गरुडपुराणम्

भक्तं सद्भक्तिश्रद्धाभ्यां मुक्तिकामी हि मानवः । आम्र पत्रपुटे कृत्वा यो भुड्क्ते कुशवोष्टिते ॥ १,१३२.

मुक्तीची इच्छा असणाऱ्या माणसाने खरी भक्ती आणि श्रद्धेने, आंब्याच्या पानावर अन्न ठेवून, कुशाच्या वातीने ते खावे.

कलम्बिकाम्लिकोपेतं काम्यं तस्य फलं भवे (लभे) त् । बुधं पञ्चोपचारेण पूजयित्वा जलाशये ॥ १,१३२.

कलंबीच्या आंबटपणासह अन्न घेतल्याने इच्छित फळ मिळते. पाण्याजवळ बुधाची पाच उपचारांनी पूजा करावी.

शक्तितो दक्षिणं दद्यात्कर्करीं तण्डुलान्विताम् । बुं बुधायेति बीजं स्यात्स्वाहान्तः कमलादिकः ॥ १,१३२.

शक्य तितकी दक्षिणा म्हणून तांदळासह कारले द्यावे. बुधासाठी 'बुं बुधाय' हे बीजमंत्र, 'स्वाहा' या शब्दासह, कमळ वगैरे वस्तूंसह म्हणावे.

बाणचापधरंश्यामं दले चाङ्गनि मध्यतः । बुधाष्टमीकथा पुण्या श्रोतव्या कृतिभिर्ध्रुवम् ॥ १,१३२.

श्यामवर्ण, धनुष्य आणि बाण धारण केलेला, पानाच्या आणि अंगांच्या मध्यभागी. बुधाच्या अष्टमीची कथा पुण्यदायी आहे आणि ज्ञानी लोकांनी ती नक्कीच ऐकावी.

पुरे पाटलिपुत्राख्ये वीरो नाम द्विजोत्तमः । रम्भा भार्या तस्य चासीत्कौशिकः पुत्र उत्तमः ॥ १,१३२.

पाटलीपुत्र नावाच्या नगरीत, वीर नावाचा एक श्रेष्ठ ब्राह्मण होता. त्याची पत्नी रंभा आणि त्यांचा उत्तम मुलगा कौशिक होता.

दुहिता विजयानाम्नी व (ध) नपालो वृषोऽभवत् । गृहीत्वा कौशिकस्तं च ग्रीष्मे गङ्गां गतोऽरमत् ॥ १,१३२.

त्यांची मुलगी विजय आणि गायी राखणारा वृष नावाचा होता. कौशिक त्याला घेऊन, उन्हाळ्यात गंगेकाठी गेला आणि आनंद केला.

गोपालकैर्वृषश्चौरैः क्रीडास्थोपहृतो बलात् । गङ्गातः स च उत्थाय वनं बभ्राम दुः खितः ॥ १,१३२.

खेळताना वृष गवळ्यांनी आणि चोरांनी पकडला. गंगेतून बाहेर येऊन तो दुःखी होऊन जंगलात भटकत राहिला.

जलार्थं विजया चागाद्भ्रा(न्मा) त्रा सार्धं च साप्यगात् । पिपासितो मृणालार्थो आगतोऽथ सरोवरम् ॥ १,१३२.

विजया पाणी आणायला गेली आणि तिचा भाऊही तिच्यासोबत गेला. तहान लागल्यावर आणि कमळाच्या देठासाठी तो सरोवराजवळ गेला.

दिव्यस्त्रीणां च पूजादीन्दृष्ट्वा चाप्यथ विस्मितः । स ता गत्वा ययाचेऽन्नं सानुजोऽहं बुभुक्षितः ॥ १,१३२.

दैवी स्त्रियांची पूजा आणि इतर विधी पाहून तो आश्चर्यचकित झाला. तो त्यांच्याजवळ गेला आणि म्हणाला, 'मी आणि माझा भाऊ उपाशी आहोत, कृपया अन्न द्या.'

स्त्रियोऽब्रुवन्व्रतं कर्तुं दास्यामश्च कुरु व्रतम् । पत्न्यर्थं धनपाना (लार्) थं पूजयामासतुर्बुधम् ॥ १,१३२.

