गरुडपुराणम्

भौमस्य ब्रह्मणो गुप्त्यै तस्मै ब्रह्मात्मने नमः । नामान्येतानि संकीर्त्य गत्यर्थं प्रार्थयेत्पुनः ॥ १,१३१.

पृथ्वी आणि ब्रह्मदेव यांच्या रक्षणासाठी, ब्रह्मस्वरूप असलेल्या त्याला नमस्कार. ही नावे उच्चारून, पुन्हा मुक्तीसाठी प्रार्थना करावी.

त्राहि मां देवदेवेश ! हरे ! संसारसागरात् । त्राहि मां सर्वपापघ्न ! दुःखशोकार्णवात्प्रभो ! ॥ १,१३१.

'देवतांचा स्वामी, हरी, मला संसारसागरातून तार. सर्व पापांचा नाश करणारा प्रभो, मला दु:ख आणि शोकाच्या सागरातून तार.'

देवकीनन्दन ! श्रीश ! हरे ! संसारसागरात् । दुर्वृत्तांस्त्रायसे विष्णो ! ये स्मरन्ति सकृत्सकृत् ॥ १,१३१.

'देवकीनंदन, श्रीचे स्वामी, हरी, मला संसारसागरातून तार. विष्णू, जे एकदाच जरी तुझा स्मरण करतात, त्यांनाही तू वाईट मार्गावरून वाचवतो.'

सोऽहं देवातिदुर्वृत्तस्त्राहि मां शोकसागरात् । पुष्कराक्ष ! निमग्नोऽहं मह्तयज्ञानसागरे ॥ १,१३१.

मी देवांपेक्षा वाईट वागणारा आहे; कमळासारख्या डोळ्यां असणाऱ्या प्रभु, मला या दुःखाच्या समुद्रातून वाचवा. मी मोठ्या यज्ञ आणि ज्ञानाच्या समुद्रात बुडालो आहे.

त्राहि मां देवदेवेश ! त्वामृतेऽन्यो न रक्षिता । स्वजन्म वासुदेवाप गोब्राह्मणहिताय च ॥ १,१३१.

देवतांचा देव, सर्वांच्या स्वामी, मला वाचवा! तुझ्याशिवाय दुसरा कोणीच रक्षण करणारा नाही. वसुदेवपुत्रा, माझा जन्म गायी आणि ब्राह्मणांच्या कल्याणासाठीच झाला आहे.

जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमोनमः । शान्तिरस्तु शिवं चास्तु धनविख्यातिराज्यभाक् ॥ १,१३१.

संपूर्ण जगाच्या भल्यासाठी मी कृष्णाला, गोविंदाला पुन्हा पुन्हा वंदन करतो. सर्वत्र शांतता, मंगलता लाभो आणि धन, कीर्ती, राज्य मिळो.

श्रीगरुडमहापुराणम् १३२ ब्रह्मोवाच । नक्ताशी त्वष्टमीं यावद्वर्षान्ते चैव धेनुदः । पौरन्दरपदं याति सद्गतिव्रतमुच्यते ! ॥ १,१३२.

ब्रह्मा म्हणाले: जो कोणी अष्टमीपासून वर्षाच्या शेवटपर्यंत उपवास करतो आणि गाय दान करतो, तो इंद्रपदाला पोहोचतो; हेच सुदैवाचे व्रत आहे.

शुक्लाष्टभ्यां पौषमासे महारुद्रेति साधु वै । मत्प्रीतये कृतं देवि शथसाहस्रिकं फलम् ॥ १,१३२.

पौष महिन्यात शुक्ल पक्षातील अष्टमीला हे व्रत 'महान रुद्र' म्हणून ओळखले जाते. हे माझ्या आनंदासाठी केल्यास, देवी, त्याचे फळ हजारपट मिळते.

अष्टमी बुधवारेण पक्षयोरुभयोर्यदा । भविष्यति तदा तस्यां व्रतमेतत्कथा परा ॥ १,१३२.

जेव्हा अष्टमी बुधवारच्या दिवशी दोन्ही पक्षात येते, तेव्हा त्या दिवशी हे व्रत आणि त्याची कथा नक्कीच करावी.

तस्यां नियमकर्तारो न स्युः खण्डितसम्पदः । तण्डुलस्याष्टमुष्टीनां वर्जयित्वाङ्गुलिद्वयम् ॥ १,१३२.

