गरुडपुराणम्

(अर्चनम०)विश्वाय विश्वेश्वराय विश्वपतये गोविन्दाय नमोनमः । (शयन०)सर्वाय सर्वेश्वराय सर्वेताय सर्वसम्भवाय गोविन्दाय नमोनमः ॥ १,१३१.

(पूजा मंत्र:) विश्वासाठी, विश्वेश्वरासाठी, विश्वपतीसाठी गोविंदाला पुन्हा पुन्हा नमस्कार. (शयन मंत्र:) सर्वासाठी, सर्वेश्वरासाठी, सर्वांचा रक्षक आणि सर्वाचा आधार असलेल्या गोविंदाला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

स्थण्डिले पूजयेद्देवं सचन्द्रां रोहिणीं तथा । शङ्खे तोयं समादाय सपुष्पफलचन्दनम् ॥ १,१३१.

उंचवट्यावर देवाची, चंद्राची आणि रोहिणीसह पूजा करावी. शंखात पाणी, फुले, फळे आणि चंदन घेऊन ते अर्पण करावे.

जानुभ्यामवनीं गत्वा चन्द्रायार्घ्यं निवेदयेत् । क्षीरोदार्णवसंभूत ! अत्रिनेत्रसमुद्भव ! ॥ १,१३१.

गुडघ्यावर बसून जमिनीला स्पर्श करून, चंद्राला अर्घ्य द्यावे आणि म्हणावे — 'दुग्धसागरातून जन्मलेला! अत्रीच्या नेत्रातून प्रकट झालेला!'

गृहाणार्घ्यं शशाङ्केश (मं) रोहिण्या सहितो मम । श्रियै च वसुदेवाय नन्दाय च बलाय च ॥ १,१३१.

'शशांकाचे स्वामी, रोहिणीसह, माझ्याकडून हे अर्घ्य स्वीकारा; श्रीसाठी, वसुदेवासाठी, नंदासाठी आणि बलरामासाठी.'

यशोदायै ततो दद्यादर्घ्यं फलसमन्वितम् । अनन्तं (घं) वामनं शौरिं वैकुष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ १,१३१.

यानंतर, फळांसह अर्घ्य यशोदा, अनंत, वामन, शौरी, वैकुंठ आणि पुरुषोत्तम यांना द्यावे.

वासुदेवं हृषीकेशं माधवं मधुसूदनम् । वराहं पुण्डरीकाक्षं नृसिंहं दैत्यसूदनम् ॥ १,१३१.

वसुदेव, हृषीकेश, माधव, मधुसूदन, वराह, पुंडरीकाक्ष, नरसिंह आणि दैत्यांचा संहार करणारा यांना अर्घ्य द्यावे.

दामोदरं पद्मनाभं केशवं गारुडध्वजम् । गोविन्दमच्युतं देवमनन्तम पराजितम् ॥ १,१३१.

दामोदर, पद्मनाभ, केशव, गरुडध्वज, गोविंद, अच्युत, देव, अनंत आणि अपराजित यांना अर्घ्य द्यावे.

अधोक्षजं जगद्वीजं सर्गस्थित्यन्तकारणम् । अनादिनिधनं विष्णुं त्रिलोकेशं त्रिविक्रमम् ॥ १,१३१.

अधोक्षज, जगाचा बीज, सृष्टी-स्थिती-लयाचा कारण, अनादि-निधन नसलेला विष्णू, त्रिलोकांचा स्वामी, त्रिविक्रम यांना अर्घ्य द्यावे.

नारायणं चतुर्बाहुं शङ्खचक्रगदाधरम् । पीतम्बरधरं दिव्यं वनमालाविभूषितम् ॥ १,१३१.

नारायण, चार भुजा असलेला, शंख-चक्र-गदा धारण करणारा, पिवळ्या वस्त्रातला, दिव्य वनमाळा घातलेला यांना अर्घ्य द्यावे.

श्रीवत्साङ्कं जगद्धाम श्रीपतिं श्रीधरं हरिम् । यं देवं देवकी देवी वसुदेवादजीजनत् ॥ १,१३१.

श्रीवत्साचा चिन्ह असलेला, जगाचे धाम, श्रीपती, श्रीधर, हरि, ज्याला देवकी देवीने वसुदेवापासून जन्म दिला त्या देवाला अर्घ्य द्यावे.