त्या स्त्रिया म्हणाल्या, 'व्रत करा, आम्ही तुम्हाला अन्न देऊ; व्रत अवश्य करा.' पत्नी आणि धनाच्या इच्छेसाठी त्यांनी बुधाची पूजा केली.

पुटद्वयं गृहीत्वान्नं बुभुजाते प्रदत्तकम् । स्त्रियो गतास्तौ धनदौ धनपानमपश्यताम् ॥ १,१३२.

त्याने दोन पानं घेऊन दिलेलं अन्न खाल्लं. त्या स्त्रिया निघून गेल्या आणि त्या दोघांना धन मिळालं, त्यांनी ते धन उपभोगलं.

चौरैर्दत्तं गृहीत्वाथ प्रदोषे प्राप्तवान् गृहम् । वीरं च दुः खितं नत्वा रात्रौ सुप्तो यथासुखम् ॥ १,१३२.

चोरांनी दिलेली वस्तू घेऊन तो संध्याकाळी घरी परतला. त्याने दुःखी असलेल्या वीराला वंदन केले आणि मग रात्री शांतपणे झोपला.

कन्यां च युवतीं दृष्ट्वा कस्मै देया सुता मया । यमायेत्यब्रवीद्दुः खात्साचाराद्व्रतसत्फलात् ॥ १,१३२.

ती कन्या आता तरुणी झालेली पाहून, 'माझ्या मुलीचं लग्न कोणाशी करावं?' असा विचार त्याला आला. दुःखामुळे आणि आपल्या व्रताच्या फळामुळे त्याने म्हटलं, 'यमाला.'

स्वर्गं गतौ च पितरौ व्रतं राज्याय कौ शिकः । चक्रेऽयोध्यामहाराज्यं दत्त्वा च भगिनीं यमे ॥ १,१३२.

त्याचे आई-वडील स्वर्गात गेल्यावर, कौशिकाने राज्यासाठी व्रत केलं, अयोध्येचं मोठं राज्य दिलं आणि आपल्या बहिणीचं यमाशी लग्न लावलं.

यमोऽपि विजयामाह गृहस्था भव मे पुरे । नोद्धाटयान्यत्रगते यमे सा न तथाकरोत् । अपश्यन्मातरं स्वां सा पाशयातनया स्थिताम् ॥ १,१३२.

यमाने तिला सांगितलं, 'माझ्या नगरीत राहून गृहस्थी हो.' पण यम दुसरीकडे असताना तिने दार उघडलं नाही. तिने आपल्या आईला यमाच्या दोरीने बांधलेली, बंदिनी अवस्थेत पाहिलं.

अथोद्विग्ना कौशिकोक्तं ज्ञात्वा मुक्तिप्रदं व्रतम् । चक्रे च सा ततो मुक्ता माता तस्माच्चरेद्व्रतम् ॥ १,१३२.

मग ती घाबरली, कौशिकाने सांगितलेलं मुक्तिदायक व्रत तिला आठवलं. तिने ते व्रत केलं आणि तिची आई मुक्त झाली. म्हणून हे व्रत करावं.

व्रतपुण्यप्रभावेण स्वर्गं गत्वावसत्सुखम् ॥ १,१३२.

त्या व्रताच्या पुण्यामुळे ती स्वर्गात गेली आणि तिथे सुखाने राहिली.

श्रीगरुडमहापुराणम् १३३ ब्रह्मोवाच । अशोककलिका ह्यष्टौ ये पिबन्ति पुनर्वसौ । चैत्रे मासि सिताष्टम्यां न ते शोकमवाप्नुयुः ॥ १,१३३.

ब्रह्मा म्हणाले: चैत्र महिन्यात शुक्ल अष्टमीला, पुनर्वसू नक्षत्र असताना, जे आठ अशोकाच्या कळ्या पितात, त्यांना कधीच दुःख होत नाही.

त्वामशोक ! हराभीष्ट ! मधुमाससमुद्भव । पिबामि शोकसन्तप्तो मामशोकं सदा कुरु ॥ १,१३३.

हे अशोक, हराला प्रिय असलेला, वसंत ऋतूत जन्मलेला, मी दुःखाने व्याकुळ होऊन तुला पितोय — माझं दुःख नेहमी दूर कर.

