गरुडपुराणम्

दक्षिणान्तु दिशं ये च मार्गयन्तोऽथ जानकीम् । वनानि पर्वतान्द्वीपान्नदीनां पुलिनानि च ॥ १,१४३.

जे वानर दक्षिण दिशेला जानकीचा शोध घेत होते, त्यांनी जंगल, पर्वत, बेटं, नद्या आणि काठ तपासले.

जानकीन्ते ह्यपश्यन्तो मरणे कृतनिश्चयाः । सम्पातिवचनाज्ज्ञात्वा हनूमान्कपिकुञ्जरः ॥ १,१४३.

जानकी सापडली नाही म्हणून ते मरायचे ठरवले. पण संपातीच्या सांगण्यावरून वानरसेनापती हनुमानाला समजले.

शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे मकरालयम् । अपश्यज्जानकीं तत्र ह्यशोकवनिकास्थिताम् ॥ १,१४३.

हनुमानाने शंभर योजन रुंदीचे समुद्र ओलांडले आणि तिथे अशोकवनात असलेली जानकी पाहिली.

भर्त्सितां राक्षसीभिश्च रावणेन च रक्षसा । भव भार्येति वदता चिन्तयन्तीञ्च राघवम् ॥ १,१४३.

राक्षसी आणि रावण तिला धमकावत होते. 'माझी पत्नी हो' असे रावण सांगत असतानाही ती फक्त रामाचाच विचार करत होती.

अङ्गुलीयं कपिर्दत्त्वा सीतां कौशल्यमब्रवीत् । रामस्य तस्य दूतोऽहं शोकं मा कुरु मैथिलि ॥ १,१४३.

वानराने तिला अंगठी दिली आणि म्हणाला, 'मी रामाचा दूत आहे. मैथिली, तू दुःख करू नकोस.'

स्वाभिज्ञानञ्च मे देहि येन रामः स्मरिष्यति । तच्छ्रुत्वा प्रददौ सीता वेणीरत्नं हनूमते ॥ १,१४३.

माझी ओळख पटेल असं काहीतरी मला दे, म्हणजे राम मला आठवेल, असं हनुमान म्हणाला. हे ऐकून सीतेनं आपल्या वेणीतलं रत्न हनुमानाला दिलं.

यथा रामो नयेच्छीघ्रं तथा वाच्यं त्वया कपे । तथेत्युक्त्वा तु हनुमान्वनं दिव्यं बभञ्ज ह ॥ १,१४३.

राम लवकर यावा असं त्याला सांग, असं सीतेनं सांगितलं. हनुमान म्हणाला, 'तसं करतो,' आणि मग त्यानं तिथलं दिव्य वन फोडून टाकलं.

हत्वाक्षं राक्षसांश्चान्यान्बन्धनं स्वयमागतः । सर्वैरिन्द्रजितो बाणैर्दृष्ट्वा रावणमब्रवीत् ॥ १,१४३.

अक्ष आणि इतर राक्षसांना मारून हनुमान स्वतःच बंदी पडला. इंद्रजिताच्या बाणांनी बांधलेला हनुमान पाहून रावणाला कळवण्यात आलं.

रामदूतोऽस्मि हनुमान्देहि रामाय मैथिलीम् । एतच्छ्रुत्वा प्रकुपितो दीपयामास पुच्छकम् ॥ १,१४३.

हनुमान म्हणाला, 'मी रामाचा दूत आहे, मैथिलीला रामाकडे दे.' हे ऐकून रावण रागावला आणि त्यानं हनुमानाच्या शेपटीला आग लावली.

कपिर्ज्वलितलाङ्गूलो लङ्कां देहेऽ महाबलः । दग्ध्वा लङ्कां समायातो रामपार्श्वं स वानरः ॥ १,१४३.

शक्तिशाली वानर, ज्याच्या शेपटीला ज्वाळा लागली होती, त्यानं लंका जाळली आणि मग रामाजवळ परत आला.