त्या दिवशी नियम पाळणाऱ्यांचे धन कधीच कमी होत नाही. दोन बोटे बाजूला ठेवून, आठ मूठ तांदूळ वापरावेत.

भक्तं सद्भक्तिश्रद्धाभ्यां मुक्तिकामी हि मानवः । आम्र पत्रपुटे कृत्वा यो भुड्क्ते कुशवोष्टिते ॥ १,१३२.

मुक्तीची इच्छा असणाऱ्या माणसाने खरी भक्ती आणि श्रद्धेने, आंब्याच्या पानावर अन्न ठेवून, कुशाच्या वातीने ते खावे.

कलम्बिकाम्लिकोपेतं काम्यं तस्य फलं भवे (लभे) त् । बुधं पञ्चोपचारेण पूजयित्वा जलाशये ॥ १,१३२.

कलंबीच्या आंबटपणासह अन्न घेतल्याने इच्छित फळ मिळते. पाण्याजवळ बुधाची पाच उपचारांनी पूजा करावी.

शक्तितो दक्षिणं दद्यात्कर्करीं तण्डुलान्विताम् । बुं बुधायेति बीजं स्यात्स्वाहान्तः कमलादिकः ॥ १,१३२.

शक्य तितकी दक्षिणा म्हणून तांदळासह कारले द्यावे. बुधासाठी 'बुं बुधाय' हे बीजमंत्र, 'स्वाहा' या शब्दासह, कमळ वगैरे वस्तूंसह म्हणावे.

बाणचापधरंश्यामं दले चाङ्गनि मध्यतः । बुधाष्टमीकथा पुण्या श्रोतव्या कृतिभिर्ध्रुवम् ॥ १,१३२.

श्यामवर्ण, धनुष्य आणि बाण धारण केलेला, पानाच्या आणि अंगांच्या मध्यभागी. बुधाच्या अष्टमीची कथा पुण्यदायी आहे आणि ज्ञानी लोकांनी ती नक्कीच ऐकावी.

पुरे पाटलिपुत्राख्ये वीरो नाम द्विजोत्तमः । रम्भा भार्या तस्य चासीत्कौशिकः पुत्र उत्तमः ॥ १,१३२.

पाटलीपुत्र नावाच्या नगरीत, वीर नावाचा एक श्रेष्ठ ब्राह्मण होता. त्याची पत्नी रंभा आणि त्यांचा उत्तम मुलगा कौशिक होता.

दुहिता विजयानाम्नी व (ध) नपालो वृषोऽभवत् । गृहीत्वा कौशिकस्तं च ग्रीष्मे गङ्गां गतोऽरमत् ॥ १,१३२.

त्यांची मुलगी विजय आणि गायी राखणारा वृष नावाचा होता. कौशिक त्याला घेऊन, उन्हाळ्यात गंगेकाठी गेला आणि आनंद केला.

गोपालकैर्वृषश्चौरैः क्रीडास्थोपहृतो बलात् । गङ्गातः स च उत्थाय वनं बभ्राम दुः खितः ॥ १,१३२.

खेळताना वृष गवळ्यांनी आणि चोरांनी पकडला. गंगेतून बाहेर येऊन तो दुःखी होऊन जंगलात भटकत राहिला.

जलार्थं विजया चागाद्भ्रा(न्मा) त्रा सार्धं च साप्यगात् । पिपासितो मृणालार्थो आगतोऽथ सरोवरम् ॥ १,१३२.

विजया पाणी आणायला गेली आणि तिचा भाऊही तिच्यासोबत गेला. तहान लागल्यावर आणि कमळाच्या देठासाठी तो सरोवराजवळ गेला.

दिव्यस्त्रीणां च पूजादीन्दृष्ट्वा चाप्यथ विस्मितः । स ता गत्वा ययाचेऽन्नं सानुजोऽहं बुभुक्षितः ॥ १,१३२.

दैवी स्त्रियांची पूजा आणि इतर विधी पाहून तो आश्चर्यचकित झाला. तो त्यांच्याजवळ गेला आणि म्हणाला, 'मी आणि माझा भाऊ उपाशी आहोत, कृपया अन्न द्या.'

स्त्रियोऽब्रुवन्व्रतं कर्तुं दास्यामश्च कुरु व्रतम् । पत्न्यर्थं धनपाना (लार्) थं पूजयामासतुर्बुधम् ॥ १,१३२.

