गरुडपुराणम्

विजया सा तिथिः प्रोक्ता हरिपूजादि चाक्षयम् । एक भक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च ॥ १,१३६.

ती तिथी 'विजया' म्हणून ओळखली जाते. त्या दिवशी हरिपूजा आणि इतर विधी केले तर त्यांचे फळ कधीही संपत नाही, मग ते एक भक्त असो, रात्रभर उपवास करणारा असो किंवा मागणी करणारा असो.

उपवासेन भैक्ष्येण नैवाद्बादशिको भवेत् । कास्यं मांसं तथा क्षौद्रं लोभं वितथभाषणम् ॥ १,१३६.

उपवास किंवा भिक्षा घेतली तरी द्वादशीच्या दिवशी अन्न खाऊ नये. त्या दिवशी कडधान्य, मांस, मध, लोभ आणि खोटे बोलणे टाळावे.

व्यायामं च व्यवायं च दिवास्वप्नमथाञ्जनम् । शिलाषिष्टं मसूरं च द्वादश्यां वर्जयेन्नरः ॥ १,१३६.

व्यायाम, मैथुन, दिवसा झोपणे आणि डोळ्यांना काजळ लावणे हे सर्व द्वादशीच्या दिवशी वर्ज्य आहे. तसेच दगडावर दळलेले अन्न आणि मसूरही खाऊ नये.

मासी भाद्रपदे शुक्ला द्वादशी श्रवणान्विता । महती द्वादशी ज्ञेया उपवासे महाफला ॥ १,१३६.

भाद्रपद महिन्यात शुक्ल पक्षातील द्वादशी जर श्रवण नक्षत्राशी आली, तर ती 'महाद्वादशी' म्हणून ओळखावी. त्या दिवशी उपवास केल्यास मोठे पुण्य मिळते.

संगम सरितां स्नानं बुधयुक्ता महाफला । कुंभे सरत्ने सजले यजेत्स्वर्णं तु वामनम् ॥ १,१३६.

त्या दिवशी जर बुध ग्रहाचा योग असेल आणि नद्यांच्या संगमावर स्नान केले, तर फार मोठे पुण्य मिळते. पाण्याने भरलेल्या कलशात सोन्याचा वामन ठेवून त्याची पूजा करावी.

सितवस्त्रयुगच्छन्नं छत्रोपानद्युगान्वितम् । ओं नमो वासुदेवाय शिरः संपूजयेत्ततः ॥ १,१३६.

पांढऱ्या वस्त्रांची जोडी घालून, छत्री आणि जोडीच्या पादत्राणांसह, 'ॐ नमो वासुदेवाय' या मंत्राने डोक्याची पूजा करावी.

श्रीधराय मुखं तद्वत्कण्ठं कृष्णाय वै नमः । नमः श्रीपतये वक्षो भुजौ सर्वास्त्रधारिणे ॥ १,१३६.

तसेच श्रीधरासाठी तोंड, कृष्णासाठी गळा, श्रीपतिसाठी छाती आणि सर्व अस्त्र धारण करणाऱ्यासाठी बाहू यांची पूजा करावी.

व्यापकाय नमः कुक्षौ केशवायोदरं बुधः । त्रैलोक्यपतये मेढ्रं जङ्घे सर्वभृते नमः ॥ १,१३६.

व्यापकासाठी पोट, केशवासाठी उदर, त्रैलोक्यपतीसाठी जननेंद्रिय आणि सर्वांचा पालनकर्ता म्हणून मांडी यांची पूजा करावी.

सर्वात्मने नमः पादौ नैवेद्यं घृतपायसम् । कुम्भांश्च मोदकान्दद्याज्जागरं कारयेन्निशि ॥ १,१३६.

सर्वात्म्यासाठी पायांची पूजा करावी. नैवेद्य म्हणून तुपाचा पायस द्यावा, कलश आणि मोदक द्यावेत आणि रात्रभर जागरण करावे.

स्नात्वाचान्तोर्ऽचयित्वा तु कृतपुष्पाञ्जलिर्वदेत् । नमोनमस्ते गोविन्द बुध श्रवणसंज्ञक ! ॥ १,१३६.

स्नान करून, शुद्ध होऊन, पूजा करून, फुलांची अर्घ्य अर्पण केल्यावर म्हणावे — 'नमोनम: गोविंदा, बुध, श्रवण नावाने प्रसिद्ध असलेला!'

