गरुडपुराणम्

पाता च पाण्डुरा प्रोक्ता आलीढं हरितं तथा । म (मा) हिषोऽस्य स खड्गाग्रप्रकचग्रहमुष्टिकः ॥ १,१३३.

ती पिंगट व फिकट रंगाची आहे, तसेच दाबलेली व हिरवीही आहे. तिचे नाव 'महिष' असून, तिचा आकार तलवारीच्या टोकासारखा, जबडा बाहेर आलेला आणि मुठ घट्ट आवळलेली आहे.

जप्त्वा दशाक्षरीं विद्यां नासौ केनापि बध्यते । पञ्च (ञ्चा) दशाङ्गुलं खड्गं त्रिशूलं च ततो यजेत् । लिङ्गस्यां पूजयेद्वापि पादुकेऽथ जलेऽपि वा ॥ १,१३३.

दहा अक्षरी मंत्र जपल्यावर त्याला कोणीही बांधू शकत नाही. नंतर पाच किंवा पंधरा बोटांची लांबी असलेली तलवार किंवा त्रिशूळ घेऊन यज्ञ करावा. किंवा तो लिंग, पादुका किंवा पाण्यातही पूजन करू शकतो.

विचित्रां रक्षयेत्पूजामष्टम्यामुपवासयेत् । पञ्चाब्दं महिषं बस्तं रात्रिशेषे च घातयेत् ॥ १,१३३.

विविध पूजा जपून जपून सांभाळावी आणि अष्टमीला उपवास करावा. पाच वर्षे महिष किंवा बकरा यांचा यज्ञ करावा आणि रात्रीच्या शेवटी त्यांचा वध करावा.

विधिवत्कालिकालीति तदुत्थरुधिरादिकम् । नेरृत्यां पूतनां चैव वायव्यां पापराक्षसीम् ॥ १,१३३.

नियमाप्रमाणे काळीपासून निर्माण होणारे रक्त व इतर वस्तू नैऋत्य दिशेला पूतना आणि वायव्येस पापी राक्षसीला अर्पण कराव्यात.

दद्याच्चरक्यै चैशान्यामाग्नेय्यां च विदारिकाम् ॥ १,१३३.

ईशान्येस चरकीला आणि आग्नेयेस विदारिकेला अर्पण करावे.

श्रीगरुडमहापुराणम् १३४ ब्रह्मोवाच । महाकौशिकमन्त्रश्च कथ्यतेऽत्र महाफलः ॥ १,१३४.

ब्रह्मा म्हणाले: येथे महाकौशिक मंत्र सांगितला आहे, जो फार मोठे फळ देतो.

तस्याग्रतो नृपः स्नायाच्छत्रं कृत्वा च पैष्टिकम् । खड्गेन घातयित्वा तु दद्यात्स्कन्दविशाखयोः ॥ १,१३४.

तिच्या समोर राजा स्नान करावा, छत्र उभारावे आणि नैवेद्य तयार करावा. तलवारीने वध करून तो स्कंद आणि विशाख यांना अर्पण करावा.

मातॄणां चैव देवीनां पूजा कार्या तथा निशि । ब्रह्माणी चैव माहेशी कौमारी वैष्णवी तथा ॥ १,१३४.

मातृका आणि देवींची पूजा रात्री करावी. त्यात ब्रह्माणी, माहेश्वरी, कौमारी, वैष्णवी यांचा समावेश आहे.

वाराही चैव माहेन्द्री चामुण्डा चण्डिका तथा । जयन्ती मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी ॥ १,१३४.

तसेच वाराही, माहेन्द्रि, चामुंडा, चंडिका, जयंती, मंगला, काली, भद्रकाली आणि कपालिनी यांचीही पूजा करावी.

दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽस्तु ते । क्षीराद्यैः स्नापयेद्देवीं कन्यकाः प्रमदास्तथा ॥ १,१३४.

दुर्गा, क्षमा, शिवा, धात्री, स्वाहा, स्वधा, तुम्हांस नमस्कार! देवीला दूध व इतर पदार्थांनी कन्या व स्त्रिया अभिषेक करतात.

