गरुडपुराणम्

धूम्रवर्णो भालचन्द्रो दशमस्त विनायकः । गणपतिर्हस्तिमुखो द्वादशारे यजेद्गणम् ॥ १,१२९.

धूम्रवर्ण, भालचंद्र, दहावा विनायक, गणपति, हस्तिमुख— या बारा रूपांनी गणांची पूजा करावी.

पृथक्समस्तं मेधावी सर्वान्कामानवाप्नुयात् । श्रावणे चाश्विने भाद्रे पञ्चम्यां कात्तिक शुभे ॥ १,१२९.

ज्ञानी माणसाने वेगवेगळ्या किंवा सर्वांना एकत्र पूजल्यास सर्व इच्छा पूर्ण होतात; विशेषतः श्रावण, आश्विन, भाद्रपद आणि कार्तिक या महिन्यांतील शुभ पंचमीला.

वासुकिस्तक्षकश्चैव कालीयो मणिभद्रकः । ऐरावतो धृतराष्टः कर्कोटकधनञ्जयौ ॥ १,१२९.

वासुकी, तक्षक, कालिय, मणिभद्र, ऐरावत, धृतराष्ट्र, कर्कोटक आणि धनंजय—

घृताद्यैः स्नापिता ह्येते आयुरारोग्यसम्पदः । अनन्तं वासुकिं शङ्खं पद्मं कम्बलमेव च ॥ १,१२९.

हे सर्व सर्प तुपाने वगैरे स्नान घातल्यावर दीर्घायुष्य, आरोग्य आणि संपत्ती देतात; अनंत, वासुकी, शंख, पद्म आणि कंबळ हेही त्यात आहेत.

तथा कर्काटकं नागं धृतराष्ट्रं च शङ्खकम् । कालीयं तक्षकं चैव पिङ्गलं मासिमासि च ॥ १,१२९.

तसेच कर्काटक, नाग, धृतराष्ट्र, शंखक, कालिय, तक्षक आणि पिंगळ— हेही प्रत्येक महिन्यात पूजावेत.

यजेद्भाद्रसिते नागानष्टौ मुक्तिं दिवं व्रजेत् । द्वारस्योभयतो लेख्याः श्रावणे तु सिते यजेत् ॥ १,१२९.

भाद्रपदाच्या कृष्णपक्षात आठ नागांची पूजा केल्याने मुक्ती व स्वर्ग मिळतो; त्यांच्या प्रतिमा दाराच्या दोन्ही बाजूंना काढाव्यात, आणि श्रावण शुद्ध पक्षात त्यांची पूजा करावी.

पञ्चम्यां पूजयेन्नागाननन्तान्द्यान्महोरगान् । क्षीरं सर्पिश्च नैवेद्यं देयं सर्वविषापहम् । नागा अभयहस्ताश्च दष्टोद्धारातु पञ्चमी ॥ १,१२९.

पंचमीला अनंत व इतर महोरगांची पूजा करावी; दूध व तुप नैवेद्य द्यावे, जे सर्व विष दूर करते; नाग भयमुक्ती देणाऱ्या हस्तांनी दाखवावेत, आणि पंचमीला सर्पदंशाचा त्रास नाहीसा होतो.

श्रीगरुडमहापुराणम् १३० ब्रह्मोवाच । एवं भाद्रपदे मासि कार्तिकेयं प्रपूयेत् । स्नानदानादिकं सर्वमस्यामक्षय्यमुच्यते ॥ १,१३०.

भाद्रपद महिन्यात कार्तिकेयाची विशेष पूजा करावी; त्या वेळी केलेले स्नान, दान वगैरे सर्व कर्म अक्षय मानले जाते.

सप्तम्यां प्राशयेच्चपि भोज्यं विप्रान्रविं यजेत् । ओं खखोल्कायमृतत्वं (तन्तं) प्रियसङ्गमो भव सद स्वाहा ॥ १,१३०.

सप्तमीला ब्राह्मणांना जेवू घालावे आणि सूर्याची पूजा करावी; 'ॐ खखोल्काय अमृतत्व प्रियसंयोग सदा स्वाहा' असे म्हणावे.

अष्टम्यां पारणं कुर्यान्मरीचं प्राश्य स्वर्गभाक् सप्तम्यां नियतः स्नात्वा पूजयित्वा दिवाकरम् ॥ १,१३०.

अष्टमीला उपवास सोडावा, मरीच खाऊन स्वर्गसुख मिळते; सप्तमीला नियमाने स्नान करून सूर्याची पूजा करावी.