जग्ध्वा फलं मधुवने दृष्टा सीतत्यवेदयत् । वेणीरत्नञ्च रामाय रामो लङ्कापुर्री ययौ ॥ १,१४३.

मधुवनातलं फळ खाऊन आणि सीतेला भेटून हनुमानानं रामाला सगळी बातमी सांगितली आणि वेणीचं रत्न दिलं. मग राम लंकेकडे निघाला.

ससुग्रीवः स हनुमान्सांगदश्च सलक्ष्मणः । विभीषणोऽपि सम्प्राप्तः शरणं राघवं प्रति ॥ १,१४३.

सुग्रीव, हनुमान, अंगद, लक्ष्मण आणि शरण मागायला आलेला विभीषण यांच्यासह राम पुढे गेला.

लङ्कैश्वर्येष्वभ्यषिञ्चद्रामस्तं रावणानुजम् । रामो नलेन सेतुञ्च कृत्वाब्धौ चोत्ततार तम् ॥ १,१४३.

रामानं रावणाच्या भावाला लंकेच्या राज्यावर बसवलं आणि नलाच्या मदतीनं समुद्रावर पूल बांधून तो पार गेला.

सुवेलावस्थितश्चैव पुरीं लङ्कां ददर्शह । अथ ते वानरा वीरा नीलाङ्गदनलादयः ॥ १,१४३.

सुवेल पर्वतावर उभा राहून रामानं लंकेचं शहर पाहिलं. मग नील, अंगद, नल आणि इतर शूर वानर पुढे आले.

धूम्रधूम्राक्षवीरेन्द्रा जाम्बवत्प्रमुखास्तदा । मैन्दद्विविदमुख्यास्ते पुरीं लङ्कां बभञ्जिरे ॥ १,१४३.

जांबवंत, मैंद, द्विविद आणि धुरकट डोळ्यांचे राक्षस प्रमुख यांच्या सोबत त्यांनी लंका नगरी फोडायला सुरुवात केली.

राक्षसांश्च महाकायान्कालाञ्जनचयोपमान् । रामः सलक्ष्मणो हत्वा सकपिः सर्वराक्षसान् ॥ १,१४३.

राम, लक्ष्मण आणि वानरांनी मोठ्या देहाचे, काळ्या कोळशासारखे सर्व राक्षस मारून टाकले.

विद्युज्जिह्वञ्च धूम्राक्षं देवान्तकनरान्त कौ । महोदरमहापार्श्वावतिकायं महाबलम् ॥ १,१४३.

त्यांनी विद्युज्जिह्व, धूम्राक्ष, देवांतक, नरांतक, महोदर, महापार्श्व, अतिकाय आणि इतर बलवान राक्षसांना ठार केलं.

कुम्भं निकुम्भं मत्तञ्च मकराक्षं ह्यकम्पनम् । प्रहस्तं वीरमुन्मत्तं कुम्भकर्णं महाबलम् ॥ १,१४३.

कुंभ, निकुंभ, मत्त, मकराक्ष, अकंपन, पराक्रमी प्रहस्त आणि बलाढ्य कुंभकर्ण यांनाही त्यांनी मारलं.

रावणिं लक्ष्मणोऽच्छिन्त ह्यस्त्राद्यै राघवो बली । निकृत्य बाहुचक्राणि रावणन्तु न्यपातयन् ॥ १,१४३.

लक्ष्मणानं रावणावर अस्त्रांनी वार केला आणि बलवान रामानं त्याचे हात छाटून त्याला खाली पाडलं.

सीतां शुद्धां गृहीत्वाथ विमाने पुष्पके स्थितः । सवानरः समायातो ह्ययोध्यां प्रवरां पुरीम् ॥ १,१४३.

शुद्ध झालेली सीता घेऊन, पुष्पक विमानात बसून, राम वानरांसह अयोध्येच्या सुंदर नगरीत परतला.

