठीचे चूर्ण, जवाच्या क्षारासोबत आणि सारखा गूळ घालून सकाळी घेतल्यास पचनशक्ती वाढते, वृषभध्वज.

शुण्ठ्या च क्वथितं वारि पीतं चाग्निं करोति वै । हरीतकीं सैन्धवञ्च चित्रकं रुद्र पिप्पली ॥ १,१८६.

सुंठ टाकून केलेले काढा प्यायल्याने पचनशक्ती वाढते; हरितकी, सैंधव मिठ, चित्रक आणि पिंपळी, हे रुद्रा—