दद्यात्फलानि विप्रेभ्यो मार्तण्डः प्रीयतामिति । खर्जूरं नारिकेलं वा प्राशयेन्मातुलुङ्गकम् ॥ १,१३०.

ब्राह्मणांना फळे द्यावीत आणि 'मार्तंड प्रसन्न होवो' असे म्हणावे; खजूर, नारळ किंवा मातुलुंग खावे.

सर्वे भवन्तु सफला मम कामाः समन्ततः । (इति फलसप्तमी) संपूज्य देवं सप्तम्यां पायसेनाथ भोजयेत् ॥ १,१३०.

माझ्या सर्व इच्छा सर्वत्र सफल होवोत; (हीच फळसप्तमी) सप्तमीला देवाची पूजा करून नंतर पायसाने जेवू घालावे.

विप्रांश्च दक्षिणां दत्त्वा स्वयं चाथ पयः पिबेत् । भक्ष्यं चोष्यं तथा लेह्यं ओदनं चेति कीर्तितम् ॥ १,१३०.

ब्राह्मणांना दक्षिणा दिल्यावर स्वतः दूध प्यावे; खाण्याचे, चघळण्याचे, चाटण्याचे आणि भात हे पदार्थ सांगितले आहेत.

धनपुत्रादिकामस्तु त्यजेदेतदनोदनः वाय्वाशी विजयेत्क्षुच्च कुर्याद्विजयसप्तमीम् । अद्यादर्कं च कामेच्छुरुपवासे तरेन्मदम् ॥ १,१३०.

धन, पुत्र वगैरे इच्छा सोडाव्यात आणि भात टाळावा; केवळ वायू सेवन करणारा उपवासाने उपाशीपोटी विजय मिळवतो आणि विजयासप्तमी पाळावी; इच्छा असल्यास उपवासाच्या दिवशी अर्क खाऊन अहंकार जिंकावा.

गोधूममाषयवषष्टिककांस्यपात्रं पाषाणपिष्टमधुमैषुनमद्यमांसम् । अभ्यञ्जनाञ्जनतिलांश्च विवर्जयेद्यः तस्येषितं भवति सप्तसु सप्तमीषु ॥ १,१३०.

गहू, उडीद, ज्वारी, तांदूळ, कांस्यपात्र, दगडावर दळलेले पीठ, मध, मांस, मद्य, लेप, काजळ आणि तीळ हे सर्व टाळावे; जो असे करतो त्याच्या सातही सप्तमींना सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

श्रीगरुडमहापुराणम् १३१ ब्रह्मोवाच । ब्रह्मन् भाद्रपदे मासि शुक्लाष्टम्यामुपोषितः । दूर्वां सौरीं गणेशं च फलपुष्पैः शिवं यजेत् ॥ १,१३१.

ब्रह्मदेव म्हणाले — हे ब्राह्मण, भाद्रपद महिन्यात शुक्ल पक्षातील अष्टमीला उपवास करून, दुर्वा, सूर्य आणि गणेश यांची पूजा करावी आणि फळफुलांनी शंकराची आराधना करावी.

फलव्रीह्यादिभिः सर्वैः शम्भवेनमः शिवाय च । त्वं दूर्वेऽमृतजन्मासि ह्यष्टमी सर्वकामभाक् ॥ १,१३१.

सर्व प्रकारच्या फळांनी, तांदळाने व इतर नैवेद्यांनी शंभूला नमस्कार करावा. 'शिवाय नमस्कार. दुर्वे, तू अमृतातून जन्मलेली आहेस; ही अष्टमी सर्व इच्छा पूर्ण करणारी आहे.' असे म्हणावे.

अनग्निपक्वमश्नीयान्मुच्यते ब्रह्महत्यया । (इति दूर्वाष्टमीव्रतम्) । कृष्णाष्टम्यां च रोहिण्यामर्धरात्रेऽर्चनं हरेः ॥ १,१३१.

ज्या अन्नाला अग्नीवर शिजवले नाही असेच खावे, त्यामुळे ब्रह्महत्येचे पाप नष्ट होते. (हे दुर्वाष्टमी व्रत आहे.) कृष्ण पक्षातील अष्टमीला, रोहिणी नक्षत्र असताना, मध्यरात्री हरिची पूजा करावी.

कार्या विद्धापि सप्तम्या हन्ति पापं त्रिजन्मनः । उपोषितोऽर्चयेन्मन्त्रैस्तिथि भान्ते च पारणम् ॥ १,१३१.

सप्तमीसह अष्टमी आली तरी हे व्रत तीन जन्मांचे पाप नाहीसे करते. उपवास करून, मंत्रांनी पूजा करावी आणि तिथी स्पष्ट दिसली की उपवास सोडावा.

