गरुडपुराणम्

रामोऽपि प्रेषयामास बाणैर्यमपुरञ्च तान् । राक्षस्या प्रेरितोऽभ्यागाद्रावणो हरणाय हि ॥ १,१४३.

रामाने त्या सर्वांना बाणांनी यमलोकात पाठवले. मग राक्षसीच्या सांगण्यावरून रावण सीतेचे अपहरण करण्यासाठी आला.

मृगरूपं स मारीचं कृत्वाग्रेऽथ त्रिदण्डधृक् । सीतया प्रेरितो रामो मारीचं निजघान ह ॥ १,१४३.

त्याने मारीचाला हरणाच्या रूपात पुढे पाठवले. सीतेच्या आग्रहावरून रामाने मारीचाचा वध केला.

म्रियमाणः स च प्राह हा सीते ! लक्ष्मणोति च । सीतोक्तो लक्ष्मणोऽथागाद्रामश्चानुददर्श तम् ॥ १,१४३.

मारीच मरताना 'हाय सीते! लक्ष्मण!' असे ओरडला. मग सीतेने बोलावल्यावर लक्ष्मण गेला आणि रामाने त्याला पाहिले.

उवाच राक्षसी माया नूनं सीता हृतेति सः । रावणोऽन्तरमासाद्य ह्यङ्केनादाय जानकीम् ॥ १,१४३.

राक्षसीने मायेमुळे सांगितले, 'नक्कीच सीता हरवली गेली आहे.' रावणाने संधी साधून जानकीला पकडून घेऊन गेला.

जटायुषं विनिर्भिद्य ययौ लङ्कां ततो बली । अशोकवृक्षच्छायायां रक्षितां तामधारयत् ॥ १,१४३.

रावणाने जटायूचा वध करून लंकेत गेला. तिथे त्याने तिला अशोकवृक्षांच्या सावलीत ठेवून पहारा दिला.

आगत्य रामः सून्याञ्च पर्णशालां ददर्श ह । शोकं कृत्वाथ जानक्या मार्गणं कृतवान्प्रभुः ॥ १,१४३.

राम तिथे पोहोचला आणि ओस पडलेली पर्णकुटी पाहिली. जानकीसाठी दुःखी होऊन त्याने तिचा शोध सुरू केला.

जटायुषञ्च संस्कृत्य तदुक्तो दक्षिणां दिशम् । गत्वा सख्यं ततश्चक्रे सुग्रीवेण च राघवः ॥ १,१४३.

रामाने जटायूचे अंतिम संस्कार केले आणि सांगितल्याप्रमाणे दक्षिण दिशेला गेला. तिथे त्याने सुग्रीवाशी मैत्री केली.

सप्त तालान्विनिर्भिद्य शरेणानतपर्वणा । वालिनञ्च विनिर्भिद्य किष्किन्धायां हरीश्वरम् ॥ १,१४३.

रामाने एकाच बाणाने सात ताड झाडे भेदली आणि किष्किंधेत वानरराज वालीचा वध केला.

सुग्रीवं कृतवान्राम ऋश्यमूके स्वयं स्थितः । सुग्रीवः प्रेषयामास वानरान्पर्वतोपमान् ॥ १,१४३.

रामाने सुग्रीवाला राजा केले आणि स्वतः ऋष्यमूक पर्वतावर राहिला. सुग्रीवाने डोंगराएवढ्या बलाढ्य वानरांना शोधासाठी पाठवले.

सीताया मार्गणं कर्तुं पूर्वाद्याशासु सोत्सवान् । प्रतीचीमुत्तरां प्राचीं दिशं गत्वा समागताः ॥ १,१४३.

सीतेचा शोध घेण्यासाठी वानरांनी आनंदाने पश्चिम, उत्तर, पूर्व या दिशांना जाऊन पुन्हा एकत्र आले.

दक्षिणान्तु दिशं ये च मार्गयन्तोऽथ जानकीम् । वनानि पर्वतान्द्वीपान्नदीनां पुलिनानि च ॥ १,१४३.

जे वानर दक्षिण दिशेला जानकीचा शोध घेत होते, त्यांनी जंगल, पर्वत, बेटं, नद्या आणि काठ तपासले.

जानकीन्ते ह्यपश्यन्तो मरणे कृतनिश्चयाः । सम्पातिवचनाज्ज्ञात्वा हनूमान्कपिकुञ्जरः ॥ १,१४३.

जानकी सापडली नाही म्हणून ते मरायचे ठरवले. पण संपातीच्या सांगण्यावरून वानरसेनापती हनुमानाला समजले.

शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे मकरालयम् । अपश्यज्जानकीं तत्र ह्यशोकवनिकास्थिताम् ॥ १,१४३.

हनुमानाने शंभर योजन रुंदीचे समुद्र ओलांडले आणि तिथे अशोकवनात असलेली जानकी पाहिली.

भर्त्सितां राक्षसीभिश्च रावणेन च रक्षसा । भव भार्येति वदता चिन्तयन्तीञ्च राघवम् ॥ १,१४३.

राक्षसी आणि रावण तिला धमकावत होते. 'माझी पत्नी हो' असे रावण सांगत असतानाही ती फक्त रामाचाच विचार करत होती.

अङ्गुलीयं कपिर्दत्त्वा सीतां कौशल्यमब्रवीत् । रामस्य तस्य दूतोऽहं शोकं मा कुरु मैथिलि ॥ १,१४३.

वानराने तिला अंगठी दिली आणि म्हणाला, 'मी रामाचा दूत आहे. मैथिली, तू दुःख करू नकोस.'