तत्र राज्यं चकाराथ पुत्त्रवत्पालयन्प्रजाः । दशाश्वमेधानाहृत्य गयाशिरसि पातनम् ॥ १,१४३.

तेथे त्यानं राज्य केलं, प्रजेला मुलांप्रमाणे सांभाळलं, दहा अश्वमेध यज्ञ केले आणि गया शिरावर पिंडदान केलं.

पिण्डानां विधिवत्कृत्वा दत्त्वा दानानि राघवः । पुत्रौ कुशलवौ दृष्ट्वा तौ च राज्येऽभ्यषेचयत् ॥ १,१४३.

राघवनं पूर्वजांसाठी विधीपूर्वक श्राद्ध केलं, दान दिलं आणि आपल्या कुश व लव या मुलांना पाहून त्यांना राज्याभिषेक केला.

एकादशसहस्राणि रामो राज्यमकारयत् । शत्रुघ्नो लवणं जघ्ने शैलूषं भतस्ततः ॥ १,१४३.

रामानं अकरा हजार वर्षे राज्य केलं. शत्रुघ्नानं लवण आणि मग शैलूष नावाच्या राक्षसाचा वध केला.

अगस्त्यादीन्मुनीन्नत्वा श्रुत्वोत्पत्तिञ्च रक्षसाम् । स्वर्गं गतो जनैः सार्धमयोध्यास्थैः कृतार्थकः ॥ १,१४३.

अगस्त्यांसारख्या ऋषींना वंदन करून, राक्षसांची उत्पत्ती ऐकून, अयोध्येतील लोकांसह तो आपले जीवन सफल करून स्वर्गात गेला.

श्रीगरुडमहापुराणम् १४४ ब्रह्मोवाच । हरिवंशं प्रवक्ष्यामि कृष्णमाहात्म्यमुत्तमम् । वसुदेवात्तु देवक्यां वासुदेवो बलोऽभवत् ॥ १,१४४.

ब्रह्मा म्हणाले: आता मी हरिवंश सांगतो, श्रीकृष्णाचे श्रेष्ठ माहात्म्य सांगतो. वसुदेव आणि देवकी यांच्या पोटी वासुदेव म्हणजे बलराम जन्माला आला.

धर्मादिरक्षणार्थाय ह्यधर्मादिविनष्टये । कृष्णः पीत्वा स्तनौ गाढं पूतनामनयत्क्षयम् ॥ १,१४४.

धर्माचे रक्षण आणि अधर्माचा नाश करण्यासाठी, श्रीकृष्णाने पूतनेचे स्तन जोरात शोषून तिला संपवले.

शकटः परिवृत्तोऽथ भग्नौ च यमलार्जुनौ । दमितः कालियो नागो धेनुको विनिपातितः ॥ १,१४४.

शकटी उलथवली गेली, यमल-अर्जुन वृक्ष तोडले गेले, कालिय नावाचा साप शांत केला, आणि धेनुक राक्षसाचा नाश केला.

धृतो गोवर्धनः शैल इन्द्रेण परिपूजितः । भारावतरणं चक्रे प्रतिज्ञां कृतवान्हरिः ॥ १,१४४.

गोवर्धन पर्वत श्रीकृष्णाने धरला आणि इंद्राने त्याची पूजा केली. हरिने आपली प्रतिज्ञा पूर्ण करून पृथ्वीवरील भार उतरवला.

रक्षणायार्जुनादेश्च ह्यरिष्टादिर्निपातितः । केशी विनिहतो दैत्यो गोपाद्याः परितोषिताः ॥ १,१४४.

अर्जुन आणि इतरांच्या रक्षणासाठी, अरिष्टासारख्या राक्षसांचा वध केला; केशी नावाचा दैत्य मारला गेला आणि गवळ्यांसह सर्वजण संतुष्ट झाले.