गरुडपुराणम्

दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽस्तु ते । क्षीराद्यैः स्नापयेद्देवीं कन्यकाः प्रमदास्तथा ॥ १,१३४.

दुर्गा, क्षमा, शिवा, धात्री, स्वाहा, स्वधा, तुम्हांस नमस्कार! देवीला दूध व इतर पदार्थांनी कन्या व स्त्रिया अभिषेक करतात.

द्विजाती (दी) नथ पाषण्डानन्नदानेन पूजयेत् । ध्वजपत्रपताकाद्यै रथयात्रासु वस्त्रकैः । महानवम्यां पूजेयं जयराज्यादिदायिका ॥ १,१३४.

द्विज व पाषंड यांना अन्नदानाने पूजावे. ध्वज, पान, पताका व वस्त्रांनी रथयात्रेत शोभा वाढवावी. महा नवमीला ही पूजा केली जाते, जी विजय, राज्य व इतर वर देणारी आहे.

श्रीगरुडमहापुराणम् १३५ ब्रह्मोवाच । नवम्यामाश्विने शुक्ले एकभक्तेन पूजयेत् । देवीं विप्रंल्लक्षमेकञ्जपेद्वीरं व्रती नरः ॥ १,१३५.

ब्रह्मा म्हणाले: आश्विन महिन्यातील शुक्ल नवमीला एक वेळच भोजन करून देवीची व ब्राह्मणाची पूजा करावी, आणि भक्ताने एक लक्ष वेळा मंत्र जप करावा.

(ति वीरनवमीव्रतम्) । ब्रह्मोवाच । चैत्रे शुक्लनवम्यां च देवीं दमनकैर्यजेत् । आयुरारोग्यसौभाग्यं शत्रुभिश्चापराजितः ॥ १,१३५.

ब्रह्मा म्हणाले: चैत्र महिन्यातील शुक्ल नवमीला देवीची दमनक फुलांनी पूजा करावी. त्यामुळे आयुष्य, आरोग्य, सौभाग्य मिळते आणि शत्रूंपासून कोणीही जिंकू शकत नाही.

(इति दमनकनवमीव्रतम्) । ब्रह्मोवाच । दशम्यामेकभक्ताशी समान्ते दशधेनुदः । दिशश्च काञ्चनीर्दत्त्वा ब्रह्माण्डाधिपतिर्भवेत् ॥ १,१३५.

ब्रह्मा म्हणाले: दशमीला एक वेळच जेवावे आणि शेवटी दहा गायी द्याव्यात. सर्व दिशांना सोने दान केल्यावर तो ब्रह्मांडाचा स्वामी होतो.

(इति दिग्दशमीव्रतम्) ब्रह्मोवाच । एकादश्यामृषिपूजा कार्या सर्वोपकारिका । धनवान्पुत्रवांश्चान्ते ऋषिलोके महीयते ॥ १,१३५.

ब्रह्मा म्हणाले: एकादशीला ऋषींची पूजा करावी, जी सर्वांना उपकारक आहे. शेवटी धनवान व पुत्रवान लोक ऋषींच्या लोकात सन्मानित होतात.

मरीचिरत्र्यं गिरसौ पुलसत्यः पुलहः क्रतुः । प्रचेताश्च वसिष्ठश्च भृगुर्नारद एव च ॥ १,१३५.

मरीचि, अत्रि, गिरि, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु, प्रचेतस, वसिष्ठ, भृगु आणि नारद हे ऋषी आहेत.

चैत्रादौ कारयेत्पूजां माल्यैश्च दमनोद्भवैः । अशोकाख्याष्टमीप्रोक्ता वीराख्या नवमीतथा ॥ १,१३५.

चैत्र महिन्याच्या सुरुवातीला दामन या फुलांच्या हारांनी पूजा करावी. आठव्या दिवशी 'अशोक' असे नाव आहे, तर नवव्या दिवशी 'वीर' असे म्हणतात.

दमनाख्या दिग्दशमी नवम्येकादशी तथा ॥ १,१३५.

दहावा दिवस 'दामन' या नावाने ओळखला जातो, तसेच नववा आणि अकरावा दिवसही तसाच मानला जातो.

श्रीगरुडमहापुराणम् १३६ ब्रह्मोवाच । श्रवणद्वादशों वक्ष्ये भुक्तिमुक्तिप्रदायिनीम् । एकादशी द्वादशी च श्रवणेन च संयुता ॥ १,१३६.

