गरुडपुराणम्

पटोलनिम्बत्रिफलागुडूचीक्वाथमापिबेत् । सगुग्गुलुं सखदिरमुपदंशो विनश्यति ॥ १,१७१.

पटोळा, नीम, त्रिफळा आणि गुडुची यांचा काढा, गूगुळू आणि खदिरासह प्यावा; त्यामुळे उपदंश नष्ट होतो.

दहेत्कटाहे त्रिफलां सामसी (षी) मधसंयुताम् । उपदंशे प्रलेपोऽय सद्यो रोपयते व्रणम् ॥ १,१७१.

त्रिफळा मधात मिसळून, मडक्यात भाजून लेप केल्यास उपदंशात जखम त्वरित भरून येते.

त्रिफलानिम्बभूनिम्बकरञ्जखदिरादिभिः । कल्कैः क्वाथैर्घृतं पक्वमुपदंशहरं परम् ॥ १,१७१.

त्रिफळा, नीम, भूनिंब, करंज, खदिर इत्यादींचा लेप व काढा तुपात शिजवून घेतल्यास उपदंशावर उत्तम उपाय ठरतो.

आदौ भग्नं विदित्वा तु सेचयेच्छीतलांबुना । पक्वेनालेपनं कार्यं बन्धनं च कुशान्वितम् ॥ १,१७१.

फ्रॅक्चर ओळखल्यावर प्रथम थंड पाण्याने धुवावे; नंतर शिजवलेला लेप लावून कुशाच्या साहाय्याने बांधावे.

माषं मांसं तथा सर्पिः क्षीरं यूषः सतीजलः । बृंहणं चान्नपानं स्यात्प्रदेयं भग्नरोगिणे ॥ १,१७१.

माष, मांस, तूप, दूध, पाणी आणि जवाचा युष हे सर्व पौष्टिक अन्न व पाणी फ्रॅक्चर झालेल्या रुग्णाला द्यावे.

रसोनमधुनासाज्यसिताकल्कं समश्नुता । छिन्नभिन्नच्युतास्थीनां सन्धानमचिराद्भवेत् ॥ १,१७१.

लसूण, मध, तूप आणि साखर यांचा कळ लावावा; तुटलेल्या, हललेल्या किंवा पडलेल्या हाडांसाठी हे लवकर सांधते.

अश्वत्थत्रिफलाव्योषाः सवरभिः समीकृतैः । तुल्यो गुग्गुलुना योज्यो भग्नसन्धिप्रसाध (कृत्) कः ॥ १,१७१.

अश्वत्थ, त्रिफळा, व्योष आणि वरभि हे एकत्र करून, गूगुळूसह मिसळल्यास तुटलेल्या सांध्यांची सुधारणा होते.

सर्वकुष्ठेषु वमनं रेचनं रक्तमोक्षण । वचावासापटोलानां निम्बस्य कलिनीत्वचः ॥ १,१७१.

सर्व प्रकारच्या कुष्ठरोगावर वमन, रेचन आणि रक्तमोक्षण करावे. तसेच वचा, वासा, पटोळा, नीम, कलिनी आणि नीमाच्या सालीचा वापर करावा.

कषायो मधुना पीतो वातहृन्मदनान्वितः । विरेचनं प्रयोक्तव्यं त्रिवृत्कर्णफलत्रिकैः ॥ १,१७१.

वात आणि हृदयाचे विकार कमी करणारा काढा मधात मिसळून प्यावा. रेचनासाठी त्रिवृत, कर्णफळ आणि त्रिकटू यांचा वापर करावा.

मनः शिलांमरीचैस्तु तैलं कुष्ठविनाशनम् । सर्वकुष्ठे विलेपोऽयं शिवापञ्चगुडौदनम् ॥ १,१७१.

मन:शिला आणि मिरी घालून केलेले तेल कुष्ठरोग नष्ट करते. शिवा, पंचगुड आणि तांदूळ यांचे मिश्रण लावल्यास सर्व प्रकारच्या कुष्ठरोगावर उपयोगी ठरते.

करञ्जैलगजैः कुष्ठं गोमूत्रेण प्रलेपतः । करवीरोद्वर्तनं च तैलाक्तस्य च कुष्ठहृत् ॥ १,१७१.

