गरुडपुराणम्

अधर्मिष्ठाश्च शूद्राश्च भविष्यन्ति नृपास्ततः । स्वर्गादिकृद्धि भगवान्साक्षान्नारायणोऽव्ययः ॥ १,१४१.

यानंतर अधर्मी आणि शूद्र वर्णातील राजे येतील. मग स्वर्गाचा आणि सर्वाचा आधार असलेले, अविनाशी नारायण स्वतः अवतार घेतील.

नैमित्तिकः प्राकृतिकस्तथैवात्यन्तिको लयः । याति भूः प्रलयं चाप्सु ह्यापस्तेजसि पावकः ॥ १,१४१.

नैमित्तिक, प्राकृत आणि अत्यंतिक असे तीन प्रकारचे प्रलय होतात. पृथ्वी पाण्यात विलीन होते, पाणी तेजात, आणि तेज वायूमध्ये विलीन होते.

वायौ वायुश्च वियति त्वाकाशौ यात्यहङ्कृतौ । अहं बुद्धौ मतिर्जोवे जीवोऽव्यक्ते तदात्मनि ॥ १,१४१.

वायू आकाशात विलीन होतो, आकाश अहंकारात, अहंकार बुद्धीत, बुद्धी मनात, मन जीवात, जीव अव्यक्तात आणि मग त्या परमात्म्यात विलीन होतो.

आत्मा परेश्वरो विष्णुरेको नारायणो नरः । अविनाश्यपरं सर्वं जगत्स्वर्गादि नाशि हि ॥ १,१४१.

आत्मा म्हणजेच परमेश्वर, विष्णू, एक नारायण, तोच पुरुष आहे. जग, स्वर्ग वगैरे सर्व नाश पावणारे आहेत, पण तो अविनाशी आणि सर्वोच्च आहे.

नृपादयो गता नाशमतः पापं विवर्जयेत् । धर्मं कुर्यात्स्थिरं येन पापं हित्वा हरिं व्रजेत् ॥ १,१४१.

राजे आणि इतर सर्वांचा शेवट झाला आहे, म्हणून पाप टाळावे. जो धर्माने स्थिर राहतो, पाप सोडतो, तो हरिपर्यंत पोहोचतो.

श्रीगरुडमहापुराणम् १४२ ब्रह्मोवाच । विंशादीन्पालयामास ह्यवतीर्णो हरिः प्रभुः । दैत्यधर्मस्य नाशार्थं वेदधर्मादिगुप्तये ॥ १,१४२.

ब्रह्मा म्हणाले: प्रभू हरि स्वतः अवतार घेऊन मनु आणि इतरांचे रक्षण करतात, दैत्यांचे अधर्म नष्ट करण्यासाठी आणि वेदधर्म व त्याच्या शाखांचे रक्षण करण्यासाठी.

मत्स्यादिकस्वरूपेण त्ववतारं करोत्यजः । मत्स्यो भूत्वा हयग्रीवं दैत्यं हत्वाजिकण्टकम् ॥ १,१४२.

मच्छ्यादी रूपे धारण करून अजन्मा प्रभू अवतार घेतात. मच्छ्यरूप घेऊन त्यांनी अश्वांमध्ये काटा असलेल्या हयग्रीव दैत्याचा वध केला.

वेदानानीय मन्वादीन्पालयामास केशवः । मन्दरं धारयामास कूर्मो भूत्वा हिताय च ॥ १,१४२.

वेद परत आणून केशवाने मनु आणि इतरांचे रक्षण केले. कूर्मरूप घेऊन त्यांनी मंदार पर्वत उचलला आणि सर्वांचे कल्याण केले.

क्षीरोदमथने वै द्यो देवो धन्वन्तरिर्ह्यर्भूत् । बिभ्रत्कमण्डलुं पूर्णममृतेन समुत्थितः ॥ १,१४२.

क्षीरसागर मंथनात धन्वंतरी देव प्रकट झाले, त्यांनी अमृताने भरलेला कमंडलू हातात घेतला आणि अमृतासह प्रकट झाले.

