गरुडपुराणम्

करञ्जैलगजैः कुष्ठं गोमूत्रेण प्रलेपतः । करवीरोद्वर्तनं च तैलाक्तस्य च कुष्ठहृत् ॥ १,१७१.

करंज आणि इडगज हे गोमूत्रात वाटून लावल्याने कुष्ठरोग कमी होतो. करवीराने चोळणे आणि तेल लावणे यामुळेही कुष्ठरोग नाहीसा होतो.

हरिद्रा मलयं रास्ना गुडूच्येडगजस्तथा । आरग्वधः करञ्जश्च लेपः कुष्ठहरः परः ॥ १,१७१.

हळद, मल्य, रास्ना, गुडुची, इडगज, आरगध आणि करंज यांचा लेप कुष्ठरोगावर उत्तम उपाय आहे.

मनः शिलाविडङ्गानि वागजी सर्षपास्तथा । करञ्जैर्मूत्रपिष्टोऽयं लेपः कुष्टहरोर्ऽकवत् ॥ १,१७१.

मन:शिला, विडंग, वागजी आणि मोहरी, करंज आणि मूत्रात वाटून केलेला लेप सूर्याप्रमाणे कुष्ठरोग नाहीसा करतो.

विडङ्गैडवचा कुष्ठनिशासिन्धूत्थसर्षपैः । मूत्राम्लपिष्टो लेपोऽयं दद्रूकुष्टविनाशनः ॥ १,१७१.

विडंग, इडवचा, कुष्ठ, निशा, सिंधूत्थ आणि मोहरी, आंबट मूत्रात वाटून केलेला लेप दाद आणि कुष्ठरोग नष्ट करतो.

प्रपुन्नाटसुबीजानि धात्री सर्जरसः स्नुही । सौवीरपिष्टं दद्रूणामेतदुद्वर्तनं परम् ॥ १,१७१.

प्रपुन्नाट बी, सुबीज, धात्र्य, सर्जाचा रस, स्नुही आणि सौवीर हे सर्व वाटून केलेला उटणे दादावर उत्तम आहे.

आरग्वधस्य पत्राणि आरनालेन पेषयेत् । दद्रूकिट्टिम (भ) कुष्ठानि हन्ति सिध्मानमेव च ॥ १,१७१.

आरगधाची पाने ताकात वाटून लावल्याने दाद, खाज, कुष्ठ आणि सिध्मा हे सर्व रोग नाहीसे होतात.

उष्णो पीता वागुजी च कुष्ठजित्क्षीरभोजनः । तिलाज्यत्रिफलाक्षौद्रव्योषभल्लातशर्कराः । वृष्याः सप्त समा मेध्याः कष्ठहाः कामचारिणः ॥ १,१७१.

गरम करून प्यायलेली वागजी आणि दूधाचे आहार, तसेच तीळतेल, त्रिफळा, मध, व्योष, भल्लातक आणि साखर हे सात पदार्थ शरीराला बळकट करतात, बुध्दी वाढवतात, कुष्ठरोग घालवतात आणि काम वाढवतात.

विडङ्गत्रिफलाकृष्णाचूर्णं लीढं समाक्षिकम् । हन्ति कुष्ठक्रिमिमेहनाडीव्रणभगन्दरान् ॥ १,१७१.

विडंग, त्रिफळा आणि कृष्णा यांचे चूर्ण मधात मिसळून घेतल्यास कुष्ठरोग, कृमी, मूत्ररोग, व्रण आणि भगंदर नष्ट होतात.

यः खादेदभयारिष्टमरिष्टामलकानिशाः । स जयेत्सर्वकुष्ठानिमासादूर्ध्वं न संशयः ॥ १,१७१.

जो कोणी अभयारिष्ट, अरिष्ट, आवळा आणि निशा यांचा सेवन करतो, तो सर्व प्रकारच्या कुष्ठरोगावर आणि त्वचारोगांवर निश्चित विजय मिळवतो.

दह्यमानायुतः कुम्भे मूलगे खदिराङ्कुरः । साक्षधात्रीरसः क्षौद्रो हन्यात्कुष्ठं रसायनम् ॥ १,१७१.