अघौघसंक्षयं कृत्वा सर्वसौख्यप्रदो भव । प्रीयतां देवदेवेशो विप्रेभ्यः कलशान्ददेत् । नद्यस्तीरेऽयः वा कुर्यात्सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ १,१३६.

सर्व पापांचा नाश करून सर्व सुख देणारा हो. देवांचा देव प्रसन्न होवो. ब्राह्मणांना कलश द्यावेत. नदीच्या काठी किंवा घरी हे केल्याने सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

श्रीगरुडमहापुराणम् १३७ ब्रह्मोवाच । कामदेवत्रयोदश्यां पूज्यो दमनकादिभिः । रतिप्रीतिसमायुक्तो ह्यसोको मणिभूषितः ॥ १,१३७.

ब्रह्मा म्हणाले: कामदेवाच्या त्रयोदशीला दामन आणि इतर फुलांनी पूजा करावी. रती आणि प्रीतीने युक्त अशोक रत्नांनी सजवलेला असतो.

(इति मदनकत्रयोदशीव्रतम्) । चतुर्दश्यां तथाष्टभ्यां पक्ष्योः शुक्लकृष्णयोः । योऽब्दमेकं न भुञ्जीत मुक्तिभाक्शिवपूजनात् ॥ १,१३७.

(मदनक त्रयोदशी व्रत असे पूर्ण होते.) चतुर्दशी आणि दोन्ही पक्षातील अष्टमीला, जो एक वर्षभर अन्न न घेता शिवाची पूजा करतो, त्याला मुक्ती मिळते.

(इति शिवचतुर्दश्यष्टमीव्रतम्) । त्रिरात्रोपोषितो दद्यात्कार्तिक्यां भवनं शुभम् । सूर्यलोकमवाप्नोति धामव्रतमिदं शुभम् ॥ १,१३७.

(शिव चतुर्दशी आणि अष्टमी व्रत असे पूर्ण होते.) जो तीन रात्री उपवास करतो आणि कार्तिक महिन्यात घर दान करतो, त्याला सूर्यलोक मिळतो. हे तेजाचे शुभ व्रत आहे.

अमावस्यां पितॄणां च दत्तं जलादितदक्षयम् । नक्ताभ्याशी वारनाम्ना यजन्वाराणि सर्वभाक् ॥ १,१३७.

अमावस्येला पितरांसाठी पाणी वगैरे जे काही दान दिले जाते, ते कधीही संपत नाही. जो रात्रीच जेवतो आणि वारानुसार पूजा करतो, त्याला सर्व काही प्राप्त होते.

(इति वारव्रतानि) । द्वादशर्क्षाणि विप्रर्षे ! प्रतिमासं तु यानि वै । तन्नाम्नान्तेऽतच्युतं तेषु सम्यक्संपूजयेन्नरः ॥ १,१३७.

हे द्विजश्रेष्ठ ऋषे, दर महिन्याला येणाऱ्या बारा राशींच्या शेवटी, त्या त्या राशीच्या नावाने, मनुष्याने अच्युताचे योग्य रीतीने पूजन करावे.

केशवं मार्गशीर्षे तु इत्यादौ कृतिकादिके (का) । घृतहोमश्चतुर्मासं कृसरञ्च निवेदयेत् ॥ १,१३७.

मार्गशीर्ष महिन्यात केशवाचे, आणि कृतिका वगैरे नक्षत्रांच्या सुरुवातीला, चार महिने तुपाचा होम करावा आणि कृसर अर्पण करावा.

आषाढादौ पायसं तु विप्रांस्तेनैव भोजयेत् । पञ्चाव्यजलस्नाननैवेद्यैर्नक्तमाचरेत् ॥ १,१३७.

आषाढ महिन्याच्या सुरुवातीला पायस अर्पण करून, त्या पायसाने ब्राह्मणांना जेवू घालावे. पाच प्रकारच्या पाण्याने स्नान, नैवेद्य आणि रात्रीचे उपवास करावे.

अर्वाग्विसर्जनाद्द्रव्यं नैवेद्यं सर्वमुच्यते । विसर्जिते जगन्नाथे निर्माल्यं भवति क्षणात् ॥ १,१३७.

विसर्जन होईपर्यंत सर्व नैवेद्य अर्पण मानले जाते; एकदा जगन्नाथाचे विसर्जन झाले की, उरलेले क्षणातच निर्माल्य होते.

