गरुडपुराणम्

दद्यात्फलानि विप्रेभ्यो मार्तण्डः प्रीयतामिति । खर्जूरं नारिकेलं वा प्राशयेन्मातुलुङ्गकम् ॥ १,१३०.

ब्राह्मणांना फळे द्यावीत आणि 'मार्तंड प्रसन्न होवो' असे म्हणावे; खजूर, नारळ किंवा मातुलुंग खावे.

सर्वे भवन्तु सफला मम कामाः समन्ततः । (इति फलसप्तमी) संपूज्य देवं सप्तम्यां पायसेनाथ भोजयेत् ॥ १,१३०.

माझ्या सर्व इच्छा सर्वत्र सफल होवोत; (हीच फळसप्तमी) सप्तमीला देवाची पूजा करून नंतर पायसाने जेवू घालावे.

विप्रांश्च दक्षिणां दत्त्वा स्वयं चाथ पयः पिबेत् । भक्ष्यं चोष्यं तथा लेह्यं ओदनं चेति कीर्तितम् ॥ १,१३०.

ब्राह्मणांना दक्षिणा दिल्यावर स्वतः दूध प्यावे; खाण्याचे, चघळण्याचे, चाटण्याचे आणि भात हे पदार्थ सांगितले आहेत.

धनपुत्रादिकामस्तु त्यजेदेतदनोदनः वाय्वाशी विजयेत्क्षुच्च कुर्याद्विजयसप्तमीम् । अद्यादर्कं च कामेच्छुरुपवासे तरेन्मदम् ॥ १,१३०.

धन, पुत्र वगैरे इच्छा सोडाव्यात आणि भात टाळावा; केवळ वायू सेवन करणारा उपवासाने उपाशीपोटी विजय मिळवतो आणि विजयासप्तमी पाळावी; इच्छा असल्यास उपवासाच्या दिवशी अर्क खाऊन अहंकार जिंकावा.

गोधूममाषयवषष्टिककांस्यपात्रं पाषाणपिष्टमधुमैषुनमद्यमांसम् । अभ्यञ्जनाञ्जनतिलांश्च विवर्जयेद्यः तस्येषितं भवति सप्तसु सप्तमीषु ॥ १,१३०.

गहू, उडीद, ज्वारी, तांदूळ, कांस्यपात्र, दगडावर दळलेले पीठ, मध, मांस, मद्य, लेप, काजळ आणि तीळ हे सर्व टाळावे; जो असे करतो त्याच्या सातही सप्तमींना सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

श्रीगरुडमहापुराणम् १३१ ब्रह्मोवाच । ब्रह्मन् भाद्रपदे मासि शुक्लाष्टम्यामुपोषितः । दूर्वां सौरीं गणेशं च फलपुष्पैः शिवं यजेत् ॥ १,१३१.

ब्रह्मदेव म्हणाले — हे ब्राह्मण, भाद्रपद महिन्यात शुक्ल पक्षातील अष्टमीला उपवास करून, दुर्वा, सूर्य आणि गणेश यांची पूजा करावी आणि फळफुलांनी शंकराची आराधना करावी.

फलव्रीह्यादिभिः सर्वैः शम्भवेनमः शिवाय च । त्वं दूर्वेऽमृतजन्मासि ह्यष्टमी सर्वकामभाक् ॥ १,१३१.

सर्व प्रकारच्या फळांनी, तांदळाने व इतर नैवेद्यांनी शंभूला नमस्कार करावा. 'शिवाय नमस्कार. दुर्वे, तू अमृतातून जन्मलेली आहेस; ही अष्टमी सर्व इच्छा पूर्ण करणारी आहे.' असे म्हणावे.

अनग्निपक्वमश्नीयान्मुच्यते ब्रह्महत्यया । (इति दूर्वाष्टमीव्रतम्) । कृष्णाष्टम्यां च रोहिण्यामर्धरात्रेऽर्चनं हरेः ॥ १,१३१.

ज्या अन्नाला अग्नीवर शिजवले नाही असेच खावे, त्यामुळे ब्रह्महत्येचे पाप नष्ट होते. (हे दुर्वाष्टमी व्रत आहे.) कृष्ण पक्षातील अष्टमीला, रोहिणी नक्षत्र असताना, मध्यरात्री हरिची पूजा करावी.

कार्या विद्धापि सप्तम्या हन्ति पापं त्रिजन्मनः । उपोषितोऽर्चयेन्मन्त्रैस्तिथि भान्ते च पारणम् ॥ १,१३१.

