गरुडपुराणम्

शृकशैवालमन्थश्च शुण्ठीपापाणभेदकम् । शौवाञ्जनं गोक्षुरं वा वरुणच्छन्नमेव च ॥ १,१७७.

श्रृकशैल, मंथ, सुंठ, पापन, भेदक, सौवांजन, गोक्षुर किंवा वरुणाची साल—

सौभाञ्जनस्य मूलं च एतैः क्वथितवारि च । दत्त्वा हिङ्गुयवक्षारं पीतं वातविनाशनम् ॥ १,१७७.

सौभांजनाचे मूळ आणि वरील सर्व औषधी उकळून त्यात हिंग आणि यवक्षार घालून ते पाणी प्यायल्याने वात विकार नाहीसा होतो.

पिप्पली पिप्पलीमूलं तथा भल्लातकं शिव । वार्येतैः क्वथितं पीतं वरशूलापहारकृत् ॥ १,१७७.

पिंपळी, पिंपळीचे मूळ आणि भल्लातक हे पाण्यात उकडून प्यायल्यास तीव्र शूल दूर होते, हे शुभ.

अश्वगन्धामूलकाभ्यां सिद्धा वल्मीकमृत्तिका । एतया मर्दनाद्रुद्र ऊरुस्तम्भः प्रशाम्यति ॥ १,१७७.

अश्वगंधेचे मूळ व वल्मीकातील माती यांचा लेप करून चोळल्याने, हे रुद्र, मांडीचा जडपणा कमी होतो.

बृहतीकस्य वै मूलं संपिष्टमुदकेन च । पीतं संघातवातस्य विपाटनकृदेव च ॥ १,१७७.

बृहतीचे मूळ पाण्यात वाटून प्यायल्याने संचित वात दूर होतो.

पीतं तक्रेण मूलं च आर्द्रस्य तगरस्य च । हरेत्झिञ्जिनीवातं?वै वृक्षमिन्द्राशनिर्यथा ॥ १,१७७.

ताज्या तगराचे मूळ ताकात मिसळून प्यायल्याने झिणझिणीवात दूर होतो, जसा इंद्राचा वज्र वड तोडतो.

अस्थिसंहारमेकेन भक्तेन सह वादितम् । पतिं मांसरसेनापि वातनुच्चास्थिभङ्गनुत् ॥ १,१७७.

हाडे जुळवण्यासाठी हे औषध जेवणासोबत किंवा मांसाच्या रसात घ्यावे; त्यामुळे वात विकार आणि हाडांचे तुकडे जोडले जातात.

घृतलिप्तं सशुष्कं च छागीक्षीरेण संयुतम् । तल्लोपात्पादयार्नंश्येत्सक्षेप्ये चात्र संशयः ॥ १,१७७.

तूप लावून वाळवलेले आणि शेळीच्या दुधात मिसळलेले औषध पायावर लावल्यास सूज कमी होते; यात शंका नाही.

मध्वाज्यसैन्धवं सिक्थं गुडकैरिकगुग्गुलैः । ससर्जरसस्फुटितः क्लोमशुद्धिश्च लेपनात् ॥ १,१७७.

मध, तूप, सैंधव मीठ, मेण, गूळ, गुग्गुळ आणि सरजाचा रस एकत्र करून लावल्यास प्लीहा शुद्ध होते.

कटुतैलेन लिप्तो वै विधूमाग्नौ प्रतापितः । मृत्तिकारखादितः पादः समः स्याद्वृषभध्वज ॥ १,१७७.

तिखट तेल पायाला लावून, धूर नसलेल्या आगीत तापवून, मातीने झाकल्यावर, हे वृषभध्वज, पाय बैलासारखा मजबूत होतो.

सर्जरसाः सिक्थकं च जीरकं च हरीतकी । उत्साधितघृताभ्यङ्गो ह्यग्निदग्धव्यथापनुत् ॥ १,१७७.

सरजाचा रस, मेण, जिरे आणि हरितकी यांचा तूपात कालवून लेप लावल्यास, आग लागून झालेल्या जखमेची वेदना कमी होते.