ब्रह्मा म्हणाले: मी आता श्रवण नक्षत्रासह येणाऱ्या द्वादशीचे वर्णन करतो, जी भोग आणि मोक्ष दोन्ही देते. एकादशी आणि द्वादशी जर श्रवणाशी जुळल्या असतील तर त्या फारच पुण्यदायी आहेत.

विजया सा तिथिः प्रोक्ता हरिपूजादि चाक्षयम् । एक भक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च ॥ १,१३६.

ती तिथी 'विजया' म्हणून ओळखली जाते. त्या दिवशी हरिपूजा आणि इतर विधी केले तर त्यांचे फळ कधीही संपत नाही, मग ते एक भक्त असो, रात्रभर उपवास करणारा असो किंवा मागणी करणारा असो.

उपवासेन भैक्ष्येण नैवाद्बादशिको भवेत् । कास्यं मांसं तथा क्षौद्रं लोभं वितथभाषणम् ॥ १,१३६.

उपवास किंवा भिक्षा घेतली तरी द्वादशीच्या दिवशी अन्न खाऊ नये. त्या दिवशी कडधान्य, मांस, मध, लोभ आणि खोटे बोलणे टाळावे.

व्यायामं च व्यवायं च दिवास्वप्नमथाञ्जनम् । शिलाषिष्टं मसूरं च द्वादश्यां वर्जयेन्नरः ॥ १,१३६.

व्यायाम, मैथुन, दिवसा झोपणे आणि डोळ्यांना काजळ लावणे हे सर्व द्वादशीच्या दिवशी वर्ज्य आहे. तसेच दगडावर दळलेले अन्न आणि मसूरही खाऊ नये.

मासी भाद्रपदे शुक्ला द्वादशी श्रवणान्विता । महती द्वादशी ज्ञेया उपवासे महाफला ॥ १,१३६.

भाद्रपद महिन्यात शुक्ल पक्षातील द्वादशी जर श्रवण नक्षत्राशी आली, तर ती 'महाद्वादशी' म्हणून ओळखावी. त्या दिवशी उपवास केल्यास मोठे पुण्य मिळते.

संगम सरितां स्नानं बुधयुक्ता महाफला । कुंभे सरत्ने सजले यजेत्स्वर्णं तु वामनम् ॥ १,१३६.

त्या दिवशी जर बुध ग्रहाचा योग असेल आणि नद्यांच्या संगमावर स्नान केले, तर फार मोठे पुण्य मिळते. पाण्याने भरलेल्या कलशात सोन्याचा वामन ठेवून त्याची पूजा करावी.

सितवस्त्रयुगच्छन्नं छत्रोपानद्युगान्वितम् । ओं नमो वासुदेवाय शिरः संपूजयेत्ततः ॥ १,१३६.

पांढऱ्या वस्त्रांची जोडी घालून, छत्री आणि जोडीच्या पादत्राणांसह, 'ॐ नमो वासुदेवाय' या मंत्राने डोक्याची पूजा करावी.

श्रीधराय मुखं तद्वत्कण्ठं कृष्णाय वै नमः । नमः श्रीपतये वक्षो भुजौ सर्वास्त्रधारिणे ॥ १,१३६.

तसेच श्रीधरासाठी तोंड, कृष्णासाठी गळा, श्रीपतिसाठी छाती आणि सर्व अस्त्र धारण करणाऱ्यासाठी बाहू यांची पूजा करावी.

व्यापकाय नमः कुक्षौ केशवायोदरं बुधः । त्रैलोक्यपतये मेढ्रं जङ्घे सर्वभृते नमः ॥ १,१३६.

व्यापकासाठी पोट, केशवासाठी उदर, त्रैलोक्यपतीसाठी जननेंद्रिय आणि सर्वांचा पालनकर्ता म्हणून मांडी यांची पूजा करावी.

सर्वात्मने नमः पादौ नैवेद्यं घृतपायसम् । कुम्भांश्च मोदकान्दद्याज्जागरं कारयेन्निशि ॥ १,१३६.

सर्वात्म्यासाठी पायांची पूजा करावी. नैवेद्य म्हणून तुपाचा पायस द्यावा, कलश आणि मोदक द्यावेत आणि रात्रभर जागरण करावे.

स्नात्वाचान्तोर्ऽचयित्वा तु कृतपुष्पाञ्जलिर्वदेत् । नमोनमस्ते गोविन्द बुध श्रवणसंज्ञक ! ॥ १,१३६.