द्विजाती (दी) नथ पाषण्डानन्नदानेन पूजयेत् । ध्वजपत्रपताकाद्यै रथयात्रासु वस्त्रकैः । महानवम्यां पूजेयं जयराज्यादिदायिका ॥ १,१३४.

द्विज व पाषंड यांना अन्नदानाने पूजावे. ध्वज, पान, पताका व वस्त्रांनी रथयात्रेत शोभा वाढवावी. महा नवमीला ही पूजा केली जाते, जी विजय, राज्य व इतर वर देणारी आहे.

श्रीगरुडमहापुराणम् १३५ ब्रह्मोवाच । नवम्यामाश्विने शुक्ले एकभक्तेन पूजयेत् । देवीं विप्रंल्लक्षमेकञ्जपेद्वीरं व्रती नरः ॥ १,१३५.

ब्रह्मा म्हणाले: आश्विन महिन्यातील शुक्ल नवमीला एक वेळच भोजन करून देवीची व ब्राह्मणाची पूजा करावी, आणि भक्ताने एक लक्ष वेळा मंत्र जप करावा.

(ति वीरनवमीव्रतम्) । ब्रह्मोवाच । चैत्रे शुक्लनवम्यां च देवीं दमनकैर्यजेत् । आयुरारोग्यसौभाग्यं शत्रुभिश्चापराजितः ॥ १,१३५.

ब्रह्मा म्हणाले: चैत्र महिन्यातील शुक्ल नवमीला देवीची दमनक फुलांनी पूजा करावी. त्यामुळे आयुष्य, आरोग्य, सौभाग्य मिळते आणि शत्रूंपासून कोणीही जिंकू शकत नाही.

(इति दमनकनवमीव्रतम्) । ब्रह्मोवाच । दशम्यामेकभक्ताशी समान्ते दशधेनुदः । दिशश्च काञ्चनीर्दत्त्वा ब्रह्माण्डाधिपतिर्भवेत् ॥ १,१३५.

ब्रह्मा म्हणाले: दशमीला एक वेळच जेवावे आणि शेवटी दहा गायी द्याव्यात. सर्व दिशांना सोने दान केल्यावर तो ब्रह्मांडाचा स्वामी होतो.

(इति दिग्दशमीव्रतम्) ब्रह्मोवाच । एकादश्यामृषिपूजा कार्या सर्वोपकारिका । धनवान्पुत्रवांश्चान्ते ऋषिलोके महीयते ॥ १,१३५.

ब्रह्मा म्हणाले: एकादशीला ऋषींची पूजा करावी, जी सर्वांना उपकारक आहे. शेवटी धनवान व पुत्रवान लोक ऋषींच्या लोकात सन्मानित होतात.

मरीचिरत्र्यं गिरसौ पुलसत्यः पुलहः क्रतुः । प्रचेताश्च वसिष्ठश्च भृगुर्नारद एव च ॥ १,१३५.

मरीचि, अत्रि, गिरि, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु, प्रचेतस, वसिष्ठ, भृगु आणि नारद हे ऋषी आहेत.

चैत्रादौ कारयेत्पूजां माल्यैश्च दमनोद्भवैः । अशोकाख्याष्टमीप्रोक्ता वीराख्या नवमीतथा ॥ १,१३५.

चैत्र महिन्याच्या सुरुवातीला दामन या फुलांच्या हारांनी पूजा करावी. आठव्या दिवशी 'अशोक' असे नाव आहे, तर नवव्या दिवशी 'वीर' असे म्हणतात.

दमनाख्या दिग्दशमी नवम्येकादशी तथा ॥ १,१३५.

दहावा दिवस 'दामन' या नावाने ओळखला जातो, तसेच नववा आणि अकरावा दिवसही तसाच मानला जातो.

श्रीगरुडमहापुराणम् १३६ ब्रह्मोवाच । श्रवणद्वादशों वक्ष्ये भुक्तिमुक्तिप्रदायिनीम् । एकादशी द्वादशी च श्रवणेन च संयुता ॥ १,१३६.

