गरुडपुराणम्

पित्रादिभिरयोध्यायां गत्वा रामादयः स्थिताः । युधाजितं मातुलञ्च शत्रुघ्नभरतौ गतौ ॥ १,१४३.

नंतर राम व इतर सर्व वडिलांसह अयोध्येला गेले आणि तिथे राहिले. शत्रुघ्न आणि भरत आपल्या मामा युधाजितकडे गेले.

गतयोर्नृपवर्योऽसौ राज्यं दातुं समुद्यतः । स रामाय तत्पुत्राय कैकेय्या प्रार्थितस्तदा ॥ १,१४३.

त्यांच्या गेल्यानंतर तो श्रेष्ठ राजा राज्य देण्यासाठी तयार झाला; तेव्हा कैकेयीच्या मागणीनुसार, त्याने राज्य तिच्या पुत्रासाठी ठेवले.

चतुर्दशसमावासो वनेरामस्य वाञ्छितः । रामः पितृहितार्थञ्च लक्ष्मणेन च सीतया ॥ १,१४३.

रामासाठी चौदा वर्षे वनवासाची इच्छा केली गेली. वडिलांच्या हितासाठी राम लक्ष्मण आणि सीतेसह वनात गेला.

राज्यञ्च तृणवत्त्यक्त्वा शृङ्गवेरपुरं गतः । रथं त्यक्त्वा प्रयागञ्च चित्रकूटगिरिं गतः ॥ १,१४३.

रामाने राज्य तृणासारखे सोडून श्रुंगवेरपूरला गेला; रथ सोडून प्रयाग आणि मग चित्रकूट पर्वतावर गेला.

रामस्य तु वियोगेन राजा स्वर्गं समाश्रितः । संस्कृत्य भरतश्चागाद्राममाह बलान्वितः ॥ १,१४३.

रामाच्या वियोगाने राजा स्वर्गवासी झाला. त्याचे संस्कार करून भरत सैन्यासह रामाकडे गेला आणि त्याला संबोधले.

अयोध्यान्तु समागत्य राज्यं कुरु महामते । स नैच्छत्पादुके दत्त्वा राज्याय भरताय तु ॥ १,१४३.

भरत अयोध्येला जाऊन म्हणाला, 'हे महाबुद्धी, राज्य करा.' पण रामाने ते मान्य केले नाही; त्याने आपल्या पादुका भरताला राज्यासाठी दिल्या.

विसर्जितोऽथ भरतो रामराज्यमपालयत् । नन्दिग्रामे स्थितो भक्तो ह्ययोध्यां नाविशद्व्रती ॥ १,१४३.

मग भरताने रामाची आज्ञा घेऊन राज्य सांभाळले. तो नंदिग्रामात राहिला, भक्तीने व्रत पाळत अयोध्येत गेला नाही.

रामोऽपि चित्रकूटाच्च ह्यत्रेराश्रममाययौ । नत्वा सुतीक्ष्णं चागस्त्यं दण्डकारण्यमागतः ॥ १,१४३.

रामाने चित्रकूट सोडून अत्रींच्या आश्रमात प्रवेश केला. तिथे त्याने सुतिक्ष्ण आणि अगस्त्य यांना वंदन करून दंडकारण्यात गेला.

तत्र शूर्पणखा नाम राक्षसी चात्तुमागता । निकृत्य कर्णो नासे च रामेणाथापवारिता ॥ १,१४३.

तेथे शूर्पणखा नावाची राक्षसी वैराने आली. रामाने तिचे नाक आणि कान कापून तिला हाकलून दिले.

तत्प्रेरितः खरश्चागाद्दूषणस्त्रिशिरास्तथा । चतुर्दशसहस्रेण रक्षसान्तु बलेन च ॥ १,१४३.

तिच्या सांगण्यावरून खर, दूषण आणि त्रिशिरा चौदा हजार राक्षसांच्या सैन्यासह आले.

रामोऽपि प्रेषयामास बाणैर्यमपुरञ्च तान् । राक्षस्या प्रेरितोऽभ्यागाद्रावणो हरणाय हि ॥ १,१४३.

रामाने त्या सर्वांना बाणांनी यमलोकात पाठवले. मग राक्षसीच्या सांगण्यावरून रावण सीतेचे अपहरण करण्यासाठी आला.

मृगरूपं स मारीचं कृत्वाग्रेऽथ त्रिदण्डधृक् । सीतया प्रेरितो रामो मारीचं निजघान ह ॥ १,१४३.

त्याने मारीचाला हरणाच्या रूपात पुढे पाठवले. सीतेच्या आग्रहावरून रामाने मारीचाचा वध केला.

म्रियमाणः स च प्राह हा सीते ! लक्ष्मणोति च । सीतोक्तो लक्ष्मणोऽथागाद्रामश्चानुददर्श तम् ॥ १,१४३.

मारीच मरताना 'हाय सीते! लक्ष्मण!' असे ओरडला. मग सीतेने बोलावल्यावर लक्ष्मण गेला आणि रामाने त्याला पाहिले.

उवाच राक्षसी माया नूनं सीता हृतेति सः । रावणोऽन्तरमासाद्य ह्यङ्केनादाय जानकीम् ॥ १,१४३.

राक्षसीने मायेमुळे सांगितले, 'नक्कीच सीता हरवली गेली आहे.' रावणाने संधी साधून जानकीला पकडून घेऊन गेला.

जटायुषं विनिर्भिद्य ययौ लङ्कां ततो बली । अशोकवृक्षच्छायायां रक्षितां तामधारयत् ॥ १,१४३.

