गरुडपुराणम्

पतिव्रताया माहात्म्यान्नोद्गच्छति दिवाकरः । तस्य चानुदयाद्धानिर्मर्त्यानां भवतां तथा ॥ १,१४२.

पतिव्रतेच्या महानतेमुळे सूर्य उगवत नाही; आणि सूर्य न उगवल्यामुळे, तुमच्यासह सर्व माणसांना अंधार आहे.

तस्मात्पतिव्रतामत्रेरनसूयां तपस्विनीम् । प्रसादयत वै पत्नीं भानोरुदयकाम्यया ॥ १,१४२.

म्हणून, सूर्य उगवावा म्हणून अनसूया या पतिव्रता आणि तपस्विनी पत्नीला प्रसन्न करा.

तैः सा प्रसादिता गत्वा ह्यनसूया पतिव्रता । कृत्वादित्योदयं सा च तं भर्तारमजीवयत् । पतिव्रतानसूयायाः सीताभूदधिका किल ॥ १,१४२.

ते सर्व अनसूया या पतिव्रता स्त्रीकडे जाऊन तिला प्रसन्न केले. तिने सूर्य उगवला आणि आपल्या पतीला पुन्हा जिवंत केले. खरं तर, पतिव्रता अनसूया सीतेपेक्षाही श्रेष्ठ ठरली.

श्रीगरुडमहापुराणम् १४३ ब्रह्मोवाच । रामायणमतो वक्ष्ये श्रुतं पापविनाशनम् । विष्णुनाभ्यब्जतो ब्रह्मा मरीचिस्तत्सुतोऽभवत् ॥ १,१४३.

ब्रह्मदेव म्हणाले, 'आता मी पापांचा नाश करणारे रामायण सांगतो. विष्णूच्या नाभीतून ब्रह्मदेव जन्मले आणि त्यांचा मुलगा मरीचि झाला.'

मरीचेः कश्यपस्तस्माद्रविस्तस्मान्मनुः स्मृतः । मनोरिक्ष्वाकुरस्याभूद्वंशे राजा रघुः स्मृतः ॥ १,१४३.

मरीचि पासून कश्यप, त्याच्यापासून ऋवी, आणि ऋवीपासून मनु अशी वंशपरंपरा झाली. मनुच्या वंशात इक्ष्वाकू झाला आणि इक्ष्वाकूच्या वंशात राजा रघु प्रसिद्ध झाला.

रघोरजस्ततो जातो राजा दशरथो बली । तस्य पुत्रास्तु चत्वारो महाबलपराक्रमाः ॥ १,१४३.

रघुपासून अजा जन्मला आणि अजापासून बलवान दशरथ राजा झाला. त्याचे चारही पुत्र अत्यंत बलवान आणि पराक्रमी होते.

कौसल्यायाम भूद्रामो भरतः कैकयीसुतः । सुतौ लक्ष्मणशक्षुघ्नौ सुमित्रायां बभूवतुः ॥ १,१४३.

कौसल्येला राम जन्मला, कैकेयीचा पुत्र भरत झाला; आणि सुमित्रेला लक्ष्मण व शत्रुघ्न हे दोन पुत्र झाले.

रामो भक्तः पितुर्मातुर्विश्वामित्रादवाप्तवान् । अस्त्रग्रामं ततो यक्षीं ताटकां प्रजघान ह ॥ १,१४३.

राम आपल्या वडिलांना आणि आईला भक्त होता. त्याने विश्वामित्रांकडून अस्त्रांचा संग्रह मिळवला आणि मग यक्षी ताटकेचा वध केला.

विशावमित्रस्य यज्ञे वै सुबाहुं न्यवधीद्बली । जनकस्य क्रतुं गत्वा उपयेमेऽथ जानकीम् ॥ १,१४३.

विश्वामित्रांच्या यज्ञात रामाने बलवान सुभाहूचा वध केला. मग जनकाच्या यज्ञाला जाऊन त्याने जानकीशी विवाह केला.