त्या स्त्रिया म्हणाल्या, 'व्रत करा, आम्ही तुम्हाला अन्न देऊ; व्रत अवश्य करा.' पत्नी आणि धनाच्या इच्छेसाठी त्यांनी बुधाची पूजा केली.

पुटद्वयं गृहीत्वान्नं बुभुजाते प्रदत्तकम् । स्त्रियो गतास्तौ धनदौ धनपानमपश्यताम् ॥ १,१३२.

त्याने दोन पानं घेऊन दिलेलं अन्न खाल्लं. त्या स्त्रिया निघून गेल्या आणि त्या दोघांना धन मिळालं, त्यांनी ते धन उपभोगलं.

चौरैर्दत्तं गृहीत्वाथ प्रदोषे प्राप्तवान् गृहम् । वीरं च दुः खितं नत्वा रात्रौ सुप्तो यथासुखम् ॥ १,१३२.

चोरांनी दिलेली वस्तू घेऊन तो संध्याकाळी घरी परतला. त्याने दुःखी असलेल्या वीराला वंदन केले आणि मग रात्री शांतपणे झोपला.

कन्यां च युवतीं दृष्ट्वा कस्मै देया सुता मया । यमायेत्यब्रवीद्दुः खात्साचाराद्व्रतसत्फलात् ॥ १,१३२.

ती कन्या आता तरुणी झालेली पाहून, 'माझ्या मुलीचं लग्न कोणाशी करावं?' असा विचार त्याला आला. दुःखामुळे आणि आपल्या व्रताच्या फळामुळे त्याने म्हटलं, 'यमाला.'

स्वर्गं गतौ च पितरौ व्रतं राज्याय कौ शिकः । चक्रेऽयोध्यामहाराज्यं दत्त्वा च भगिनीं यमे ॥ १,१३२.

त्याचे आई-वडील स्वर्गात गेल्यावर, कौशिकाने राज्यासाठी व्रत केलं, अयोध्येचं मोठं राज्य दिलं आणि आपल्या बहिणीचं यमाशी लग्न लावलं.

यमोऽपि विजयामाह गृहस्था भव मे पुरे । नोद्धाटयान्यत्रगते यमे सा न तथाकरोत् । अपश्यन्मातरं स्वां सा पाशयातनया स्थिताम् ॥ १,१३२.

यमाने तिला सांगितलं, 'माझ्या नगरीत राहून गृहस्थी हो.' पण यम दुसरीकडे असताना तिने दार उघडलं नाही. तिने आपल्या आईला यमाच्या दोरीने बांधलेली, बंदिनी अवस्थेत पाहिलं.

अथोद्विग्ना कौशिकोक्तं ज्ञात्वा मुक्तिप्रदं व्रतम् । चक्रे च सा ततो मुक्ता माता तस्माच्चरेद्व्रतम् ॥ १,१३२.

मग ती घाबरली, कौशिकाने सांगितलेलं मुक्तिदायक व्रत तिला आठवलं. तिने ते व्रत केलं आणि तिची आई मुक्त झाली. म्हणून हे व्रत करावं.

व्रतपुण्यप्रभावेण स्वर्गं गत्वावसत्सुखम् ॥ १,१३२.

त्या व्रताच्या पुण्यामुळे ती स्वर्गात गेली आणि तिथे सुखाने राहिली.

श्रीगरुडमहापुराणम् १३३ ब्रह्मोवाच । अशोककलिका ह्यष्टौ ये पिबन्ति पुनर्वसौ । चैत्रे मासि सिताष्टम्यां न ते शोकमवाप्नुयुः ॥ १,१३३.

ब्रह्मा म्हणाले: चैत्र महिन्यात शुक्ल अष्टमीला, पुनर्वसू नक्षत्र असताना, जे आठ अशोकाच्या कळ्या पितात, त्यांना कधीच दुःख होत नाही.

त्वामशोक ! हराभीष्ट ! मधुमाससमुद्भव । पिबामि शोकसन्तप्तो मामशोकं सदा कुरु ॥ १,१३३.

हे अशोक, हराला प्रिय असलेला, वसंत ऋतूत जन्मलेला, मी दुःखाने व्याकुळ होऊन तुला पितोय — माझं दुःख नेहमी दूर कर.