करंज आणि इडगज हे गोमूत्रात वाटून लावल्याने कुष्ठरोग कमी होतो. करवीराने चोळणे आणि तेल लावणे यामुळेही कुष्ठरोग नाहीसा होतो.

हरिद्रा मलयं रास्ना गुडूच्येडगजस्तथा । आरग्वधः करञ्जश्च लेपः कुष्ठहरः परः ॥ १,१७१.

हळद, मल्य, रास्ना, गुडुची, इडगज, आरगध आणि करंज यांचा लेप कुष्ठरोगावर उत्तम उपाय आहे.

मनः शिलाविडङ्गानि वागजी सर्षपास्तथा । करञ्जैर्मूत्रपिष्टोऽयं लेपः कुष्टहरोर्ऽकवत् ॥ १,१७१.

मन:शिला, विडंग, वागजी आणि मोहरी, करंज आणि मूत्रात वाटून केलेला लेप सूर्याप्रमाणे कुष्ठरोग नाहीसा करतो.

विडङ्गैडवचा कुष्ठनिशासिन्धूत्थसर्षपैः । मूत्राम्लपिष्टो लेपोऽयं दद्रूकुष्टविनाशनः ॥ १,१७१.

विडंग, इडवचा, कुष्ठ, निशा, सिंधूत्थ आणि मोहरी, आंबट मूत्रात वाटून केलेला लेप दाद आणि कुष्ठरोग नष्ट करतो.

प्रपुन्नाटसुबीजानि धात्री सर्जरसः स्नुही । सौवीरपिष्टं दद्रूणामेतदुद्वर्तनं परम् ॥ १,१७१.

प्रपुन्नाट बी, सुबीज, धात्र्य, सर्जाचा रस, स्नुही आणि सौवीर हे सर्व वाटून केलेला उटणे दादावर उत्तम आहे.

आरग्वधस्य पत्राणि आरनालेन पेषयेत् । दद्रूकिट्टिम (भ) कुष्ठानि हन्ति सिध्मानमेव च ॥ १,१७१.

आरगधाची पाने ताकात वाटून लावल्याने दाद, खाज, कुष्ठ आणि सिध्मा हे सर्व रोग नाहीसे होतात.

उष्णो पीता वागुजी च कुष्ठजित्क्षीरभोजनः । तिलाज्यत्रिफलाक्षौद्रव्योषभल्लातशर्कराः । वृष्याः सप्त समा मेध्याः कष्ठहाः कामचारिणः ॥ १,१७१.

गरम करून प्यायलेली वागजी आणि दूधाचे आहार, तसेच तीळतेल, त्रिफळा, मध, व्योष, भल्लातक आणि साखर हे सात पदार्थ शरीराला बळकट करतात, बुध्दी वाढवतात, कुष्ठरोग घालवतात आणि काम वाढवतात.

विडङ्गत्रिफलाकृष्णाचूर्णं लीढं समाक्षिकम् । हन्ति कुष्ठक्रिमिमेहनाडीव्रणभगन्दरान् ॥ १,१७१.

विडंग, त्रिफळा आणि कृष्णा यांचे चूर्ण मधात मिसळून घेतल्यास कुष्ठरोग, कृमी, मूत्ररोग, व्रण आणि भगंदर नष्ट होतात.

यः खादेदभयारिष्टमरिष्टामलकानिशाः । स जयेत्सर्वकुष्ठानिमासादूर्ध्वं न संशयः ॥ १,१७१.

जो कोणी अभयारिष्ट, अरिष्ट, आवळा आणि निशा यांचा सेवन करतो, तो सर्व प्रकारच्या कुष्ठरोगावर आणि त्वचारोगांवर निश्चित विजय मिळवतो.

दह्यमानायुतः कुम्भे मूलगे खदिराङ्कुरः । साक्षधात्रीरसः क्षौद्रो हन्यात्कुष्ठं रसायनम् ॥ १,१७१.

दहा हजार छिद्रांच्या मडक्यात खदिराच्या मुळाचा रस काढून, त्यात धात्र्याचा रस आणि मध मिसळल्यास तो कुष्ठरोग नष्ट करतो आणि आयुष्य वाढवतो.