दहा हजार छिद्रांच्या मडक्यात खदिराच्या मुळाचा रस काढून, त्यात धात्र्याचा रस आणि मध मिसळल्यास तो कुष्ठरोग नष्ट करतो आणि आयुष्य वाढवतो.

धात्री खदिरयोः क्काथं पीत्वा वागजिसंयुतम् । शङ्खेन्दुधवलं श्वित्रं हन्ति तूर्णं न संशयः ॥ १,१७१.

धात्र्य आणि खदिराचा काढा वागजीसह प्यायल्यास शंख किंवा चंद्रासारखा पांढरा श्वित्ररोग लवकर नाहीसा होतो, यात शंका नाही.

पीत्वा भल्लातकं तैलं मासाद्व्याधिं जयेन्नरः । सेवितं खादिरं वारि पानाद्यैः कुष्ठजिद्भवेत् ॥ १,१७१.

भल्लातकाचे तेल एक महिना प्यायल्यास रोगावर विजय मिळतो. तसेच खदिराचे पाणी आणि इतर पेयांसह सेवन केल्यास कुष्ठरोग दूर होतो.

भावितं मलपूक्वाथैः सोमराजीफलं बहु । कर्षं भक्षेदलवणो ह्यक्षफल्गुशृतं पिबेत् ॥ १,१७१.

मलपूकाच्या काढ्यात नीट भिजवलेले सोमराजी फळ एक करष प्रमाणात खावे. ते मीठ घालून खावे आणि अक्ष व फल्गु घातलेले तुप प्यावे.

हन्ति श्वित्रमसाध्यं च लेपे योज्यापराजिता । वासा शुद्धा च त्रिफला पटोलं च करञ्जकम् ॥ १,१७१.

अपराजिता लावल्याने असाध्य श्वित्ररोग नष्ट होतो. तसेच वासा, शुद्ध त्रिफळा, पटोळा आणि करंज यांचा वापर करावा.

निम्बाशनं कृष्णवेत्रं क्वाथकल्केन यद्धृतम् । वज्रकं तद्भवेत्कुष्ठं शतवर्षाणि जीवति ॥ १,१७१.

नीम आणि कृष्णवेत्र यांचा काढा आणि लेप करून सेवन केल्यास शरीर वज्रासारखे होते, कुष्ठरोग बरा होतो आणि शंभर वर्षे आयुष्य मिळते.

स्वरसेन च दूर्वायाः पचेत्तैलं चतुर्गुणम् । कच्छूर्विचर्चिका पामा अभ्यङ्गादेव नश्यति ॥ १,१७१.

दूर्वा या गवताचा रस आणि त्याच्या चौपट तेल एकत्र करून शिजवावे; हे तेल अंगाला लावल्याने खाज, पामा यांसारखे त्वचारोग नाहीसे होतात.

द्रुमत्वगर्ककुष्ठानि लवणानि च मूत्रकम् । गम्भारिकाचित्रकैस्तैस्तैलं कुष्ठव्रणादिनुत् ॥ १,१७१.

झाडांची साल, अर्क, कुष्ट, मीठ, मूत्र, गंभारी आणि चित्रक यांच्यापासून बनवलेले तेल त्वचारोग आणि व्रण बरे करते.

(अथाम्लपित्तचिकित्सा) धात्रीनिम्बफलं तद्वद्गोमूत्रेण च चित्रकम् । वासामृतापर्पटिकानिम्बभूनिम्बमार्करैः (वैः) । त्रिफलाकुलत्थैः क्वाथः सक्षौद्रश्चाम्लपित्तहा ॥ १,१७१.

आमला, नीमफळ, चित्रक, गायीचे मूत्र, वासा, अमृता, पर्पटी, नीम, भूनिंब, क्षार, त्रिफळा आणि कुलथ यांचा काढा मधात मिसळून प्यायल्याने आम्लपित्त दूर होते.

फलत्रिकं पटोलं च तिक्तक्वाथः सितायुतः । पीतो यष्टीमधुयुतो ज्वरच्छर्द्यम्लपित्तजित् ॥ १,१७१.

त्रिफळा, पटोळा, कडू औषधी आणि साखर यांचा काढा, यष्टिमधु घालून प्यायल्याने ताप, उलटी आणि आम्लपित्त कमी होते.

