गरुडपुराणम्

अन्यो विचित्रवीर्योऽभूत्काशीराजसुतापतिः । विचित्रवीर्ये स्वर्याते व्यासात्तत्क्षेत्रतोऽभवत् ॥ १,१४५.

दुसरा मुलगा विचित्रवीर्य झाला, जो काशीच्या राजकन्येचा पती होता. विचित्रवीर्य गेल्यावर, व्यासाच्या योगाने त्या कुळात पुत्र जन्मले.

धृतराष्टोऽम्बिकापुत्रः पाण्डुराम्बालिकासुतः । भुजिष्यायान्तु विदुरो गान्धार्यां धृतराष्ट्रतः ॥ १,१४५.

धृतराष्ट्र हा अंबिकेचा मुलगा होता, पांडू अंबालिकेचा मुलगा होता, आणि विदुर भुजिष्या या दासीपासून जन्मला. गांधारीपासून धृतराष्ट्राला अनेक पुत्र झाले.

दुर्योधनप्रधानास्तु शतसंख्या महाबलाः । पाण्डोः कुन्त्याञ्च माद्यां च पञ्च पुत्राः प्रजज्ञिरे ॥ १,१४५.

दुर्योधन प्रमुख असलेल्या, शंभर बलवान पुत्रांचा समूह होता. पांडूपासून कुंती आणि माद्री यांच्या पोटी पाच पुत्र जन्मले.

युधिष्ठिरो भीमसेनो ह्यर्जुनो नकुलस्तथा । सहदेवश्च पञ्चैते महाबलपराक्रमाः ॥ १,१४५.

युधिष्ठिर, भीम, अर्जुन, नकुल आणि सहदेव — हे पाचही मोठ्या बळाचे आणि पराक्रमी होते.

कुरुपाण्डवयोर्वैरं दैवयो गाद्बभूव ह । दुर्योधनेनाधीरेण पाण्डवाः समुपद्रुताः ॥ १,१४५.

कौरव आणि पांडव यांच्यात दैवाने वैर निर्माण झाले. दुर्योधनाच्या हट्टीपणामुळे पांडवांना अनेक त्रास सहन करावा लागला.

दग्धा जतुगृहे वीरास्ते मुक्ताः स्वधियामलाः ॥ १,१४५.

लाक्षागृह जळल्यावर, हे वीर शुद्ध मनाने आणि चतुराईने तिथून सुटले.

ततस्तदेकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने । विविशुस्ते महात्मानो निहत्य बकराक्षसम् ॥ १,१४५.

नंतर हे महात्मे एकचक्रा नगरीतील एका ब्राह्मणाच्या घरी राहायला गेले आणि त्यांनी बकासुर राक्षसाचा वध केला.

ततः पाञ्चालविषयेद्रौपद्यास्ते स्वयंवरम् । विज्ञाय वीर्यशुल्कान्तां पाण्डवा उपयेमिरे ॥ १,१४५.

त्यानंतर पांचाळ देशात, पांडवांनी वीर्यशुल्क असलेल्या द्रौपदीला स्वयंवरात जिंकले.

द्रोणभीष्मानुमत्या तु धृतराष्ट्रः समानयत् । अर्द्वराज्यं ततः प्राप्ता इन्द्रप्रस्थे पुरोत्तमे ॥ १,१४५.

द्रोण आणि भीष्म यांच्या संमतीने धृतराष्ट्राने पांडवांशी संधि केली. त्यानंतर पांडवांना इंद्रप्रस्थ या सुंदर नगरीत अर्धे राज्य मिळाले.

राजसूयन्ततश्चक्रुः सभां कृत्वा यतव्रताः । अर्जुनो द्वारवत्यान्तु सुभद्रां प्राप्तवान्प्रियाम् । वासुदेवस्य भगिनीमनुमत्या मुरद्विषः ॥ १,१४५.

पांडवांनी सभागृह उभारून राजसूय यज्ञ केला. अर्जुनाने द्वारकेमध्ये वासुदेवाची बहीण, प्रिय सुभद्रा, कृष्णाच्या संमतीने मिळवली.