स्नान करून, शुद्ध होऊन, पूजा करून, फुलांची अर्घ्य अर्पण केल्यावर म्हणावे — 'नमोनम: गोविंदा, बुध, श्रवण नावाने प्रसिद्ध असलेला!'

अघौघसंक्षयं कृत्वा सर्वसौख्यप्रदो भव । प्रीयतां देवदेवेशो विप्रेभ्यः कलशान्ददेत् । नद्यस्तीरेऽयः वा कुर्यात्सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ १,१३६.

सर्व पापांचा नाश करून सर्व सुख देणारा हो. देवांचा देव प्रसन्न होवो. ब्राह्मणांना कलश द्यावेत. नदीच्या काठी किंवा घरी हे केल्याने सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

श्रीगरुडमहापुराणम् १३७ ब्रह्मोवाच । कामदेवत्रयोदश्यां पूज्यो दमनकादिभिः । रतिप्रीतिसमायुक्तो ह्यसोको मणिभूषितः ॥ १,१३७.

ब्रह्मा म्हणाले: कामदेवाच्या त्रयोदशीला दामन आणि इतर फुलांनी पूजा करावी. रती आणि प्रीतीने युक्त अशोक रत्नांनी सजवलेला असतो.

(इति मदनकत्रयोदशीव्रतम्) । चतुर्दश्यां तथाष्टभ्यां पक्ष्योः शुक्लकृष्णयोः । योऽब्दमेकं न भुञ्जीत मुक्तिभाक्शिवपूजनात् ॥ १,१३७.

(मदनक त्रयोदशी व्रत असे पूर्ण होते.) चतुर्दशी आणि दोन्ही पक्षातील अष्टमीला, जो एक वर्षभर अन्न न घेता शिवाची पूजा करतो, त्याला मुक्ती मिळते.

(इति शिवचतुर्दश्यष्टमीव्रतम्) । त्रिरात्रोपोषितो दद्यात्कार्तिक्यां भवनं शुभम् । सूर्यलोकमवाप्नोति धामव्रतमिदं शुभम् ॥ १,१३७.

(शिव चतुर्दशी आणि अष्टमी व्रत असे पूर्ण होते.) जो तीन रात्री उपवास करतो आणि कार्तिक महिन्यात घर दान करतो, त्याला सूर्यलोक मिळतो. हे तेजाचे शुभ व्रत आहे.

अमावस्यां पितॄणां च दत्तं जलादितदक्षयम् । नक्ताभ्याशी वारनाम्ना यजन्वाराणि सर्वभाक् ॥ १,१३७.

अमावस्येला पितरांसाठी पाणी वगैरे जे काही दान दिले जाते, ते कधीही संपत नाही. जो रात्रीच जेवतो आणि वारानुसार पूजा करतो, त्याला सर्व काही प्राप्त होते.

(इति वारव्रतानि) । द्वादशर्क्षाणि विप्रर्षे ! प्रतिमासं तु यानि वै । तन्नाम्नान्तेऽतच्युतं तेषु सम्यक्संपूजयेन्नरः ॥ १,१३७.

हे द्विजश्रेष्ठ ऋषे, दर महिन्याला येणाऱ्या बारा राशींच्या शेवटी, त्या त्या राशीच्या नावाने, मनुष्याने अच्युताचे योग्य रीतीने पूजन करावे.

केशवं मार्गशीर्षे तु इत्यादौ कृतिकादिके (का) । घृतहोमश्चतुर्मासं कृसरञ्च निवेदयेत् ॥ १,१३७.

मार्गशीर्ष महिन्यात केशवाचे, आणि कृतिका वगैरे नक्षत्रांच्या सुरुवातीला, चार महिने तुपाचा होम करावा आणि कृसर अर्पण करावा.

आषाढादौ पायसं तु विप्रांस्तेनैव भोजयेत् । पञ्चाव्यजलस्नाननैवेद्यैर्नक्तमाचरेत् ॥ १,१३७.

आषाढ महिन्याच्या सुरुवातीला पायस अर्पण करून, त्या पायसाने ब्राह्मणांना जेवू घालावे. पाच प्रकारच्या पाण्याने स्नान, नैवेद्य आणि रात्रीचे उपवास करावे.

अर्वाग्विसर्जनाद्द्रव्यं नैवेद्यं सर्वमुच्यते । विसर्जिते जगन्नाथे निर्माल्यं भवति क्षणात् ॥ १,१३७.

विसर्जन होईपर्यंत सर्व नैवेद्य अर्पण मानले जाते; एकदा जगन्नाथाचे विसर्जन झाले की, उरलेले क्षणातच निर्माल्य होते.