तिलतैलं चाग्निदग्धं यवभस्मसमन्वितम् । अग्निदग्धव्रणं नश्येद्ब्रहुशः कृतलेपतः ॥ १,१७७.

तिळाचं तेल आगीत जाळून, त्यात जवाचं राख मिसळून, तो लेप वारंवार लावल्यास, आग लागून झालेल्या जखमा नाहीशा होतात.

नवनीतं माहिषं च दग्धपिष्टतिलानि च । सभल्लाकं व्रणं नश्येद्धृच्छूलं नस्यलेपनात् ॥ १,१७७.

म्हशीचं ताजं लोणी, जाळलेले आणि भरड तिळ, आणि भल्लातक यांचा नस्य म्हणून वापर केल्यास, जखमा आणि डोकेदुखी दूर होते.

कर्पूरगव्यसर्पिर्भ्यां प्रहारः पूरितो हर । शस्त्रोद्भवः सबद्धश्च शुक्लवर्णेन शङ्कर ! । पाकं च वेदनां चैव संस्पृशेद्वृषभध्वज ॥ १,१७७.

कर्पूर आणि गायीचं तूप याने भरलेला मार, किंवा शस्त्राने झालेली जखम, पांढरी दिसत असता, बांधून ठेवली तर, हे वृषभध्वज, ती पू आणि वेदना दोन्ही कमी करते.

आम्र (तस्य) मूलरसेनैव शस्त्रघातः प्रपूरितः । ढौकते शस्त्रघाताभ्यां निर्व्रणो घृपूरितः ॥ १,१७७.

आंब्याच्या मुळाचा रस शस्त्राने झालेल्या जखमेत भरून, नंतर तूपाने धुतल्यास, अशी जखम पूर्णपणे बरी होते.

शरपुङ्खा लज्जालुका पाठा चैषां तु मूलकम् । जलपिष्टं तस्य लेपाच्छस्त्रघातः प्रशाम्यति ॥ १,१७७.

शरपंख, लाजाळू आणि पाठा यांच्या मुळं पाण्यात वाटून लेप लावल्यास, शस्त्राने झालेल्या जखमेची जळजळ कमी होते.

मूलं च काकजङ्घायास्त्रिरात्रेणैव शोषितः । पाकपूतिं वेदनां च हन्ति वै रोहितो व्रणे ॥ १,१७७.

काकजंघा या वनस्पतीचं मूळ तीन रात्री वाळवून, ते जखमेवर लावल्यास, पू आणि वेदना नाहीशी होते आणि जखम लवकर भरते.

सजलं तिलतैलं च अपामार्गस्य मूलकम् । तत्सेकदानान्नश्येच्च प्रहारोद्भववेदना ॥ १,१७७.

पाण्यात तिळाचं तेल आणि अपामार्गाचं मूळ मिसळून, ते एकदाच लावल्यास, मार लागून झालेली वेदना लगेच कमी होते.

अभयां सैन्धवं शुण्ठीमेतत्पिष्ट्वोदकेन तु । भक्षयित्वा ह्यजीर्णस्य नाशो भवति शङ्कर ! ॥ १,१७७.

हरितकी, सैंधव मीठ आणि सुंठ हे पाण्यात वाटून घेतल्यास आणि ते खाल्ल्यास, हे शंकरा, अपचन नाहीसं होतं.

कटिबद्धं निम्बमूलमक्षिसूलहरं भवेत् । शणमूलं सताम्बूलं दग्धमिन्द्रियकस्य (ल्प) हृत् ॥ १,१७७.

निंबाच्या मुळाला कमरेला बांधल्यास डोळ्यांचा त्रास कमी होतो; शणाचं मूळ आणि तांबूल जाळून घेतल्यास, इंद्रियांचा वेदना कमी होते.

अन्नस्विन्नहरिद्रा च श्वेतसर्षपमूलकम् । बीजानि मातुलुङ्गस्य एषामुद्वर्तनं समम् । सप्तरात्रप्रयोगेण शुभदेहकरं भवेत् ॥ १,१७७.