पाञ्चरात्रविदो मुख्या नैवेद्यं भुञ्जते स्वयम् । एवं संवत्सरस्यान्ते विशेषेण प्रपूजयेत् ॥ १,१३७.

पांचरात्र शास्त्राचे जाणकार श्रेष्ठ पुरुष स्वतः नैवेद्य ग्रहण करतात. अशा प्रकारे, वर्षाच्या शेवटी विशेष भक्तीने पूजन करावे.

नमोनमस्तेऽच्युत ! संक्षयोऽस्तु पापस्य वृद्धिं समुपैतु पुण्यम् । ऐश्वर्यवित्तादि सदाक्षयं मे तथास्तु मे सन्ततिरक्षयैव ॥ १,१३७.

अच्युत, तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार! माझे पाप नष्ट होवो, पुण्य वाढो, माझे ऐश्वर्य व संपत्ती कधीही कमी होऊ नये आणि माझी संतती अखंड राहो.

यथाच्युत !त्वं परतः परस्मात्स ब्रह्मभूतः परतः परस्मात् । तथाच्युतं मे कुरु वाञ्छितं सदा मया कृतं पापहराप्रमेय ॥ १,१३७.

जसा तू, अच्युत, सर्वांच्या पलीकडे, ब्रह्मस्वरूप आहेस, तसा तू, अपरिमित, पापहारी, मी ज्या इच्छेने तुझे पूजन केले, ती इच्छा नेहमी पूर्ण कर.

अच्युतानन्त ! गोविन्द ! प्रसीद यदभीप्सितम् । तदक्षयममेयात्मन्कुरुष्व पुरुषोत्तम ॥ १,१३७.

अच्युत! अनंत! गोविंदा! कृपा कर. माझ्या मनातील जे काही इच्छित आहेस, हे अपरिमित आत्मा, हे पुरुषोत्तम, ते तू अखंडपणे पूर्ण कर.

कुर्याद्वै सप्त वर्षाणि आयुः श्रीसद्गतीर्नरः । उपोष्यैकादशीब्दमष्टमीं च चतुर्दशीम् ॥ १,१३७.

जो मनुष्य सात वर्षे एकादशी, अष्टमी आणि चतुर्दशीचे उपवास करतो, त्याला दीर्घायुष्य, श्रीमंती आणि उत्तम गति मिळते.

सप्तमीं पूजयेद्विष्णुं दुर्गां शम्बुं रविं क्रमात् । तेषां लोकं समाप्नोति सर्वकामांश्च निर्मलः ॥ १,१३७.

सप्तमीला विष्णू, दुर्गा, शंभू आणि सूर्य यांचे अनुक्रमे पूजन करावे. त्यामुळे त्यांचे लोक मिळतात, सर्व शुद्ध कामना पूर्ण होतात आणि मन शुद्ध होते.

एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च । उपवासेन शाकाद्यैः पूजयन्तसर्वदेवताः ॥ १,१३७.

एकभक्तीने, रात्री उपवास करून, भीक मागून मिळालेल्या अन्नाने किंवा भाज्या वगैरेने सर्व देवतांचे पूजन केल्यास सर्व कल्याण होते.

सर्वः सर्वासु तिथिषु भुक्तिं मुक्तिमवाप्नुयात् । धनदोऽग्निः प्रतिपदि नासत्यो दस्त्र अर्चितः ॥ १,१३७.

जो सर्व तिथींना उपवास करतो, त्याला भोग आणि मोक्ष दोन्ही मिळतात. प्रतिपदेला कुबेर, अग्नी आणि अश्विनी कुमार यांचे पूजन करावे.

श्रीर्यमश्च द्वितीयायां पञ्चम्या पार्वती श्रिया । नागाः षष्ठ्यां कार्तिकेयः सप्तम्यां भास्करोर्ऽथदः ॥ १,१३७.

द्वितीयेला लक्ष्मी आणि यम, पंचमीला पार्वती आणि श्री, षष्ठीला नाग, सप्तमीला कार्तिकेय आणि धन देणारा सूर्य यांचे पूजन करावे.

दुर्गाष्टम्यां मातरश्च नवम्यामथ तक्षकः । इन्द्रो दशम्यां धनद एकादश्यां मुनीश्वराः ॥ १,१३७.

दुर्गाष्टमीला दुर्गा आणि मातृका, नवमीला तक्षक, दशमीला इंद्र, एकादशीला कुबेर आणि श्रेष्ठ मुनी यांचे पूजन करावे.