गरुडपुराणम्

षोढश स्त्रीसहस्राणि ह्यन्यान्यास महात्मनः । तासां पुत्राश्च पौत्राद्याः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १,१४४.

त्या महात्म्याच्या सोळा हजार इतर स्त्रिया होत्या; त्यांची मुले, नातवंडे आणि इतर शेकड्यांनी, हजारोंनी होते.

रुक्मिण्याञ्चैव प्रद्युम्नो न्यवधीच्छंबरञ्च यः । तस्य पुत्रोऽनिरुद्धोऽभूदुषाबाणसुतापतिः ॥ १,१४४.

रुक्मिणीपासून प्रद्युम्न जन्मला आणि त्याने शंबराचा वध केला. त्याचा मुलगा अनिरुद्ध, उषा या बाणाच्या कन्येचा पती झाला.

हरिशकरयोर्यत्र महायुद्धं बभूव ह । बाणबाहुसहस्रञ्च च्छिन्नं बाहुद्वयं ह्यभूत् ॥ १,१४४.

श्रीकृष्ण आणि चंद्रकोटि असलेल्या शंकर यांच्यात मोठे युद्ध झाले, त्यात बाणाच्या हजार हातांपैकी फक्त दोन हात शिल्लक राहिले.

नरको निहतो येन पारिजातं जहार यः । बलश्च शिसुपालश्च हतश्च द्विविदः कपिः ॥ १,१४४.

नरकासुराचा वध ज्याने केला आणि पारिजात वृक्ष आणला; बळराम, शिशुपाल आणि द्विविद वानर यांचा देखील वध झाला.

अनिरुद्धादभूद्वज्रः स च राजा गते हरौ । सन्दीपनिं गुरुञ्चक्रे सपुत्रञ्च चकार सः । मथुरायां चोग्रसेनं पालनं च दिवौकसाम् ॥ १,१४४.

अनिरुद्धापासून वज्र जन्मला, जो श्रीकृष्ण गेल्यावर राजा झाला. त्याने संदीपनी आणि त्याचा मुलगा गुरु केले. मथुरेत उग्रसेनाला देवतांचा रक्षक बनवले.

श्रीगरुडमहापुराणम् १४५ ब्रह्मोवाच । भारतं संप्रवक्ष्यामि भारावतरणं भुवः । चक्रे कृष्णो युध्यमानः पाण्डवादिनिमित्ततः ॥ १,१४५.

ब्रह्मा म्हणाले: आता मी भारत सांगतो, पृथ्वीवरील भार उतरवण्याची कथा सांगतो. पांडवांसाठी आणि इतरांसाठी श्रीकृष्णाने युद्ध करून हे कार्य पूर्ण केले.

विष्णुनाभ्यब्जतो ब्रह्मा ब्रह्मपुत्रोऽत्रिरत्रितः । सोमस्ततो बुधस्तस्मादिलायां च पुरूरवाः ॥ १,१४५.

विष्णूच्या नाभीतून ब्रह्मा उत्पन्न झाला; ब्रह्मापासून त्याचा मुलगा अत्री, अत्रीपासून सोम, सोमापासून बुध, आणि बुध व इलापासून पुरूरवा जन्मला.

तस्यायुस्तत्र वंशेऽभूद्ययातिर्भरतः कुरुः । शन्तनुस्तस्य वंशेऽभूद्गङ्गायां शन्तनोः सुतः ॥ १,१४५.

त्या वंशात त्याला आयुस, नंतर ययाति, भरत आणि कुरु हे झाले; कुरुच्या वंशात शांतनू झाला, आणि गंगेपासून शांतनूला पुत्र झाला.

भीष्मः सर्वगुणैयुक्तो ब्रह्मवैवर्तपारगः ॥ १,१४५.

भीष्म सर्व गुणांनी युक्त होता आणि ब्रह्मवैवर्त शास्त्रात पारंगत होता.