वासाघृतं तिक्तघृतं पिप्पलीघृतमेव च । अम्लपित्ते प्रयोक्तव्यं गुडकूष्माण्डकं तथा ॥ १,१७१.

वासा घृत, कडू घृत, पिप्पळी घृत आणि गूळ, कुश्मांड हे आम्लपित्तावर वापरावे.

पिप्पली मधुसंयुक्ता अम्लपित्तविनाशिनी । श्लेष्माग्निमान्द्यनुत्पथ्यापिप्पलीगुडमोदकः ॥ १,१७१.

पिप्पळी आणि मध एकत्र घेतल्याने आम्लपित्त नष्ट होते; पिप्पळी, गूळ आणि पाणी घेतल्याने कफ, मंदाग्नी आणि इतर त्रास दूर होतात.

पिष्ट्वाजाजीं सधन्याकां घृप्रस्थं विपाचयेत् । कफपित्तारुचिहरं मन्दानलवमिं हरेत् ॥ १,१७१.

ओवा आणि धणे दळून तुपात शिजवावे; हे मिश्रण कफ, पित्त, अरुची आणि मंदाग्नी यावर उपयोगी आहे.

(इत्यम्लपित्तचिकित्सा) पिप्पल्यमृतभूनिम्बवासकारिष्टपर्पटैः । खदिरारिष्टकैः क्वाथो विस्फोटार्तिज्वरापहः ॥ १,१७१.

पिप्पळी, अमृता, भूनिंब, वासा, अरिष्ट, पर्पट, खदिर अरिष्ट यांचा काढा फोड, वेदना आणि ताप दूर करतो.

त्रिफलारससंयुक्तं सर्पिस्त्रिवृतयासह । प्रयोक्तव्यं विरेकार्थं वीसर्पज्वरशान्तये ॥ १,१७१.

त्रिफळा रस, तुप आणि त्रिवृत यांचे मिश्रण विरेचनासाठी द्यावे; हे विसर्प आणि ताप शांत करते.

खादिरात्रिफलारिष्टपटोलामृतवासकैः । क्वाथोऽष्टकाख्यो जयति रोमान्तिकमसूरिकाम् ॥ १,१७१.

खदिर, त्रिफळा अरिष्ट, पटोळा, अमृता आणि वासा यांच्या काढ्याला 'अष्टक' म्हणतात; हा काढा गोवर आणि देवीवर विजय मिळवतो.

कुष्ठवीसर्पविस्फोटकण्ड्वादीनां विघातकः । लशुनानां तु चृर्णस्य घर्षो मशकनाशनः ॥ १,१७१.

कुष्ठ, विसर्प, फोड, खाज यांसारखे त्वचारोग नष्ट होतात; लसूण चूर्ण चोळल्याने डास नष्ट होतात.

चर्मकीलं जरुमणिं मशकांस्तिलकालकान् । उत्कृत्य शस्त्रेण दहेत्क्षागग्निभ्यामशेषतः ॥ १,१७१.

त्वचेवरील गाठी, गाठी, डास, डाग आणि काळे डाग हे शस्त्राने काढून क्षार आणि अग्नीने पूर्णपणे जाळावेत.

पटोलनीलीलेपः स्याज्जाल (ज्वाला) गर्दभरोगनुत् । गुञ्जाफलैः शृतं तलं भृङ्गराजरसेन तु । कण्ठ (ण्डु) दारुणकृत्कुष्ठवातव्याधिविनाशनम् ॥ १,१७१.

पटोळा आणि निळी यांचा लेप गाढवाच्या गाठीवर लावावा; गुंजा फळ आणि भृंगराज रसात शिजवून ते डोक्याला लावल्याने गंभीर घसा, त्वचा आणि वातरोग नाहीसे होतात.

अर्कास्थिमज्जात्रिफलानालीछा भृङ्गराजकम् । जीर्णे पक्वे लौहचूर्णं काञ्जिकं कृष्णकेशकृत् ॥ १,१७१.

अर्क, अस्थिमज्जा, त्रिफळा, नालीचा, भृंगराज हे सर्व पचवून, लोखंडाचा चूर्ण आणि आंबट तांदळाच्या पाण्यात शिजवल्यास काळे केस येतात.