रावणाने जटायूचा वध करून लंकेत गेला. तिथे त्याने तिला अशोकवृक्षांच्या सावलीत ठेवून पहारा दिला.

आगत्य रामः सून्याञ्च पर्णशालां ददर्श ह । शोकं कृत्वाथ जानक्या मार्गणं कृतवान्प्रभुः ॥ १,१४३.

राम तिथे पोहोचला आणि ओस पडलेली पर्णकुटी पाहिली. जानकीसाठी दुःखी होऊन त्याने तिचा शोध सुरू केला.

जटायुषञ्च संस्कृत्य तदुक्तो दक्षिणां दिशम् । गत्वा सख्यं ततश्चक्रे सुग्रीवेण च राघवः ॥ १,१४३.

रामाने जटायूचे अंतिम संस्कार केले आणि सांगितल्याप्रमाणे दक्षिण दिशेला गेला. तिथे त्याने सुग्रीवाशी मैत्री केली.

सप्त तालान्विनिर्भिद्य शरेणानतपर्वणा । वालिनञ्च विनिर्भिद्य किष्किन्धायां हरीश्वरम् ॥ १,१४३.

रामाने एकाच बाणाने सात ताड झाडे भेदली आणि किष्किंधेत वानरराज वालीचा वध केला.

सुग्रीवं कृतवान्राम ऋश्यमूके स्वयं स्थितः । सुग्रीवः प्रेषयामास वानरान्पर्वतोपमान् ॥ १,१४३.

रामाने सुग्रीवाला राजा केले आणि स्वतः ऋष्यमूक पर्वतावर राहिला. सुग्रीवाने डोंगराएवढ्या बलाढ्य वानरांना शोधासाठी पाठवले.

सीताया मार्गणं कर्तुं पूर्वाद्याशासु सोत्सवान् । प्रतीचीमुत्तरां प्राचीं दिशं गत्वा समागताः ॥ १,१४३.

सीतेचा शोध घेण्यासाठी वानरांनी आनंदाने पश्चिम, उत्तर, पूर्व या दिशांना जाऊन पुन्हा एकत्र आले.

दक्षिणान्तु दिशं ये च मार्गयन्तोऽथ जानकीम् । वनानि पर्वतान्द्वीपान्नदीनां पुलिनानि च ॥ १,१४३.

जे वानर दक्षिण दिशेला जानकीचा शोध घेत होते, त्यांनी जंगल, पर्वत, बेटं, नद्या आणि काठ तपासले.

जानकीन्ते ह्यपश्यन्तो मरणे कृतनिश्चयाः । सम्पातिवचनाज्ज्ञात्वा हनूमान्कपिकुञ्जरः ॥ १,१४३.

जानकी सापडली नाही म्हणून ते मरायचे ठरवले. पण संपातीच्या सांगण्यावरून वानरसेनापती हनुमानाला समजले.

शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे मकरालयम् । अपश्यज्जानकीं तत्र ह्यशोकवनिकास्थिताम् ॥ १,१४३.

हनुमानाने शंभर योजन रुंदीचे समुद्र ओलांडले आणि तिथे अशोकवनात असलेली जानकी पाहिली.

भर्त्सितां राक्षसीभिश्च रावणेन च रक्षसा । भव भार्येति वदता चिन्तयन्तीञ्च राघवम् ॥ १,१४३.

राक्षसी आणि रावण तिला धमकावत होते. 'माझी पत्नी हो' असे रावण सांगत असतानाही ती फक्त रामाचाच विचार करत होती.

अङ्गुलीयं कपिर्दत्त्वा सीतां कौशल्यमब्रवीत् । रामस्य तस्य दूतोऽहं शोकं मा कुरु मैथिलि ॥ १,१४३.

वानराने तिला अंगठी दिली आणि म्हणाला, 'मी रामाचा दूत आहे. मैथिली, तू दुःख करू नकोस.'

स्वाभिज्ञानञ्च मे देहि येन रामः स्मरिष्यति । तच्छ्रुत्वा प्रददौ सीता वेणीरत्नं हनूमते ॥ १,१४३.

माझी ओळख पटेल असं काहीतरी मला दे, म्हणजे राम मला आठवेल, असं हनुमान म्हणाला. हे ऐकून सीतेनं आपल्या वेणीतलं रत्न हनुमानाला दिलं.

यथा रामो नयेच्छीघ्रं तथा वाच्यं त्वया कपे । तथेत्युक्त्वा तु हनुमान्वनं दिव्यं बभञ्ज ह ॥ १,१४३.

राम लवकर यावा असं त्याला सांग, असं सीतेनं सांगितलं. हनुमान म्हणाला, 'तसं करतो,' आणि मग त्यानं तिथलं दिव्य वन फोडून टाकलं.

हत्वाक्षं राक्षसांश्चान्यान्बन्धनं स्वयमागतः । सर्वैरिन्द्रजितो बाणैर्दृष्ट्वा रावणमब्रवीत् ॥ १,१४३.

अक्ष आणि इतर राक्षसांना मारून हनुमान स्वतःच बंदी पडला. इंद्रजिताच्या बाणांनी बांधलेला हनुमान पाहून रावणाला कळवण्यात आलं.

रामदूतोऽस्मि हनुमान्देहि रामाय मैथिलीम् । एतच्छ्रुत्वा प्रकुपितो दीपयामास पुच्छकम् ॥ १,१४३.

हनुमान म्हणाला, 'मी रामाचा दूत आहे, मैथिलीला रामाकडे दे.' हे ऐकून रावण रागावला आणि त्यानं हनुमानाच्या शेपटीला आग लावली.