शिजवलेली हळद, पांढऱ्या मोहरीचं मूळ आणि मातुलुंगाचं बी, हे एकत्र करून उटण म्हणून सात दिवस लावल्यास, शरीर निरोगी आणि सुंदर होतं.

श्वेतापराजितापत्रं निम्बपत्ररसेन तु । नस्यदानाड्डाकिनीनां मातॄणां ब्रह्मरक्षसाम् । मोक्षः स्यान्मधुसारेण नस्याच्च वृषभध्वज ॥ १,१७७.

श्वेत अपराजितेचं पान आणि निंबाच्या पानाचा रस नस्याने दिल्यास, डाकिनी, मातृका आणि ब्रह्मराक्षस यांचा त्रास सुटतो, हे वृषभध्वज; मधासह नस्य दिल्यासही तसंच होतं.

मूलं श्वेतजयन्त्याश्च पुष्यर्क्षे तु समाहृतम् । श्वेतापराजितार्कस्य चित्रकस्य च मूलकम् । कृत्वा तु वटिकां नारी तिलकेन वशी भवेत् ॥ १,१७७.

पुष्य नक्षत्रात गोळा केलेली श्वेत जयंतिचं मूळ, श्वेत अपराजिता आणि चित्रक यांची मुळं, यांची वटी करून, ती स्त्रीच्या कपाळावर तिलक लावल्यास, ती आपल्या वश होते.

पिप्पलीलोहचूर्णं तु शुण्ठीश्चामलकानि च । समानि रुद्र जानीयात्सैन्धवं मधुशर्करा ॥ १,१७७.

पिंपळी, लोखंडाचं चूर्ण, सुंठ, आवळा, सैंधव मीठ आणि साखर, हे सर्व समान प्रमाणात घ्यावं, हे रुद्र.

उदुम्बरप्रमाणेन सप्ताहं भक्षणात्समम् । पुमांश्च बलवान्स स्याज्जीवेद्वर्षशतद्वयम् । ओं ठ ठ ठ इति सर्ववश्यप्रयोगेषु प्रयुक्तः सर्वकामकृत् ॥ १,१७७.

उदुंबराच्या आकाराचं हे मिश्रण सात दिवस घेतल्यास, पुरुष बलवान होतो आणि दोनशे वर्षे जगतो; 'ॐ ठ ठ ठ' हा मंत्र सर्व वशिकरण प्रयोगात वापरल्यास, सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

संगृह्य विद्वान्काकस्य निलयं प्रदहेच्च तत् । चिताग्नौ भस्म तच्छत्रोर्दत्तं शिरसि शङ्कर ॥ १,१७७.

शहाणा मनुष्य कावळ्याचं घरटं गोळा करून, ते चितेच्या आगीत जाळावं; त्या राखेला छत्राखाली डोक्यावर ठेवावं, हे शंकरा—

तमुच्चाटयते रुद्र शृणु तद्योगमुत्तमम् । निः क्षिप्तं च पुरीषं वै वनमूषिकचर्मणि ॥ १,१७७.

हे रुद्र, ते व्यक्तीला दूर लावतो; त्या श्रेष्ठ उपायाचं ऐक: वनउंदराच्या कातडीवर विष्ठा टाकावी,

कटितन्तुनिबद्धं वै कुर्यान्मलनिरोधनम् । कृष्णकाकस्य रक्तेन यस्य नाम प्रलिप्य च ॥ १,१७७.

कणाफड्याच्या दोऱ्याने बांधलेले मल, काळ्या कावळ्याच्या रक्ताने फासून, ज्या व्यक्तीचे नाव लिहिले जाते.

च्युतदले मध्यमध्ये ततो निः क्षिप्यते हर ! । स खाद्यते काकवृन्दैर्नारी पुरुष एव च ॥ १,१७७.

हे मल गळून पडलेल्या पानाच्या मध्यभागी ठेवून टाकावे, हे केल्याने स्त्री किंवा पुरुष, दोघांनाही कावळ्यांच्या टोळ्यांनी खातात.