शन्तनोः सत्यवत्यां च द्वौ पुत्रौ संबभूवतुः । चित्राङ्गदन्तु गन्धर्वः पुत्रं चित्राङ्गदोऽवधीत् ॥ १,१४५.

शांतनू आणि सत्यवती यांना दोन मुले झाली; त्यातील चित्रांगदाचा गंधर्वाने वध केला.

अन्यो विचित्रवीर्योऽभूत्काशीराजसुतापतिः । विचित्रवीर्ये स्वर्याते व्यासात्तत्क्षेत्रतोऽभवत् ॥ १,१४५.

दुसरा मुलगा विचित्रवीर्य झाला, जो काशीच्या राजकन्येचा पती होता. विचित्रवीर्य गेल्यावर, व्यासाच्या योगाने त्या कुळात पुत्र जन्मले.

धृतराष्टोऽम्बिकापुत्रः पाण्डुराम्बालिकासुतः । भुजिष्यायान्तु विदुरो गान्धार्यां धृतराष्ट्रतः ॥ १,१४५.

धृतराष्ट्र हा अंबिकेचा मुलगा होता, पांडू अंबालिकेचा मुलगा होता, आणि विदुर भुजिष्या या दासीपासून जन्मला. गांधारीपासून धृतराष्ट्राला अनेक पुत्र झाले.

दुर्योधनप्रधानास्तु शतसंख्या महाबलाः । पाण्डोः कुन्त्याञ्च माद्यां च पञ्च पुत्राः प्रजज्ञिरे ॥ १,१४५.

दुर्योधन प्रमुख असलेल्या, शंभर बलवान पुत्रांचा समूह होता. पांडूपासून कुंती आणि माद्री यांच्या पोटी पाच पुत्र जन्मले.

युधिष्ठिरो भीमसेनो ह्यर्जुनो नकुलस्तथा । सहदेवश्च पञ्चैते महाबलपराक्रमाः ॥ १,१४५.

युधिष्ठिर, भीम, अर्जुन, नकुल आणि सहदेव — हे पाचही मोठ्या बळाचे आणि पराक्रमी होते.

कुरुपाण्डवयोर्वैरं दैवयो गाद्बभूव ह । दुर्योधनेनाधीरेण पाण्डवाः समुपद्रुताः ॥ १,१४५.

कौरव आणि पांडव यांच्यात दैवाने वैर निर्माण झाले. दुर्योधनाच्या हट्टीपणामुळे पांडवांना अनेक त्रास सहन करावा लागला.

दग्धा जतुगृहे वीरास्ते मुक्ताः स्वधियामलाः ॥ १,१४५.

लाक्षागृह जळल्यावर, हे वीर शुद्ध मनाने आणि चतुराईने तिथून सुटले.

ततस्तदेकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने । विविशुस्ते महात्मानो निहत्य बकराक्षसम् ॥ १,१४५.

नंतर हे महात्मे एकचक्रा नगरीतील एका ब्राह्मणाच्या घरी राहायला गेले आणि त्यांनी बकासुर राक्षसाचा वध केला.

ततः पाञ्चालविषयेद्रौपद्यास्ते स्वयंवरम् । विज्ञाय वीर्यशुल्कान्तां पाण्डवा उपयेमिरे ॥ १,१४५.

त्यानंतर पांचाळ देशात, पांडवांनी वीर्यशुल्क असलेल्या द्रौपदीला स्वयंवरात जिंकले.

द्रोणभीष्मानुमत्या तु धृतराष्ट्रः समानयत् । अर्द्वराज्यं ततः प्राप्ता इन्द्रप्रस्थे पुरोत्तमे ॥ १,१४५.

द्रोण आणि भीष्म यांच्या संमतीने धृतराष्ट्राने पांडवांशी संधि केली. त्यानंतर पांडवांना इंद्रप्रस्थ या सुंदर नगरीत अर्धे राज्य मिळाले.

राजसूयन्ततश्चक्रुः सभां कृत्वा यतव्रताः । अर्जुनो द्वारवत्यान्तु सुभद्रां प्राप्तवान्प्रियाम् । वासुदेवस्य भगिनीमनुमत्या मुरद्विषः ॥ १,१४५.