ब्रह्मा म्हणाले: मी आता श्रवण नक्षत्रासह येणाऱ्या द्वादशीचे वर्णन करतो, जी भोग आणि मोक्ष दोन्ही देते. एकादशी आणि द्वादशी जर श्रवणाशी जुळल्या असतील तर त्या फारच पुण्यदायी आहेत.

विजया सा तिथिः प्रोक्ता हरिपूजादि चाक्षयम् । एक भक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च ॥ १,१३६.

ती तिथी 'विजया' म्हणून ओळखली जाते. त्या दिवशी हरिपूजा आणि इतर विधी केले तर त्यांचे फळ कधीही संपत नाही, मग ते एक भक्त असो, रात्रभर उपवास करणारा असो किंवा मागणी करणारा असो.

उपवासेन भैक्ष्येण नैवाद्बादशिको भवेत् । कास्यं मांसं तथा क्षौद्रं लोभं वितथभाषणम् ॥ १,१३६.

उपवास किंवा भिक्षा घेतली तरी द्वादशीच्या दिवशी अन्न खाऊ नये. त्या दिवशी कडधान्य, मांस, मध, लोभ आणि खोटे बोलणे टाळावे.

व्यायामं च व्यवायं च दिवास्वप्नमथाञ्जनम् । शिलाषिष्टं मसूरं च द्वादश्यां वर्जयेन्नरः ॥ १,१३६.

व्यायाम, मैथुन, दिवसा झोपणे आणि डोळ्यांना काजळ लावणे हे सर्व द्वादशीच्या दिवशी वर्ज्य आहे. तसेच दगडावर दळलेले अन्न आणि मसूरही खाऊ नये.

मासी भाद्रपदे शुक्ला द्वादशी श्रवणान्विता । महती द्वादशी ज्ञेया उपवासे महाफला ॥ १,१३६.

भाद्रपद महिन्यात शुक्ल पक्षातील द्वादशी जर श्रवण नक्षत्राशी आली, तर ती 'महाद्वादशी' म्हणून ओळखावी. त्या दिवशी उपवास केल्यास मोठे पुण्य मिळते.

संगम सरितां स्नानं बुधयुक्ता महाफला । कुंभे सरत्ने सजले यजेत्स्वर्णं तु वामनम् ॥ १,१३६.

त्या दिवशी जर बुध ग्रहाचा योग असेल आणि नद्यांच्या संगमावर स्नान केले, तर फार मोठे पुण्य मिळते. पाण्याने भरलेल्या कलशात सोन्याचा वामन ठेवून त्याची पूजा करावी.

सितवस्त्रयुगच्छन्नं छत्रोपानद्युगान्वितम् । ओं नमो वासुदेवाय शिरः संपूजयेत्ततः ॥ १,१३६.

पांढऱ्या वस्त्रांची जोडी घालून, छत्री आणि जोडीच्या पादत्राणांसह, 'ॐ नमो वासुदेवाय' या मंत्राने डोक्याची पूजा करावी.

श्रीधराय मुखं तद्वत्कण्ठं कृष्णाय वै नमः । नमः श्रीपतये वक्षो भुजौ सर्वास्त्रधारिणे ॥ १,१३६.

तसेच श्रीधरासाठी तोंड, कृष्णासाठी गळा, श्रीपतिसाठी छाती आणि सर्व अस्त्र धारण करणाऱ्यासाठी बाहू यांची पूजा करावी.

व्यापकाय नमः कुक्षौ केशवायोदरं बुधः । त्रैलोक्यपतये मेढ्रं जङ्घे सर्वभृते नमः ॥ १,१३६.

व्यापकासाठी पोट, केशवासाठी उदर, त्रैलोक्यपतीसाठी जननेंद्रिय आणि सर्वांचा पालनकर्ता म्हणून मांडी यांची पूजा करावी.

सर्वात्मने नमः पादौ नैवेद्यं घृतपायसम् । कुम्भांश्च मोदकान्दद्याज्जागरं कारयेन्निशि ॥ १,१३६.

सर्वात्म्यासाठी पायांची पूजा करावी. नैवेद्य म्हणून तुपाचा पायस द्यावा, कलश आणि मोदक द्यावेत आणि रात्रभर जागरण करावे.