गरुडपुराणम्

नागेश्वरञ्च शैलेयं त्वक्पत्रञ्च हरीतकी । चन्दनं कुष्ठसूक्ष्मैलारक्तशालिसमन्विता ॥ १,१८५.

नागकेशर, शिलाजीत, हरडाची साल आणि पान, चंदन, कुड, सूक्ष्म गूगुळ आणि लाल तांदूळ हे वापरावेत.

एतैर्धूपो वशकरः स्मरबाणैः स्मारार्दनः । रतिकाले महादेव पार्वतीप्रिय शङ्कर ॥ १,१८५.

या सर्वांनी केलेला धूप वश करणारा असतो, कामदेवाच्या बाणांना भेदतो आणि रतीच्या वेळी, हे महादेव, पार्वतीला प्रिय असतो.

निजशुक्रं गृही त्वा तु वामहस्तेन यः पुमान् । कामिनीचरणं वामं लिंपेत्स स्यात्स्त्रियाः प्रियः ॥ १,१८५.

जो पुरुष स्वतःचे वीर्य डाव्या हाताने घेऊन, कामिनीच्या डाव्या पायाला लावतो, तो तिचा प्रिय होतो.

सैन्धवञ्च महादेव पारावतमलं मधु । एभिर्लिप्ते तु लिङ्गे वै कामिनीवशकृद्भवेत् ॥ १,१८५.

महादेव, सैंधव मीठ, कबुतराची विष्ठा आणि मध यांनी लिंगाला लावल्यास, कामिनी वश होते.

पुष्पाणि पञ्चरक्तानि गृहीत्वा यानि कानि च । तत्तुल्यञ्च प्रियङ्गुञ्च पेषयेदेकयोगतः । अनेन लिप्तलिङ्गस्य कामिनीवशतामियात् ॥ १,१८५.

पाच प्रकारची लाल फुले आणि तितकाच प्रियंगू घेऊन, एकत्र वाटून, लिंगाला लावल्यास, स्त्रिया वश होतात.

हयगन्धा च मञ्जिष्ठा मालतीकुसुमानि च । श्वेतसषर्प एतैश्च लिप्तलिङ्गः स्त्रियाः प्रियः ॥ १,१८५.

हयगंध, मंजीष्ठा, मोगऱ्याची फुले आणि पांढरी मोहरी यांनी लिंगाला लेप केल्यास, स्त्रियांना तो प्रिय होतो.

मूलन्तु काकजङ्घाया दुग्धपीतन्तु शोषनुत् । अश्वगन्धानागबलागुडमाषनिषेविणः । रूपं भवेद्यथा तद्वन्नवयौवनचारिणाम् ॥ १,१८५.

काकजंघा या वनस्पतीचे मूळ दूधात उकडून व वाळवून घेतल्यास, तसेच अश्वगंधा, नागबला, गूळ आणि काळे हरभरे यांचा वापर करणाऱ्यांना, नेहमी तारुण्यसमान सौंदर्य मिळते.

लौहचूर्णसमायुक्तं त्रिफलाचूर्णमेव वा । मधुना सेवितं रुद्र परिणामाख्यशूलनुत् ॥ १,१८५.

लोहाचंूर्ण किंवा त्रिफळाचंूर्ण मधात मिसळून घेतल्यास, हे रुद्र, पचनाच्या वेदना कमी होतात.

क्वथितोदकपानन्तु शम्बूकक्षारकं तथा । मृगशृङ्गं ह्यग्निदग्धं गव्याज्येन समन्वितम् । पीत हृत्पृष्ठशूलानां भवेन्नाशकरं शिव ॥ १,१८५.

शंभूकक्षार आणि आगित भाजलेलं मृगशृंग, गायीच्या तुपात मिसळून, उकळवलेल्या पाण्यात घालून प्यायल्यास, हे शिवा, हृदय आणि पाठदुखी नाहीशी होते.

हिङ्गु सौवर्चलं शुण्ठी वृषध्वज महौषधम्? । एभिस्तु क्वथितं वारि पीतं वै सर्वशूलनुत् ॥ १,१८५.