नन्दिघोषं रथं दिव्यमग्नेर्घनुरनुत्तमम् । गाण्डीवं नाम तद्दिव्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । अक्षयान्सायकांश्चैव तथाभेद्यञ्च दंशनम् ॥ १,१४५.

त्याला दिव्य नंदिघोष रथ, त्रैलोक्यात प्रसिद्ध गांडिव धनुष्य, अमोघ बाणांचे तूणीर आणि अभेद्य कवच मिळाले.

स तेन धनुषा वीरः पाण्डवो जातवेदसम् । कृष्णद्वितीयो बीभत्सुरतर्पयत वीर्यवान् ॥ १,१४५.

त्या धनुष्याने, अर्जुनाने कृष्णासोबत वीर्य दाखवून जाटवेद या अग्नीदेवतेला मोठा होम केला.

नृपान्दिग्विजये जित्वा रत्नान्यादाय वै ददौ । युधिष्ठिराय महते भ्रात्रे नीतिविदे मुदा ॥ १,१४५.

सर्व दिशांतील राजांना जिंकून, अर्जुनाने त्यांचे रत्न आनंदाने आपल्या मोठ्या, धर्मज्ञ भावाला युधिष्ठिराला दिली.

युधिष्ठिरोऽपि धर्मात्मा भ्रातृभिः परिवारितः । जितो दुर्योधनेनैव मायाद्यूतेन पापिना । कर्णदुः शासनमते स्थितेन शकुनेर्मते ॥ १,१४५.

युधिष्ठिर हा धर्मात्मा आणि भावंडांनी वेढलेला असूनही, दुर्योधन, कर्ण, दुःशासन आणि शकुनी यांच्या कपटी डावामुळे जुगारात हरला.

अथ द्वादश वर्षाणि वने तेपुर्महत्तपः । सधौम्या द्रौपदीषष्ठा मुनिवृन्दाभिसंवृताः ॥ १,१४५.

मग त्यांनी द्रौपदी आणि धौम्य ऋषी यांच्यासह, बारा वर्षे वनात मोठे तप केले आणि अनेक ऋषींच्या संगतीत राहिले.

ययुर्विराटनगरं गुप्तरूपेण संश्रिताः । वर्षमेकं महाप्राज्ञा गोग्रहात्तमपालयन् ॥ १,१४५.

ते सर्वजण गुप्त वेशात विराट नगरीत गेले आणि एक वर्ष गाई-गोठ्यात सेवा करत राहिले.

तते याताः स्वकं राष्ट्रं प्रार्थयामासुरादृताः । पञ्चग्रामानर्धराज्याद्वीरा दुर्योधनं नृपम् ॥ १,१४५.

नंतर ते आपल्या राज्यात परतले आणि आदराने दुर्योधनाकडे अर्ध्या राज्याऐवजी फक्त पाच गावे मागितली.

नाप्तवन्तः कुरुक्षेत्रे युद्धञ्चक्रुर्बलान्विताः । अक्षौहिणीभिर्दिव्याभिः सप्तभिः परिवारिताः ॥ १,१४५.

पण ती गावे न मिळाल्याने, पांडवांनी कुरुक्षेत्रावर सात दिव्य अक्षौहिणी सैन्यांसह मोठे युद्ध केले.

एकादशभिरुद्युक्ता युक्ता दुर्योधनादयः । आसीद्युद्धं संकुलं च देवासुररणोपमम् ॥ १,१४५.

दुर्योधन आणि त्याचे साथीदार अकरा अक्षौहिणी सैन्य घेऊन युद्धात उतरले. ते युद्ध देव-दानवांच्या लढाईसारखे भीषण आणि गोंधळाचे होते.

भीष्मः सेनापतिरभूदादौ दौर्योधने बले । पाण्डवानां शिखण्डी च तयोर्युद्धं बभूव ह । शस्त्राशस्त्रि महाघोरं धसरात्रं शराशरि ॥ १,१४५.