भौमस्य ब्रह्मणो गुप्त्यै तस्मै ब्रह्मात्मने नमः । नामान्येतानि संकीर्त्य गत्यर्थं प्रार्थयेत्पुनः ॥ १,१३१.

पृथ्वी आणि ब्रह्मदेव यांच्या रक्षणासाठी, ब्रह्मस्वरूप असलेल्या त्याला नमस्कार. ही नावे उच्चारून, पुन्हा मुक्तीसाठी प्रार्थना करावी.

त्राहि मां देवदेवेश ! हरे ! संसारसागरात् । त्राहि मां सर्वपापघ्न ! दुःखशोकार्णवात्प्रभो ! ॥ १,१३१.

'देवतांचा स्वामी, हरी, मला संसारसागरातून तार. सर्व पापांचा नाश करणारा प्रभो, मला दु:ख आणि शोकाच्या सागरातून तार.'

देवकीनन्दन ! श्रीश ! हरे ! संसारसागरात् । दुर्वृत्तांस्त्रायसे विष्णो ! ये स्मरन्ति सकृत्सकृत् ॥ १,१३१.

'देवकीनंदन, श्रीचे स्वामी, हरी, मला संसारसागरातून तार. विष्णू, जे एकदाच जरी तुझा स्मरण करतात, त्यांनाही तू वाईट मार्गावरून वाचवतो.'

सोऽहं देवातिदुर्वृत्तस्त्राहि मां शोकसागरात् । पुष्कराक्ष ! निमग्नोऽहं मह्तयज्ञानसागरे ॥ १,१३१.

मी देवांपेक्षा वाईट वागणारा आहे; कमळासारख्या डोळ्यां असणाऱ्या प्रभु, मला या दुःखाच्या समुद्रातून वाचवा. मी मोठ्या यज्ञ आणि ज्ञानाच्या समुद्रात बुडालो आहे.

त्राहि मां देवदेवेश ! त्वामृतेऽन्यो न रक्षिता । स्वजन्म वासुदेवाप गोब्राह्मणहिताय च ॥ १,१३१.

देवतांचा देव, सर्वांच्या स्वामी, मला वाचवा! तुझ्याशिवाय दुसरा कोणीच रक्षण करणारा नाही. वसुदेवपुत्रा, माझा जन्म गायी आणि ब्राह्मणांच्या कल्याणासाठीच झाला आहे.

जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमोनमः । शान्तिरस्तु शिवं चास्तु धनविख्यातिराज्यभाक् ॥ १,१३१.

संपूर्ण जगाच्या भल्यासाठी मी कृष्णाला, गोविंदाला पुन्हा पुन्हा वंदन करतो. सर्वत्र शांतता, मंगलता लाभो आणि धन, कीर्ती, राज्य मिळो.

श्रीगरुडमहापुराणम् १३२ ब्रह्मोवाच । नक्ताशी त्वष्टमीं यावद्वर्षान्ते चैव धेनुदः । पौरन्दरपदं याति सद्गतिव्रतमुच्यते ! ॥ १,१३२.

ब्रह्मा म्हणाले: जो कोणी अष्टमीपासून वर्षाच्या शेवटपर्यंत उपवास करतो आणि गाय दान करतो, तो इंद्रपदाला पोहोचतो; हेच सुदैवाचे व्रत आहे.

शुक्लाष्टभ्यां पौषमासे महारुद्रेति साधु वै । मत्प्रीतये कृतं देवि शथसाहस्रिकं फलम् ॥ १,१३२.

पौष महिन्यात शुक्ल पक्षातील अष्टमीला हे व्रत 'महान रुद्र' म्हणून ओळखले जाते. हे माझ्या आनंदासाठी केल्यास, देवी, त्याचे फळ हजारपट मिळते.

अष्टमी बुधवारेण पक्षयोरुभयोर्यदा । भविष्यति तदा तस्यां व्रतमेतत्कथा परा ॥ १,१३२.

जेव्हा अष्टमी बुधवारच्या दिवशी दोन्ही पक्षात येते, तेव्हा त्या दिवशी हे व्रत आणि त्याची कथा नक्कीच करावी.