हिंग, सौमुद्र लवण, सुंठ—हे सर्व, वृषध्वजा, मोठी औषधे आहेत. या सर्वांचे उकडलेले पाणी प्यायल्यास सर्व प्रकारच्या वेदना दूर होतात.

अपामार्गस्य वै मूलं सामुद्रलवणान्वितम् । आस्वादि तमजीर्णस्य शूलस्य स्याद्विमर्दनम् ॥ १,१८५.

अपामार्गाचे मूळ आणि सैंधव लवण एकत्र चावून खाल्ल्यास, अपचन आणि पोटदुखी कमी होते.

वटरोहाङ्कुरो रुद्र तण्डुलोदकघर्षितः । पीतः सतक्रोऽतीसारं क्षयं नयति शङ्कर ॥ १,१८५.

वटरोह्याचा कोंब तांदळाच्या पाण्यात घासून प्यायल्यास, हे रुद्र, अतिसार दूर होतो, हे शंकरा.

अङ्कोटमूलं कर्षार्धं पिष्टं तण्डुलवारिणा । सर्वातीसारग्रहणीं पीतं हरति भूतप ॥ १,१८५.

अंकोटाच्या मुळाचा अर्धा तोळा तांदळाच्या पाण्यात वाटून प्यायल्यास, हे भूतपती, सर्व प्रकारचा अतिसार आणि ग्रहणी विकार नाहीसा होतो.

मरीचशुण्ठिकुटजत्वक्चूर्णञ्च गुडान्वितम् । क्रमात्तद्द्विगुणं पीतं ग्रहणीव्याधिनाशनम् ॥ १,१८५.

मिरी, सुंठ, कुडजाची साल आणि गूळ एकत्र करून, हळूहळू वाढत्या प्रमाणात घेतल्यास ग्रहणीचा आजार नष्ट होतो.

श्वेतापराजितामूलं हरिद्रासिक्थतण्डुलाः । अपामार्गत्रिकटुकमेषाञ्च वटिका शिव । विषूचिकामहाव्याधिं हरत्येव न संशयः ॥ १,१८५.

श्वेत अपराजितेचे मूळ, हळद, सोललेला तांदूळ, अपामार्ग आणि त्रिकटू—या सर्वांची गोळी बनवून घेतल्यास, हे शिवा, विषूचिका आणि मोठे आजार नक्कीच नाहीसे होतात.

त्रिफलागुरु भूतेश शिलाजतु हरीतकी । एकैकमेषां चूर्णन्तु मधुना च विमिश्रितम् । पीतं सर्वञ्च मेहन्तु क्षयं नयति शङ्कर ॥ १,१८५.

त्रिफळा, अगर, शिलाजीत आणि हरितकी—या सर्वांचे चूर्ण मधात मिसळून घेतल्यास, हे शंकरा, सर्व प्रकारचा मधुमेह नाहीसा होतो.

अर्कक्षीरप्रस्थमेकं तिलतैलं तथैव च । मनः शिलामरीचानां सिन्दूरस्य पलं पलम् ॥ १,१८५.

एक प्रस्थ अर्काचे दूध, तितकेच तीळतेल, आणि मन:शिला, मिरी, सिंदूर यांचे समान वजन घ्यावे.

चूर्णं कृत्वा ताम्रपात्रे त्वातपैः शोषयेत्ततः । पीतं स्नुहीगतं दुग्धं सैन्धवं शूलनुद्भवेत् ॥ १,१८५.

हे सर्व द्रव्यांचे चूर्ण करून तांब्याच्या भांड्यात उन्हात वाळवावे. नंतर स्नुहीच्या दुधात आणि सैंधव लवणात मिसळून प्यायल्यास, वेदना कमी होते.

त्रिकटुत्रिफलानक्तं तिलतैलं तथैव च । मनः शिला निम्बपत्रं जातीपुष्पमजापयः ॥ १,१८५.

त्रिकटू, त्रिफळा, नक्त, तीळतेल, मन:शिला, निमाची पाने, जाईचे फूल आणि शेळीचे दूध—

तन्मूत्रं सङ्खनाभिश्च चन्दनं घर्षयेत्ततः । एभिश्च वर्तिकां कृत्वा त्वक्षिणी चाञ्जयेत्ततः ॥ १,१८५.