सप्तमीसह अष्टमी आली तरी हे व्रत तीन जन्मांचे पाप नाहीसे करते. उपवास करून, मंत्रांनी पूजा करावी आणि तिथी स्पष्ट दिसली की उपवास सोडावा.

योगाय योगपतये योगेश्वराय योगसम्भवाय गोविन्दाय नमोनमः । (स्नानमन्त्रः) यज्ञाय यज्ञेश्वराय यज्ञपतये गोविन्दाय नमोनमः ॥ १,१३१.

योगासाठी, योगपतीसाठी, योगेश्वरासाठी, योगाचा आधार असलेल्या गोविंदाला पुन्हा पुन्हा नमस्कार. (स्नानमंत्र:) यज्ञासाठी, यज्ञेश्वरासाठी, यज्ञपतीसाठी गोविंदाला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

(अर्चनम०)विश्वाय विश्वेश्वराय विश्वपतये गोविन्दाय नमोनमः । (शयन०)सर्वाय सर्वेश्वराय सर्वेताय सर्वसम्भवाय गोविन्दाय नमोनमः ॥ १,१३१.

(पूजा मंत्र:) विश्वासाठी, विश्वेश्वरासाठी, विश्वपतीसाठी गोविंदाला पुन्हा पुन्हा नमस्कार. (शयन मंत्र:) सर्वासाठी, सर्वेश्वरासाठी, सर्वांचा रक्षक आणि सर्वाचा आधार असलेल्या गोविंदाला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

स्थण्डिले पूजयेद्देवं सचन्द्रां रोहिणीं तथा । शङ्खे तोयं समादाय सपुष्पफलचन्दनम् ॥ १,१३१.

उंचवट्यावर देवाची, चंद्राची आणि रोहिणीसह पूजा करावी. शंखात पाणी, फुले, फळे आणि चंदन घेऊन ते अर्पण करावे.

जानुभ्यामवनीं गत्वा चन्द्रायार्घ्यं निवेदयेत् । क्षीरोदार्णवसंभूत ! अत्रिनेत्रसमुद्भव ! ॥ १,१३१.

गुडघ्यावर बसून जमिनीला स्पर्श करून, चंद्राला अर्घ्य द्यावे आणि म्हणावे — 'दुग्धसागरातून जन्मलेला! अत्रीच्या नेत्रातून प्रकट झालेला!'

गृहाणार्घ्यं शशाङ्केश (मं) रोहिण्या सहितो मम । श्रियै च वसुदेवाय नन्दाय च बलाय च ॥ १,१३१.

'शशांकाचे स्वामी, रोहिणीसह, माझ्याकडून हे अर्घ्य स्वीकारा; श्रीसाठी, वसुदेवासाठी, नंदासाठी आणि बलरामासाठी.'

यशोदायै ततो दद्यादर्घ्यं फलसमन्वितम् । अनन्तं (घं) वामनं शौरिं वैकुष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ १,१३१.

यानंतर, फळांसह अर्घ्य यशोदा, अनंत, वामन, शौरी, वैकुंठ आणि पुरुषोत्तम यांना द्यावे.

वासुदेवं हृषीकेशं माधवं मधुसूदनम् । वराहं पुण्डरीकाक्षं नृसिंहं दैत्यसूदनम् ॥ १,१३१.

वसुदेव, हृषीकेश, माधव, मधुसूदन, वराह, पुंडरीकाक्ष, नरसिंह आणि दैत्यांचा संहार करणारा यांना अर्घ्य द्यावे.

दामोदरं पद्मनाभं केशवं गारुडध्वजम् । गोविन्दमच्युतं देवमनन्तम पराजितम् ॥ १,१३१.

दामोदर, पद्मनाभ, केशव, गरुडध्वज, गोविंद, अच्युत, देव, अनंत आणि अपराजित यांना अर्घ्य द्यावे.

अधोक्षजं जगद्वीजं सर्गस्थित्यन्तकारणम् । अनादिनिधनं विष्णुं त्रिलोकेशं त्रिविक्रमम् ॥ १,१३१.

अधोक्षज, जगाचा बीज, सृष्टी-स्थिती-लयाचा कारण, अनादि-निधन नसलेला विष्णू, त्रिलोकांचा स्वामी, त्रिविक्रम यांना अर्घ्य द्यावे.

नारायणं चतुर्बाहुं शङ्खचक्रगदाधरम् । पीतम्बरधरं दिव्यं वनमालाविभूषितम् ॥ १,१३१.

नारायण, चार भुजा असलेला, शंख-चक्र-गदा धारण करणारा, पिवळ्या वस्त्रातला, दिव्य वनमाळा घातलेला यांना अर्घ्य द्यावे.