(इत्यशोकाष्टमीव्रतम्) । ब्रह्मोवाच । शुक्लाष्टम्यामाश्वयुजे उत्तराषाढया युता । सा महानवमीत्युक्ता स्नानदानादि चाक्षयम् ॥ १,१३३.

हे अशोकाष्टमी व्रत आहे. ब्रह्मा म्हणाले: आश्विन महिन्यात शुक्ल अष्टमीला, उत्तराषाढा नक्षत्र असताना, ती महा-नवमी म्हणतात. त्या दिवशी स्नान, दान इत्यादी केल्याने पुण्य कधीच कमी होत नाही.

नवमी केवला चापि दुर्गां चैव तु पूजयेत् । महाव्रतं महापुण्यं शङ्कराद्यैरनुष्ठितम् ॥ १,१३३.

शुद्ध नवमीला दुर्गेची पूजा करावी. हे महाव्रत, मोठं पुण्य देणारं असून शंकरादींनी सुद्धा केलं आहे.

अयाचितादि षष्ठ्यादौ राजा शत्रुजयाया च । जपहोमसमायुक्तः कन्यां वा भोजयेत्सदा ॥ १,१३३.

षष्ठीपासून, काहीही मागितल्याशिवाय, राजाच्या शत्रूवर विजयासाठी, जप आणि होमासह नेहमी कन्येला जेवू घालावं.

दुर्गेदुर्गे रक्षिणि स्वाहा मन्त्रोऽयं पूजनादिषु । दीर्घाकारादिमात्राभिर्नव देव्यो नमोऽन्तिकाः ॥ १,१३३.

पूजा आणि इतर विधींमध्ये 'दुर्गे दुर्गे रक्षणी स्वाहा' हा मंत्र म्हणावा. नव देवींना दीर्घ स्वरांनी आणि 'नम:' या शब्दाने नमस्कार करावा.

षड्भिः पदैर्नमः स्वाहा वषडादिहृदादिकम् । अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं न्यस्य वै पृजयेच्छिवाम् ॥ १,१३३.

'नमः, स्वाहा, वषट' आणि इतर सहा शब्द, हृदयापासून ते लहान बोटापर्यंत न्यास करून, शिवेची पूजा करावी.

अष्टम्यां नव गेहानि दारुजान्येकमेव वा । तस्मिन्देवी प्रकर्तव्या हैमी वाराजतापि वा ॥ १,१३३.

अष्टमीला, नव लाकडी घरं किंवा एकच घर तयार करावं. त्यात देवीची स्थापना करावी, ती सोन्याची किंवा चांदीची असली तरी चालेल.

शूले खङ्गे पुस्तके वा पटे वा मण्डले (पे) यजेत् । कपालं खेटकं घण्टां दर्पणं तर्जनीं धनः ॥ १,१३३.

शूळ, तलवार, पुस्तक, कापड किंवा मंडळावर देवीची पूजा करावी; कपाळ, ढाल, घंटा, आरसा, तर्जनी किंवा धनानेही पूजा करता येते.

ध्वजं डमरुकं पाशं वामहस्तेषु बिभ्रती । शक्तिं च मुद्गरं शूलं वज्रं खङ्गं तथाङ्कुशम् ॥ १,१३३.

डाव्या हातात ध्वज, डमरू, पाश असलेली; तसेच शूल, गदा, त्रिशूल, वज्र, तलवार आणि अंकुश धारण केलेली.

शरं चक्रं शलाकां च दुर्गामायुधसंयुताम् । शेषाः षोडशहस्तां स्युरञ्जनं डमरुं विना ॥ १,१३३.

बाण, चक्र आणि काठी असलेली, अशी शस्त्रांनी युक्त दुर्गा; उरलेल्या रूपांना सोळा हात असतात, पण अंजन आणि डमरूला ते नसतात.

रुद्रचण्डा प्रचण्डा च चण्डोग्रा चण्डनायिका । चण्डा चण्डवती चैव चण्डरूपातिचण्डिका ॥ १,१३३.

रुद्रचंडा, प्रचंडा, चंडोग्रा, चंडनायिका, चंडा, चंडवती आणि चंडरूपा, अशी अत्यंत भयंकर चंडिका.