स्वाभिज्ञानञ्च मे देहि येन रामः स्मरिष्यति । तच्छ्रुत्वा प्रददौ सीता वेणीरत्नं हनूमते ॥ १,१४३.

माझी ओळख पटेल असं काहीतरी मला दे, म्हणजे राम मला आठवेल, असं हनुमान म्हणाला. हे ऐकून सीतेनं आपल्या वेणीतलं रत्न हनुमानाला दिलं.

यथा रामो नयेच्छीघ्रं तथा वाच्यं त्वया कपे । तथेत्युक्त्वा तु हनुमान्वनं दिव्यं बभञ्ज ह ॥ १,१४३.

राम लवकर यावा असं त्याला सांग, असं सीतेनं सांगितलं. हनुमान म्हणाला, 'तसं करतो,' आणि मग त्यानं तिथलं दिव्य वन फोडून टाकलं.

हत्वाक्षं राक्षसांश्चान्यान्बन्धनं स्वयमागतः । सर्वैरिन्द्रजितो बाणैर्दृष्ट्वा रावणमब्रवीत् ॥ १,१४३.

अक्ष आणि इतर राक्षसांना मारून हनुमान स्वतःच बंदी पडला. इंद्रजिताच्या बाणांनी बांधलेला हनुमान पाहून रावणाला कळवण्यात आलं.

रामदूतोऽस्मि हनुमान्देहि रामाय मैथिलीम् । एतच्छ्रुत्वा प्रकुपितो दीपयामास पुच्छकम् ॥ १,१४३.

हनुमान म्हणाला, 'मी रामाचा दूत आहे, मैथिलीला रामाकडे दे.' हे ऐकून रावण रागावला आणि त्यानं हनुमानाच्या शेपटीला आग लावली.

कपिर्ज्वलितलाङ्गूलो लङ्कां देहेऽ महाबलः । दग्ध्वा लङ्कां समायातो रामपार्श्वं स वानरः ॥ १,१४३.

शक्तिशाली वानर, ज्याच्या शेपटीला ज्वाळा लागली होती, त्यानं लंका जाळली आणि मग रामाजवळ परत आला.

जग्ध्वा फलं मधुवने दृष्टा सीतत्यवेदयत् । वेणीरत्नञ्च रामाय रामो लङ्कापुर्री ययौ ॥ १,१४३.

मधुवनातलं फळ खाऊन आणि सीतेला भेटून हनुमानानं रामाला सगळी बातमी सांगितली आणि वेणीचं रत्न दिलं. मग राम लंकेकडे निघाला.

ससुग्रीवः स हनुमान्सांगदश्च सलक्ष्मणः । विभीषणोऽपि सम्प्राप्तः शरणं राघवं प्रति ॥ १,१४३.

सुग्रीव, हनुमान, अंगद, लक्ष्मण आणि शरण मागायला आलेला विभीषण यांच्यासह राम पुढे गेला.

लङ्कैश्वर्येष्वभ्यषिञ्चद्रामस्तं रावणानुजम् । रामो नलेन सेतुञ्च कृत्वाब्धौ चोत्ततार तम् ॥ १,१४३.

रामानं रावणाच्या भावाला लंकेच्या राज्यावर बसवलं आणि नलाच्या मदतीनं समुद्रावर पूल बांधून तो पार गेला.

सुवेलावस्थितश्चैव पुरीं लङ्कां ददर्शह । अथ ते वानरा वीरा नीलाङ्गदनलादयः ॥ १,१४३.

सुवेल पर्वतावर उभा राहून रामानं लंकेचं शहर पाहिलं. मग नील, अंगद, नल आणि इतर शूर वानर पुढे आले.

धूम्रधूम्राक्षवीरेन्द्रा जाम्बवत्प्रमुखास्तदा । मैन्दद्विविदमुख्यास्ते पुरीं लङ्कां बभञ्जिरे ॥ १,१४३.

जांबवंत, मैंद, द्विविद आणि धुरकट डोळ्यांचे राक्षस प्रमुख यांच्या सोबत त्यांनी लंका नगरी फोडायला सुरुवात केली.

राक्षसांश्च महाकायान्कालाञ्जनचयोपमान् । रामः सलक्ष्मणो हत्वा सकपिः सर्वराक्षसान् ॥ १,१४३.

राम, लक्ष्मण आणि वानरांनी मोठ्या देहाचे, काळ्या कोळशासारखे सर्व राक्षस मारून टाकले.

विद्युज्जिह्वञ्च धूम्राक्षं देवान्तकनरान्त कौ । महोदरमहापार्श्वावतिकायं महाबलम् ॥ १,१४३.

त्यांनी विद्युज्जिह्व, धूम्राक्ष, देवांतक, नरांतक, महोदर, महापार्श्व, अतिकाय आणि इतर बलवान राक्षसांना ठार केलं.

कुम्भं निकुम्भं मत्तञ्च मकराक्षं ह्यकम्पनम् । प्रहस्तं वीरमुन्मत्तं कुम्भकर्णं महाबलम् ॥ १,१४३.

कुंभ, निकुंभ, मत्त, मकराक्ष, अकंपन, पराक्रमी प्रहस्त आणि बलाढ्य कुंभकर्ण यांनाही त्यांनी मारलं.

रावणिं लक्ष्मणोऽच्छिन्त ह्यस्त्राद्यै राघवो बली । निकृत्य बाहुचक्राणि रावणन्तु न्यपातयन् ॥ १,१४३.

लक्ष्मणानं रावणावर अस्त्रांनी वार केला आणि बलवान रामानं त्याचे हात छाटून त्याला खाली पाडलं.