सुरुवातीला भीष्म हा दुर्योधनाच्या सैन्याचा सेनापती होता, आणि पांडवांच्या बाजूने शिखंडी होता. त्यांच्यात दहा दिवस अत्यंत भयंकर युद्ध झाले, शस्त्रांचा आवाज आणि बाणांचा वर्षाव सतत चालू होता.

शिखण्ड्यर्जुनबाणैश्च भीष्मः शरशतैश्चितः । उत्तरायणमावीक्ष्य ध्यात्वा देवं गदाधरम् ॥ १,१४५.

शिखंडी आणि अर्जुन यांच्या शेकडो बाणांनी भीष्म पूर्णपणे छिन्नविछिन्न झाला. उत्तरायण सुरू होत असल्याचे पाहून त्याने गदाधर देवाचे ध्यान केले.

उक्त्वा धर्मान्बहुविधांस्तर्पयित्वा पितॄन्बहून् । आनन्दे तु पदे लीनो विमले मुक्तकिल्बिषे ॥ १,१४५.

त्याने अनेक प्रकारचे धर्म सांगितले आणि अनेक पितरांना तृप्त केले. शेवटी तो निर्मळ, पवित्र आणि पापरहित आनंदाच्या अवस्थेत विलीन झाला.

ततो द्रोणो ययौ योद्धुं धृष्टद्युम्नेन बीर्यवान् । दिनानि पञ्च तद्युद्धमासीत्परमदारुणम् ॥ १,१४५.

नंतर पराक्रमी द्रोण धृष्टद्युम्नाशी लढायला गेला. ते युद्ध पाच दिवस चालले आणि फारच भयंकर होते.

यत्र ते पृथिवीपाला हताः पार्थेन संगरे । शोकसागरमासाद्य द्रोणोऽपि स्वर्गमाप्तवान् ॥ १,१४५.

त्या युद्धात अर्जुनाने पृथ्वीवरील अनेक राजांना मारले. दुःखाच्या समुद्रात बुडून द्रोणही शेवटी स्वर्गाला गेला.

ततः कर्णा ययौ योद्धुमर्जुनेन मिहात्मना । दिनद्वयं महायुद्धं कृत्वा पार्थास्त्रसागरे । निमग्नः सूर्यलोकन्तु ततः प्राप स वीर्यवान् ॥ १,१४५.

नंतर पराक्रमी कर्ण अर्जुनाशी लढायला गेला. दोन दिवस मोठे युद्ध झाले, आणि अर्जुनाच्या अस्त्रांच्या समुद्रात कर्ण बुडून शेवटी सूर्यलोकाला गेला.

ततः शल्यो ययौ योद्धुं धर्मराजेन धीमता । दिनार्धेन हतः शल्यो बाणैर्ज्वलनसन्निभैः ॥ १,१४५.

नंतर शल्य धीरगंभीर धर्मराजाशी लढायला गेला. अर्ध्या दिवसातच ज्वालासारख्या बाणांनी शल्याचा वध झाला.

दुर्योधनोऽथ वेगेन गदामादाय वीर्यवान् । अभ्यधावत वै भीभं कालान्तकयमोपमः ॥ १,१४५.

मग दुर्योधनाने वेगाने गदा उचलली आणि तो प्रचंड जोमाने, जणू काळाच्या शेवटी येणाऱ्या मृत्यूसारखा, पुढे धावला.

अथ भीमेन वीरेण गदया विनिपातितः । अश्वत्थामा गतो द्रौणिः सुप्तसैन्यं ततो निशि ॥ १,१४५.

त्यावेळी पराक्रमी भीमाने गदाने दुर्योधनाचा पराभव केला. मग द्रोणपुत्र अश्वत्थामा रात्री झोपलेल्या सैन्याकडे गेला.

जघान बाहुवीर्येण पितुर्वधमनुस्मरन् । धृष्टद्युम्नं जघानाथ द्रौपदेयांश्च वीर्यवान् ॥ १,१४५.

पित्याच्या मृत्यूचा विचार करत, अश्वत्थाम्याने आपल्या सामर्थ्याने धृष्टद्युम्न आणि द्रौपदीचे पुत्र यांचा वध केला.