आयुर्वेदमथाष्टाङ्गं सुश्रुताय स उक्तवान् । अमृतं पाययामास स्त्रीरूपी च सुरान्हरिः ॥ १,१४२.

त्यांनी सुश्रुताला आठ अंगांचा आयुर्वेद शिकवला. हरिने स्त्रीरूप घेऊन देवांना अमृत पाजले.

अवतीर्णो वराहोऽथ हिरण्याक्षं जघान ह । पृथिवीं धारयामास पालयामास देवताः ॥ १,१४२.

मग वराह अवतार घेऊन त्यांनी हिरण्याक्षाचा वध केला, पृथ्वीला उचलले आणि देवतांचे रक्षण केले.

नरसिंहोऽवर्तोर्णोऽथ हिरण्यकशिपुंरिपुम् । दैत्यान्निहतवान्वेदधर्मादीनभ्यपालयत् ॥ १,१४२.

नरसिंह हा त्या वेळी प्रकट झाला आणि हिरण्यकशिपू या दैत्यराजाचा वध केला. त्याने दैत्यांचा नाश केला आणि वेद, धर्म इत्यादींचे रक्षण केले.

ततः परशुरामोऽभूज्जमदग्नेर्जगत्प्रभुः । त्रिः सप्तकृत्वः पृथिवीं चक्रे निः क्षत्त्रियां हरिः ॥ १,१४२.

त्याच्यानंतर परशुराम, जमदग्नींच्या पोटी जन्माला आले. त्यांनी एकवीस वेळा पृथ्वी क्षत्रियविरहित केली.

कार्तवीर्यं जघानाजौ कश्यपाय महीं ददौ । यागं कृत्वा महाबाहुर्महेन्द्रे पर्वते स्थितः ॥ १,१४२.

त्यांनी युद्धात कार्तवीर्याचा वध केला आणि पृथ्वी कश्यपाला दिली. मोठ्या बळाचे ते परशुराम यज्ञ करून महेंद्र पर्वतावर राहिले.

ततो रामो भविष्णुश्च चतुर्धा दुष्टर्मदनः । पुत्रो दशरथाज्जज्ञे रामश्च भरतोऽनुजः ॥ १,१४२.

नंतर राम, दुष्टांचा नाश करणारा, चार रूपांनी प्रकट होणार होता. दशरथांचा पुत्र म्हणून रामाचा जन्म झाला आणि भरत त्याचा लहान भाऊ होता.

लक्ष्मणश्चाथ शत्रुघ्नो रामभार्या च जानकी । रामश्च पितृसत्यार्थं मातृभ्यो हितमाचरन् ॥ १,१४२.

लक्ष्मण आणि त्यानंतर शत्रुघ्न, तसेच रामाची पत्नी जानकी यांचा जन्म झाला. रामाने वडिलांचे वचन पाळण्यासाठी आणि मातांच्या हितासाठी वागणूक दिली.

शृङ्गवेरं चित्रकूटं दण्डकारण्यमागतः । नासां शूर्पणखायाश्च च्छित्त्वाथ खरदूषणम् ॥ १,१४२.

राम शृंगवेर, चित्रकूट आणि दंडकारण्य येथे गेले. त्यांनी शूर्पणखाची नाक कापली आणि खर-दूषणाचा वध केला.

हत्वा स राक्षसं सीतापहारिरजनीचरम् । रावणं चानुजं तस्य लङ्कापुर्यां विभीषणम् ॥ १,१४२.

सीतेचे अपहरण करणाऱ्या राक्षस रावणाचा आणि त्याच्या भावाचा लंकेत वध करून, रामाने विभीषणाला राज्य दिले.

रक्षोराज्ये च संस्थाप्य सुग्रीवनुमन्मुखैः । आरुह्य पुष्पकं सार्धं सीतया पतिभक्तया ॥ १,१४२.

राक्षसांच्या राज्यात विभीषणाला बसवून, सुग्रीव आणि हनुमान यांच्या सोबत, राम सीतेसह पुष्पक विमानावर आरूढ झाले.