श्रीवत्साङ्कं जगद्धाम श्रीपतिं श्रीधरं हरिम् । यं देवं देवकी देवी वसुदेवादजीजनत् ॥ १,१३१.

श्रीवत्साचा चिन्ह असलेला, जगाचे धाम, श्रीपती, श्रीधर, हरि, ज्याला देवकी देवीने वसुदेवापासून जन्म दिला त्या देवाला अर्घ्य द्यावे.

भौमस्य ब्रह्मणो गुप्त्यै तस्मै ब्रह्मात्मने नमः । नामान्येतानि संकीर्त्य गत्यर्थं प्रार्थयेत्पुनः ॥ १,१३१.

पृथ्वी आणि ब्रह्मदेव यांच्या रक्षणासाठी, ब्रह्मस्वरूप असलेल्या त्याला नमस्कार. ही नावे उच्चारून, पुन्हा मुक्तीसाठी प्रार्थना करावी.

त्राहि मां देवदेवेश ! हरे ! संसारसागरात् । त्राहि मां सर्वपापघ्न ! दुःखशोकार्णवात्प्रभो ! ॥ १,१३१.

'देवतांचा स्वामी, हरी, मला संसारसागरातून तार. सर्व पापांचा नाश करणारा प्रभो, मला दु:ख आणि शोकाच्या सागरातून तार.'

देवकीनन्दन ! श्रीश ! हरे ! संसारसागरात् । दुर्वृत्तांस्त्रायसे विष्णो ! ये स्मरन्ति सकृत्सकृत् ॥ १,१३१.

'देवकीनंदन, श्रीचे स्वामी, हरी, मला संसारसागरातून तार. विष्णू, जे एकदाच जरी तुझा स्मरण करतात, त्यांनाही तू वाईट मार्गावरून वाचवतो.'

सोऽहं देवातिदुर्वृत्तस्त्राहि मां शोकसागरात् । पुष्कराक्ष ! निमग्नोऽहं मह्तयज्ञानसागरे ॥ १,१३१.

मी देवांपेक्षा वाईट वागणारा आहे; कमळासारख्या डोळ्यां असणाऱ्या प्रभु, मला या दुःखाच्या समुद्रातून वाचवा. मी मोठ्या यज्ञ आणि ज्ञानाच्या समुद्रात बुडालो आहे.

त्राहि मां देवदेवेश ! त्वामृतेऽन्यो न रक्षिता । स्वजन्म वासुदेवाप गोब्राह्मणहिताय च ॥ १,१३१.

देवतांचा देव, सर्वांच्या स्वामी, मला वाचवा! तुझ्याशिवाय दुसरा कोणीच रक्षण करणारा नाही. वसुदेवपुत्रा, माझा जन्म गायी आणि ब्राह्मणांच्या कल्याणासाठीच झाला आहे.

जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमोनमः । शान्तिरस्तु शिवं चास्तु धनविख्यातिराज्यभाक् ॥ १,१३१.

संपूर्ण जगाच्या भल्यासाठी मी कृष्णाला, गोविंदाला पुन्हा पुन्हा वंदन करतो. सर्वत्र शांतता, मंगलता लाभो आणि धन, कीर्ती, राज्य मिळो.

श्रीगरुडमहापुराणम् १३२ ब्रह्मोवाच । नक्ताशी त्वष्टमीं यावद्वर्षान्ते चैव धेनुदः । पौरन्दरपदं याति सद्गतिव्रतमुच्यते ! ॥ १,१३२.

ब्रह्मा म्हणाले: जो कोणी अष्टमीपासून वर्षाच्या शेवटपर्यंत उपवास करतो आणि गाय दान करतो, तो इंद्रपदाला पोहोचतो; हेच सुदैवाचे व्रत आहे.

शुक्लाष्टभ्यां पौषमासे महारुद्रेति साधु वै । मत्प्रीतये कृतं देवि शथसाहस्रिकं फलम् ॥ १,१३२.

पौष महिन्यात शुक्ल पक्षातील अष्टमीला हे व्रत 'महान रुद्र' म्हणून ओळखले जाते. हे माझ्या आनंदासाठी केल्यास, देवी, त्याचे फळ हजारपट मिळते.

अष्टमी बुधवारेण पक्षयोरुभयोर्यदा । भविष्यति तदा तस्यां व्रतमेतत्कथा परा ॥ १,१३२.

जेव्हा अष्टमी बुधवारच्या दिवशी दोन्ही पक्षात येते, तेव्हा त्या दिवशी हे व्रत आणि त्याची कथा नक्कीच करावी.