हे सर्व शेळीच्या मूत्रात आणि शंखाच्या चूर्णात मिसळून, चंदनासोबत घासावे. या सर्वांची वटिका बनवून डोळ्यांत लावावी.

नश्यते पटलं काचं पुष्पञ्च तिमिरादिकम् । विभीतकस्य वै चूर्णं समधु श्वासनाशनम् ॥ १,१८५.

डोळ्यांवरील पटल, काचबिंदू आणि अंधुकपणा नाहीसे होतात. विभीतकाचे चूर्ण मधात मिसळून घेतल्यास श्वासाचा त्रास दूर होतो.

पिप्पलीत्रिफलाचूर्णं मधुसैन्धवसंयुतम् । सर्वरोगज्वरश्वासशोषपीनसहृद्भवेत् ॥ १,१८५.

पिंपळी आणि त्रिफळेचे चूर्ण, मध आणि सैंधव लवणासोबत घेतल्यास, सर्व रोग, ताप, श्वास, क्षय, सर्दी आणि हृदयाचे विकार यांना आराम मिळतो.

देवदारोश्च वै चूर्णं अजामत्रेण भावयेत् । एकविंशतिवारंवैत्वक्षिणी तेन चाञ्जयेत् । रात्र्यन्धता पटलता नश्येन्निर्लोमता तथा ॥ १,१८५.

देवदारूचे चूर्ण, एकवीस वेळा शेळीच्या दुधात भिजवून, डोळ्यांत लावल्यास, रातांधळेपणा, पटल आणि पापण्यांची गळती नाहीशी होते.

पिप्पलीकेतकं रुद्र हरिद्रामलकं वचा । सर्वाक्षिरोगा नश्येयुः सक्षीरादञ्जनात्ततः ॥ १,१८५.

पिंपळी, केतकी, हळद, आवळा आणि वचा—हे सर्व दूधासोबत अंजन म्हणून वापरल्यास, हे रुद्र, डोळ्यांचे सर्व रोग नाहीसे होतात.

काकजङ्घाशिग्रुमूले मुखेन विधृते शिव । चर्वित्वा दन्तकीटानां विनाशो हि भवेद्धर ॥ १,१८५.

काकजंघा आणि शिग्रूचे मूळ तोंडात धरून चावल्यास, हे शिवा, दातातील कीड नष्ट होते, हे गिरिधर.

श्रीगरुडमहापुराणम् १८६ हरिरुवाच । पीतः सारो गुडूच्याश्च मधुना च प्रमेहनुत् । पीतं गोहालिकामूलं तिलदध्याज्यसंयुतम् ॥ १,१८६.

श्रीहरी म्हणाले — गुळवेलाचा रस मधासोबत प्यायल्याने मूत्रविकार बरे होतात. तसेच गोहाळिकेचे मूळ तिळाचे दही आणि तूप यासोबत घेतल्यानेही फायदा होतो.

निरुद्धमूत्रं क्वथितं निवर्तयति शङ्कर । तथा हिक्कां हरेत्पीतं सौवर्चलयुतञ्च वै ॥ १,१८६.

शंकरा, हे काढा करून प्यायल्याने मूत्रधारणा दूर होते. तसेच, काळ्या मिठासोबत घेतल्यास हिक्का थांबते.

गोरक्षकर्कटीमूलं पिष्टं शीतोदकेन च । पीतं दिनत्रयेणैव नाशयेद्रुद्र शर्कराम् ॥ १,१८६.

रुद्रा, गोरक्षकर्कटीचे मूळ थंड पाण्यात वाटून तीन दिवस प्यायल्यास मूत्रातील खडे नाहीसे होतात.

पिष्ट्वा वै मालतीमूलं ग्रीष्मकाले समाहितम् । साधितं छागदुग्धेन पतिं शर्कस्यान्वितम् । हरेन्मूत्रनिरोधञ्च हरेद्वै पाण्डुशर्कराम् ॥ १,१८६.

मोगऱ्याचे मूळ उन्हाळ्यात वाटून, शेळीच्या दुधात शिजवून साखर मिसळून घेतल्यास मूत्रधारणा आणि पांढरे खडे दोन्हीही बरे होतात.