धात्री खदिरयोः क्काथं पीत्वा वागजिसंयुतम् । शङ्खेन्दुधवलं श्वित्रं हन्ति तूर्णं न संशयः ॥ १,१७१.

धात्र्य आणि खदिराचा काढा वागजीसह प्यायल्यास शंख किंवा चंद्रासारखा पांढरा श्वित्ररोग लवकर नाहीसा होतो, यात शंका नाही.

पीत्वा भल्लातकं तैलं मासाद्व्याधिं जयेन्नरः । सेवितं खादिरं वारि पानाद्यैः कुष्ठजिद्भवेत् ॥ १,१७१.

भल्लातकाचे तेल एक महिना प्यायल्यास रोगावर विजय मिळतो. तसेच खदिराचे पाणी आणि इतर पेयांसह सेवन केल्यास कुष्ठरोग दूर होतो.

भावितं मलपूक्वाथैः सोमराजीफलं बहु । कर्षं भक्षेदलवणो ह्यक्षफल्गुशृतं पिबेत् ॥ १,१७१.

मलपूकाच्या काढ्यात नीट भिजवलेले सोमराजी फळ एक करष प्रमाणात खावे. ते मीठ घालून खावे आणि अक्ष व फल्गु घातलेले तुप प्यावे.

हन्ति श्वित्रमसाध्यं च लेपे योज्यापराजिता । वासा शुद्धा च त्रिफला पटोलं च करञ्जकम् ॥ १,१७१.

अपराजिता लावल्याने असाध्य श्वित्ररोग नष्ट होतो. तसेच वासा, शुद्ध त्रिफळा, पटोळा आणि करंज यांचा वापर करावा.

निम्बाशनं कृष्णवेत्रं क्वाथकल्केन यद्धृतम् । वज्रकं तद्भवेत्कुष्ठं शतवर्षाणि जीवति ॥ १,१७१.

नीम आणि कृष्णवेत्र यांचा काढा आणि लेप करून सेवन केल्यास शरीर वज्रासारखे होते, कुष्ठरोग बरा होतो आणि शंभर वर्षे आयुष्य मिळते.

स्वरसेन च दूर्वायाः पचेत्तैलं चतुर्गुणम् । कच्छूर्विचर्चिका पामा अभ्यङ्गादेव नश्यति ॥ १,१७१.

दूर्वा या गवताचा रस आणि त्याच्या चौपट तेल एकत्र करून शिजवावे; हे तेल अंगाला लावल्याने खाज, पामा यांसारखे त्वचारोग नाहीसे होतात.

द्रुमत्वगर्ककुष्ठानि लवणानि च मूत्रकम् । गम्भारिकाचित्रकैस्तैस्तैलं कुष्ठव्रणादिनुत् ॥ १,१७१.

झाडांची साल, अर्क, कुष्ट, मीठ, मूत्र, गंभारी आणि चित्रक यांच्यापासून बनवलेले तेल त्वचारोग आणि व्रण बरे करते.

(अथाम्लपित्तचिकित्सा) धात्रीनिम्बफलं तद्वद्गोमूत्रेण च चित्रकम् । वासामृतापर्पटिकानिम्बभूनिम्बमार्करैः (वैः) । त्रिफलाकुलत्थैः क्वाथः सक्षौद्रश्चाम्लपित्तहा ॥ १,१७१.

आमला, नीमफळ, चित्रक, गायीचे मूत्र, वासा, अमृता, पर्पटी, नीम, भूनिंब, क्षार, त्रिफळा आणि कुलथ यांचा काढा मधात मिसळून प्यायल्याने आम्लपित्त दूर होते.

फलत्रिकं पटोलं च तिक्तक्वाथः सितायुतः । पीतो यष्टीमधुयुतो ज्वरच्छर्द्यम्लपित्तजित् ॥ १,१७१.

त्रिफळा, पटोळा, कडू औषधी आणि साखर यांचा काढा, यष्टिमधु घालून प्यायल्याने ताप, उलटी आणि आम्लपित्त कमी होते.