ऊर्मिलां लक्ष्मणो वीरो भरतो माण्डवीं सुताम् । शत्रुघ्नो वै कीर्तिमतीं कुशध्वजसुते उभे ॥ १,१४३.

वीर लक्ष्मणाने ऊर्मिला, भरताने मांडवी, आणि शत्रुघ्नाने कीर्तिमती व कुशध्वजाची कन्या अशा दोघींशी विवाह केला.

पित्रादिभिरयोध्यायां गत्वा रामादयः स्थिताः । युधाजितं मातुलञ्च शत्रुघ्नभरतौ गतौ ॥ १,१४३.

नंतर राम व इतर सर्व वडिलांसह अयोध्येला गेले आणि तिथे राहिले. शत्रुघ्न आणि भरत आपल्या मामा युधाजितकडे गेले.

गतयोर्नृपवर्योऽसौ राज्यं दातुं समुद्यतः । स रामाय तत्पुत्राय कैकेय्या प्रार्थितस्तदा ॥ १,१४३.

त्यांच्या गेल्यानंतर तो श्रेष्ठ राजा राज्य देण्यासाठी तयार झाला; तेव्हा कैकेयीच्या मागणीनुसार, त्याने राज्य तिच्या पुत्रासाठी ठेवले.

चतुर्दशसमावासो वनेरामस्य वाञ्छितः । रामः पितृहितार्थञ्च लक्ष्मणेन च सीतया ॥ १,१४३.

रामासाठी चौदा वर्षे वनवासाची इच्छा केली गेली. वडिलांच्या हितासाठी राम लक्ष्मण आणि सीतेसह वनात गेला.

राज्यञ्च तृणवत्त्यक्त्वा शृङ्गवेरपुरं गतः । रथं त्यक्त्वा प्रयागञ्च चित्रकूटगिरिं गतः ॥ १,१४३.

रामाने राज्य तृणासारखे सोडून श्रुंगवेरपूरला गेला; रथ सोडून प्रयाग आणि मग चित्रकूट पर्वतावर गेला.

रामस्य तु वियोगेन राजा स्वर्गं समाश्रितः । संस्कृत्य भरतश्चागाद्राममाह बलान्वितः ॥ १,१४३.

रामाच्या वियोगाने राजा स्वर्गवासी झाला. त्याचे संस्कार करून भरत सैन्यासह रामाकडे गेला आणि त्याला संबोधले.

अयोध्यान्तु समागत्य राज्यं कुरु महामते । स नैच्छत्पादुके दत्त्वा राज्याय भरताय तु ॥ १,१४३.

भरत अयोध्येला जाऊन म्हणाला, 'हे महाबुद्धी, राज्य करा.' पण रामाने ते मान्य केले नाही; त्याने आपल्या पादुका भरताला राज्यासाठी दिल्या.

विसर्जितोऽथ भरतो रामराज्यमपालयत् । नन्दिग्रामे स्थितो भक्तो ह्ययोध्यां नाविशद्व्रती ॥ १,१४३.

मग भरताने रामाची आज्ञा घेऊन राज्य सांभाळले. तो नंदिग्रामात राहिला, भक्तीने व्रत पाळत अयोध्येत गेला नाही.

रामोऽपि चित्रकूटाच्च ह्यत्रेराश्रममाययौ । नत्वा सुतीक्ष्णं चागस्त्यं दण्डकारण्यमागतः ॥ १,१४३.

रामाने चित्रकूट सोडून अत्रींच्या आश्रमात प्रवेश केला. तिथे त्याने सुतिक्ष्ण आणि अगस्त्य यांना वंदन करून दंडकारण्यात गेला.

तत्र शूर्पणखा नाम राक्षसी चात्तुमागता । निकृत्य कर्णो नासे च रामेणाथापवारिता ॥ १,१४३.