तस्यां नियमकर्तारो न स्युः खण्डितसम्पदः । तण्डुलस्याष्टमुष्टीनां वर्जयित्वाङ्गुलिद्वयम् ॥ १,१३२.

त्या दिवशी नियम पाळणाऱ्यांचे धन कधीच कमी होत नाही. दोन बोटे बाजूला ठेवून, आठ मूठ तांदूळ वापरावेत.

भक्तं सद्भक्तिश्रद्धाभ्यां मुक्तिकामी हि मानवः । आम्र पत्रपुटे कृत्वा यो भुड्क्ते कुशवोष्टिते ॥ १,१३२.

मुक्तीची इच्छा असणाऱ्या माणसाने खरी भक्ती आणि श्रद्धेने, आंब्याच्या पानावर अन्न ठेवून, कुशाच्या वातीने ते खावे.

कलम्बिकाम्लिकोपेतं काम्यं तस्य फलं भवे (लभे) त् । बुधं पञ्चोपचारेण पूजयित्वा जलाशये ॥ १,१३२.

कलंबीच्या आंबटपणासह अन्न घेतल्याने इच्छित फळ मिळते. पाण्याजवळ बुधाची पाच उपचारांनी पूजा करावी.

शक्तितो दक्षिणं दद्यात्कर्करीं तण्डुलान्विताम् । बुं बुधायेति बीजं स्यात्स्वाहान्तः कमलादिकः ॥ १,१३२.

शक्य तितकी दक्षिणा म्हणून तांदळासह कारले द्यावे. बुधासाठी 'बुं बुधाय' हे बीजमंत्र, 'स्वाहा' या शब्दासह, कमळ वगैरे वस्तूंसह म्हणावे.

बाणचापधरंश्यामं दले चाङ्गनि मध्यतः । बुधाष्टमीकथा पुण्या श्रोतव्या कृतिभिर्ध्रुवम् ॥ १,१३२.

श्यामवर्ण, धनुष्य आणि बाण धारण केलेला, पानाच्या आणि अंगांच्या मध्यभागी. बुधाच्या अष्टमीची कथा पुण्यदायी आहे आणि ज्ञानी लोकांनी ती नक्कीच ऐकावी.

पुरे पाटलिपुत्राख्ये वीरो नाम द्विजोत्तमः । रम्भा भार्या तस्य चासीत्कौशिकः पुत्र उत्तमः ॥ १,१३२.

पाटलीपुत्र नावाच्या नगरीत, वीर नावाचा एक श्रेष्ठ ब्राह्मण होता. त्याची पत्नी रंभा आणि त्यांचा उत्तम मुलगा कौशिक होता.

दुहिता विजयानाम्नी व (ध) नपालो वृषोऽभवत् । गृहीत्वा कौशिकस्तं च ग्रीष्मे गङ्गां गतोऽरमत् ॥ १,१३२.

त्यांची मुलगी विजय आणि गायी राखणारा वृष नावाचा होता. कौशिक त्याला घेऊन, उन्हाळ्यात गंगेकाठी गेला आणि आनंद केला.

गोपालकैर्वृषश्चौरैः क्रीडास्थोपहृतो बलात् । गङ्गातः स च उत्थाय वनं बभ्राम दुः खितः ॥ १,१३२.

खेळताना वृष गवळ्यांनी आणि चोरांनी पकडला. गंगेतून बाहेर येऊन तो दुःखी होऊन जंगलात भटकत राहिला.

जलार्थं विजया चागाद्भ्रा(न्मा) त्रा सार्धं च साप्यगात् । पिपासितो मृणालार्थो आगतोऽथ सरोवरम् ॥ १,१३२.

विजया पाणी आणायला गेली आणि तिचा भाऊही तिच्यासोबत गेला. तहान लागल्यावर आणि कमळाच्या देठासाठी तो सरोवराजवळ गेला.

दिव्यस्त्रीणां च पूजादीन्दृष्ट्वा चाप्यथ विस्मितः । स ता गत्वा ययाचेऽन्नं सानुजोऽहं बुभुक्षितः ॥ १,१३२.

दैवी स्त्रियांची पूजा आणि इतर विधी पाहून तो आश्चर्यचकित झाला. तो त्यांच्याजवळ गेला आणि म्हणाला, 'मी आणि माझा भाऊ उपाशी आहोत, कृपया अन्न द्या.'