योगाय योगपतये योगेश्वराय योगसम्भवाय गोविन्दाय नमोनमः । (स्नानमन्त्रः) यज्ञाय यज्ञेश्वराय यज्ञपतये गोविन्दाय नमोनमः ॥ १,१३१.

योगासाठी, योगपतीसाठी, योगेश्वरासाठी, योगाचा आधार असलेल्या गोविंदाला पुन्हा पुन्हा नमस्कार. (स्नानमंत्र:) यज्ञासाठी, यज्ञेश्वरासाठी, यज्ञपतीसाठी गोविंदाला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

(अर्चनम०)विश्वाय विश्वेश्वराय विश्वपतये गोविन्दाय नमोनमः । (शयन०)सर्वाय सर्वेश्वराय सर्वेताय सर्वसम्भवाय गोविन्दाय नमोनमः ॥ १,१३१.

(पूजा मंत्र:) विश्वासाठी, विश्वेश्वरासाठी, विश्वपतीसाठी गोविंदाला पुन्हा पुन्हा नमस्कार. (शयन मंत्र:) सर्वासाठी, सर्वेश्वरासाठी, सर्वांचा रक्षक आणि सर्वाचा आधार असलेल्या गोविंदाला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

स्थण्डिले पूजयेद्देवं सचन्द्रां रोहिणीं तथा । शङ्खे तोयं समादाय सपुष्पफलचन्दनम् ॥ १,१३१.

उंचवट्यावर देवाची, चंद्राची आणि रोहिणीसह पूजा करावी. शंखात पाणी, फुले, फळे आणि चंदन घेऊन ते अर्पण करावे.

जानुभ्यामवनीं गत्वा चन्द्रायार्घ्यं निवेदयेत् । क्षीरोदार्णवसंभूत ! अत्रिनेत्रसमुद्भव ! ॥ १,१३१.

गुडघ्यावर बसून जमिनीला स्पर्श करून, चंद्राला अर्घ्य द्यावे आणि म्हणावे — 'दुग्धसागरातून जन्मलेला! अत्रीच्या नेत्रातून प्रकट झालेला!'

गृहाणार्घ्यं शशाङ्केश (मं) रोहिण्या सहितो मम । श्रियै च वसुदेवाय नन्दाय च बलाय च ॥ १,१३१.

'शशांकाचे स्वामी, रोहिणीसह, माझ्याकडून हे अर्घ्य स्वीकारा; श्रीसाठी, वसुदेवासाठी, नंदासाठी आणि बलरामासाठी.'

यशोदायै ततो दद्यादर्घ्यं फलसमन्वितम् । अनन्तं (घं) वामनं शौरिं वैकुष्ठं पुरुषोत्तमम् ॥ १,१३१.

यानंतर, फळांसह अर्घ्य यशोदा, अनंत, वामन, शौरी, वैकुंठ आणि पुरुषोत्तम यांना द्यावे.

वासुदेवं हृषीकेशं माधवं मधुसूदनम् । वराहं पुण्डरीकाक्षं नृसिंहं दैत्यसूदनम् ॥ १,१३१.

वसुदेव, हृषीकेश, माधव, मधुसूदन, वराह, पुंडरीकाक्ष, नरसिंह आणि दैत्यांचा संहार करणारा यांना अर्घ्य द्यावे.

दामोदरं पद्मनाभं केशवं गारुडध्वजम् । गोविन्दमच्युतं देवमनन्तम पराजितम् ॥ १,१३१.

दामोदर, पद्मनाभ, केशव, गरुडध्वज, गोविंद, अच्युत, देव, अनंत आणि अपराजित यांना अर्घ्य द्यावे.

अधोक्षजं जगद्वीजं सर्गस्थित्यन्तकारणम् । अनादिनिधनं विष्णुं त्रिलोकेशं त्रिविक्रमम् ॥ १,१३१.

अधोक्षज, जगाचा बीज, सृष्टी-स्थिती-लयाचा कारण, अनादि-निधन नसलेला विष्णू, त्रिलोकांचा स्वामी, त्रिविक्रम यांना अर्घ्य द्यावे.

नारायणं चतुर्बाहुं शङ्खचक्रगदाधरम् । पीतम्बरधरं दिव्यं वनमालाविभूषितम् ॥ १,१३१.

नारायण, चार भुजा असलेला, शंख-चक्र-गदा धारण करणारा, पिवळ्या वस्त्रातला, दिव्य वनमाळा घातलेला यांना अर्घ्य द्यावे.