तेथे शूर्पणखा नावाची राक्षसी वैराने आली. रामाने तिचे नाक आणि कान कापून तिला हाकलून दिले.

तत्प्रेरितः खरश्चागाद्दूषणस्त्रिशिरास्तथा । चतुर्दशसहस्रेण रक्षसान्तु बलेन च ॥ १,१४३.

तिच्या सांगण्यावरून खर, दूषण आणि त्रिशिरा चौदा हजार राक्षसांच्या सैन्यासह आले.

रामोऽपि प्रेषयामास बाणैर्यमपुरञ्च तान् । राक्षस्या प्रेरितोऽभ्यागाद्रावणो हरणाय हि ॥ १,१४३.

रामाने त्या सर्वांना बाणांनी यमलोकात पाठवले. मग राक्षसीच्या सांगण्यावरून रावण सीतेचे अपहरण करण्यासाठी आला.

मृगरूपं स मारीचं कृत्वाग्रेऽथ त्रिदण्डधृक् । सीतया प्रेरितो रामो मारीचं निजघान ह ॥ १,१४३.

त्याने मारीचाला हरणाच्या रूपात पुढे पाठवले. सीतेच्या आग्रहावरून रामाने मारीचाचा वध केला.

म्रियमाणः स च प्राह हा सीते ! लक्ष्मणोति च । सीतोक्तो लक्ष्मणोऽथागाद्रामश्चानुददर्श तम् ॥ १,१४३.

मारीच मरताना 'हाय सीते! लक्ष्मण!' असे ओरडला. मग सीतेने बोलावल्यावर लक्ष्मण गेला आणि रामाने त्याला पाहिले.

उवाच राक्षसी माया नूनं सीता हृतेति सः । रावणोऽन्तरमासाद्य ह्यङ्केनादाय जानकीम् ॥ १,१४३.

राक्षसीने मायेमुळे सांगितले, 'नक्कीच सीता हरवली गेली आहे.' रावणाने संधी साधून जानकीला पकडून घेऊन गेला.

जटायुषं विनिर्भिद्य ययौ लङ्कां ततो बली । अशोकवृक्षच्छायायां रक्षितां तामधारयत् ॥ १,१४३.

रावणाने जटायूचा वध करून लंकेत गेला. तिथे त्याने तिला अशोकवृक्षांच्या सावलीत ठेवून पहारा दिला.

आगत्य रामः सून्याञ्च पर्णशालां ददर्श ह । शोकं कृत्वाथ जानक्या मार्गणं कृतवान्प्रभुः ॥ १,१४३.

राम तिथे पोहोचला आणि ओस पडलेली पर्णकुटी पाहिली. जानकीसाठी दुःखी होऊन त्याने तिचा शोध सुरू केला.

जटायुषञ्च संस्कृत्य तदुक्तो दक्षिणां दिशम् । गत्वा सख्यं ततश्चक्रे सुग्रीवेण च राघवः ॥ १,१४३.

रामाने जटायूचे अंतिम संस्कार केले आणि सांगितल्याप्रमाणे दक्षिण दिशेला गेला. तिथे त्याने सुग्रीवाशी मैत्री केली.

सप्त तालान्विनिर्भिद्य शरेणानतपर्वणा । वालिनञ्च विनिर्भिद्य किष्किन्धायां हरीश्वरम् ॥ १,१४३.

रामाने एकाच बाणाने सात ताड झाडे भेदली आणि किष्किंधेत वानरराज वालीचा वध केला.

सुग्रीवं कृतवान्राम ऋश्यमूके स्वयं स्थितः । सुग्रीवः प्रेषयामास वानरान्पर्वतोपमान् ॥ १,१४३.

रामाने सुग्रीवाला राजा केले आणि स्वतः ऋष्यमूक पर्वतावर राहिला. सुग्रीवाने डोंगराएवढ्या बलाढ्य वानरांना शोधासाठी पाठवले.