पांडवांनी सभागृह उभारून राजसूय यज्ञ केला. अर्जुनाने द्वारकेमध्ये वासुदेवाची बहीण, प्रिय सुभद्रा, कृष्णाच्या संमतीने मिळवली.

नन्दिघोषं रथं दिव्यमग्नेर्घनुरनुत्तमम् । गाण्डीवं नाम तद्दिव्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । अक्षयान्सायकांश्चैव तथाभेद्यञ्च दंशनम् ॥ १,१४५.

त्याला दिव्य नंदिघोष रथ, त्रैलोक्यात प्रसिद्ध गांडिव धनुष्य, अमोघ बाणांचे तूणीर आणि अभेद्य कवच मिळाले.

स तेन धनुषा वीरः पाण्डवो जातवेदसम् । कृष्णद्वितीयो बीभत्सुरतर्पयत वीर्यवान् ॥ १,१४५.

त्या धनुष्याने, अर्जुनाने कृष्णासोबत वीर्य दाखवून जाटवेद या अग्नीदेवतेला मोठा होम केला.

नृपान्दिग्विजये जित्वा रत्नान्यादाय वै ददौ । युधिष्ठिराय महते भ्रात्रे नीतिविदे मुदा ॥ १,१४५.

सर्व दिशांतील राजांना जिंकून, अर्जुनाने त्यांचे रत्न आनंदाने आपल्या मोठ्या, धर्मज्ञ भावाला युधिष्ठिराला दिली.

युधिष्ठिरोऽपि धर्मात्मा भ्रातृभिः परिवारितः । जितो दुर्योधनेनैव मायाद्यूतेन पापिना । कर्णदुः शासनमते स्थितेन शकुनेर्मते ॥ १,१४५.

युधिष्ठिर हा धर्मात्मा आणि भावंडांनी वेढलेला असूनही, दुर्योधन, कर्ण, दुःशासन आणि शकुनी यांच्या कपटी डावामुळे जुगारात हरला.

अथ द्वादश वर्षाणि वने तेपुर्महत्तपः । सधौम्या द्रौपदीषष्ठा मुनिवृन्दाभिसंवृताः ॥ १,१४५.

मग त्यांनी द्रौपदी आणि धौम्य ऋषी यांच्यासह, बारा वर्षे वनात मोठे तप केले आणि अनेक ऋषींच्या संगतीत राहिले.

ययुर्विराटनगरं गुप्तरूपेण संश्रिताः । वर्षमेकं महाप्राज्ञा गोग्रहात्तमपालयन् ॥ १,१४५.

ते सर्वजण गुप्त वेशात विराट नगरीत गेले आणि एक वर्ष गाई-गोठ्यात सेवा करत राहिले.

तते याताः स्वकं राष्ट्रं प्रार्थयामासुरादृताः । पञ्चग्रामानर्धराज्याद्वीरा दुर्योधनं नृपम् ॥ १,१४५.

नंतर ते आपल्या राज्यात परतले आणि आदराने दुर्योधनाकडे अर्ध्या राज्याऐवजी फक्त पाच गावे मागितली.

नाप्तवन्तः कुरुक्षेत्रे युद्धञ्चक्रुर्बलान्विताः । अक्षौहिणीभिर्दिव्याभिः सप्तभिः परिवारिताः ॥ १,१४५.

पण ती गावे न मिळाल्याने, पांडवांनी कुरुक्षेत्रावर सात दिव्य अक्षौहिणी सैन्यांसह मोठे युद्ध केले.

एकादशभिरुद्युक्ता युक्ता दुर्योधनादयः । आसीद्युद्धं संकुलं च देवासुररणोपमम् ॥ १,१४५.

दुर्योधन आणि त्याचे साथीदार अकरा अक्षौहिणी सैन्य घेऊन युद्धात उतरले. ते युद्ध देव-दानवांच्या लढाईसारखे भीषण आणि गोंधळाचे होते.