लक्ष्मणेनानुकूलेन ह्ययोध्यां स्वपुरीं गतः । राज्यं चकार देवादीन्पालयामास स प्रजाः ॥ १,१४२.

लक्ष्मणाच्या साथीनं, राम आपल्या अयोध्या नगरीत परतले. त्यांनी राज्य केले आणि देवांसह प्रजांचे रक्षण केले.

धर्मसंरक्षणं चक्रे ह्यश्वमेधादिकान्क्रतून् । सा महीपतिना रेमे रामेणैव यथासुखम् ॥ १,१४२.

रामाने धर्माचे रक्षण केले आणि अश्वमेधासारखे यज्ञ केले. त्या काळी पृथ्वी राजाच्या म्हणजे रामाच्या राज्यात सुखाने नांदली.

रावणस्य गृहे सीता स्थिता भेजे न रावणम् । कर्मणा मनसा वाचा सा गता राघवं सदा ॥ १,१४२.

रावणाच्या घरी राहूनही सीतेने कधीच त्याच्याकडे वळून पाहिले नाही. तिने नेहमीच कृतीने, मनाने आणि वाणीने राघवाकडेच आपली निष्ठा ठेवली.

पतिव्रता तु सा सीता ह्यनसूया यथैव तु । पतिव्रताया माहात्म्यं शृणु त्वं कथयाम्यहम् ॥ १,१४२.

ती सीता खरी पतिव्रता होती, जशी अनसूया होती. आता मी तुला पतिव्रतेचे माहात्म्य सांगतो, नीट ऐक.

कौशिको ब्राह्मणः कुष्ठी प्रतिष्ठानेऽभवत्पुरा । तं तथा व्याधितं भार्या पतिं देवमिवार्चयत् ॥ १,१४२.

कधीकाळी प्रतिष्ठान नगरीत कौशिक नावाचा एक कुष्ठरोगी ब्राह्मण होता. त्याची पत्नी त्याला देवासारखी सेवा करत होती.

निर्भर्त्सितापि भर्तारं तममन्यत दैवतम् । भर्त्रोक्ता सानयद्वेश्यां शुल्कमादाय चाधिकम् ॥ १,१४२.

पतीने कितीही तिला दोष दिला तरी तिने त्याला देव मानले. पतीच्या सांगण्यावरून तिने द्वेष असलेल्या स्त्रीला घेऊन, अधिक दक्षिणा मिळवून आणली.

पथि सूले तदा प्रोतमचौरं चौरशङ्कया । माण्डव्यमतिदुः खार्तमन्धकारेऽथ स द्विजः ॥ १,१४२.

रस्त्यावर चोर म्हणून एक जण सुळावर खिळलेला होता. त्या वेळी अंधारात, फार दुःखी झालेला मांडव्य तिथे होता आणि तो ब्राह्मणही तिथेच होता.

पत्नीस्कन्धसमारूढश्चालयामास कौशिकः । पादावमर्शणत्क्रुद्धो माण्डव्यस्तमुवाच ह ॥ १,१४२.

कौशिक आपल्या पत्नीला खांद्यावर घेऊन चालला असता, त्याचा पाय मांडव्याच्या पायाला लागला. त्यामुळे मांडव्य रागावून त्याला बोलला.

सूर्योदये मृतिस्तस्य येनाहं चालितः पदा । तच्छ्रुत्वा प्राह तद्भार्या सूर्यो नोदयमेष्यति ॥ १,१४२.

मांडव्य म्हणाला, 'तू माझा पाय हलवला आहेस, म्हणून सूर्य उगवेल तेव्हा तुझा मृत्यू होईल.' हे ऐकून त्याची पत्नी म्हणाली, 'सूर्य उगवणारच नाही.'

ततः सूर्योदयाभावाद भवत्सततं निशा । बहून्यब्दप्रमाणानि ततो देवा भयं ययुः ॥ १,१४२.

मग सूर्य न उगवल्यामुळे अनेक वर्षे रात्रच राहिली. त्यामुळे देवांना भीती वाटू लागली.