गरुडपुराणम्

द्वारश्रियं च दण्डं च प्रचण्डं वास्तुपूरुषम् । मध्ये चाधारशक्तिं च कूर्मं चानन्तमर्चयेत् ॥ १,१२६.

दाराजवळ लक्ष्मी, दंड, प्रचंड वास्तुपुरुष यांची पूजा करावी; मध्यभागी आधारशक्ती, कूर्म आणि अनंत यांची पूजा करावी.

भूमिं धर्मं तथा ज्ञानं वैरग्यैश्वर्यमेव च । अधर्मादींश्च चतुरः कन्दं नालं च पङ्कजम् ॥ १,१२६.

भूमी, धर्म, ज्ञान, वैराग्य आणि ऐश्वर्य यांची पूजा करावी; तसेच अधर्म वगैरे चार मूळ, कमळाचा दांडा आणि कमळ यांचीही पूजा करावी.

कर्णिकां केसरं सत्त्वं राजसं तामसं गुणम् । सुर्यादिमण्डलान्येव विमलाद्याश्च शक्तयः ॥ १,१२६.

करंडक, केसर, सत्त्व, रज आणि तम हे गुण, सूर्यादी मंडले आणि निर्मळ इत्यादी शक्ती यांचीही पूजा करावी.

दुर्गां गणं सरस्वतीं क्षेत्रपालं च कोणके । आसनं मूर्तिमभ्यर्च्य वासुदेवं बलं स्मरन् ॥ १,१२६.

दुर्गा, गण, सरस्वती आणि कोपऱ्यात क्षेत्रपाल यांची पूजा करावी; आसन आणि मूर्तीची पूजा करून वासुदेवाचे बळ आठवावे.

अनिरुद्धं महात्मानं नारायणमथार्चयेत् । हृदयादीनि चाङ्गानि शङ्खादीन्यायुधानि च ॥ १,१२६.

अनिरुद्ध या महात्म्याची आणि नारायणाची पूजा करावी; तसेच हृदय वगैरे अंग, शंख वगैरे आयुधांचीही पूजा करावी.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२७ ब्रह्मोवाच । माघमासे शुक्लपक्षे सूर्यर्क्षेण युता पुरा । एकादशी तथा चैका भीमेन समुपोषिता ॥ १,१२७.

ब्रह्मा म्हणाले: माघ महिन्यात, शुक्ल पक्षात, सूर्याच्या नक्षत्रासोबत असताना, भीमाने एकदा एकादशीचे व्रत पाळले.

आश्चर्य तु व्रतं कृत्वा पितॄणामनृणोऽभवत् । भीमद्वादशी विख्याता प्राणिनां पुण्यवर्धिनी ॥ १,१२७.

हे अद्भुत व्रत करून, तो पितरांच्या ऋणातून मुक्त झाला; भीमद्वादशी म्हणून प्रसिद्ध असलेले हे व्रत सर्व जीवांचे पुण्य वाढवते.

नक्षत्रेण विनाप्येषा ब्रह्महत्यादि नाशयेत् । विनिहन्ति महापापं कुनृपो विषयं यथा ॥ १,१२७.

नक्षत्र नसले तरीही, हे व्रत ब्रह्महत्येसारखी पापे नष्ट करते; जसे वाईट राजा आपले राज्य नष्ट करतो, तसेच हे व्रत मोठी पापे दूर करते.

कुपुत्त्रस्तु कुलं यद्वत्कुभार्या च पतिं यथा । अधर्मं च यथा धर्मः कुमन्त्री च यथा नृपम् ॥ १,१२७.

जसा वाईट मुलगा घराण्याचा नाश करतो, वाईट बायको नवऱ्याचा, अधर्म धर्माचा, आणि वाईट मंत्री राजाचा नाश करतो.

अज्ञानेन यथा ज्ञानं शौचमाशौचकं यथा । अश्रद्धया यथा श्रद्धा सत्यञ्चैवानृतैर्यथा ॥ १,१२७.

जशी अज्ञानामुळे ज्ञान नष्ट होते, अशौचामुळे शौच, श्रद्धेअभावी श्रद्धा, आणि असत्यामुळे सत्य नष्ट होते.

हिमं यथोष्णमाहन्यादनर्थं चार्थसंचयः । यथा प्रकीर्तनाद्दानं तपो वै विस्मयाद्यथा ॥ १,१२७.

जसे उष्णतेने थंडी नाहीशी होते, संपत्तीने संकट दूर होते, दानाची प्रसिद्धी केल्याने त्याचे पुण्य कमी होते, आणि तपस्येचे आश्चर्याने क्षय होते.

अशिक्षया यथा पुत्रो गावो दूरगतैर्यथा । क्रोधेन च यथा शान्तिर्यथा वित्तमवर्द्धनात् ॥ १,१२७.

जसा शिक्षेअभावी मुलगा बिघडतो, गायी दूर गेल्या की त्यांचा नाश होतो, रागामुळे शांतता जाते, आणि वाढ न झाल्याने संपत्ती कमी होते.

ज्ञानेनैव यथा विद्या निष्कामेन यथा फलम् । तथैव पापनाशाय प्रोक्तेयं द्वादशी शुभा ॥ १,१२७.

जशी विद्या केवळ ज्ञानाने मिळते, निष्कामतेने फळ मिळते, तसेच ही शुभ द्वादशी पाप नष्ट करण्यासाठी सांगितली आहे.

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमः । युगपत्तुप्रजातानि(?) न निहन्ति त्रिपुष्करम् ॥ १,१२७.

ब्राह्मणहत्या, मद्यपान, चोरी आणि गुरूच्या पत्नीशी संबंध — ही सगळी पापं एकत्र झाली तरी, तीन पुष्कर क्षेत्रांची यात्रा केली तरी ती नष्ट होत नाहीत.

न चापि नैमिषं क्षेत्रं कुरुक्षेत्रं प्रभासकम् । कालिन्दी यमुना गङ्गा न चैव न सरस्वती ॥ १,१२७.

नैमिषारण्य, कुरुक्षेत्र, प्रभास ही पवित्र क्षेत्रं, किंवा कालिंदी, यमुना, गंगा, सरस्वती या नद्यांनीही ती पापं नाहीशी होत नाहीत.

न चैव सर्वतीर्थानि एकादश्याः समानि हि । न दानं न जपो होमो न चान्यत्सुकृतं क्वचित् ॥ १,१२७.

सर्व तीर्थस्नानं, एकादशीच्या पुण्याशी तुलना करू शकत नाहीत; दान, जप, होम किंवा इतर कोणतेही शुभकर्म याच्या बरोबरीचं नाही.

एकतः पृथिवीदानमेकतो हरिवासरः । ततोऽप्येका महापुण्या इयमेकादशी वरा ॥ १,१२७.

एका बाजूला पृथ्वीदान आणि दुसऱ्या बाजूला हरिवासर म्हणजे एकादशी असली, तरीही ही एकादशी सर्वांत मोठं पुण्य देणारी आहे.

अस्मिन्वराहपुरुषं कृत्वा देवं तु हाटकम् । घटोपरि नवे पात्रे कृत्वा वै ताम्रभाजने ॥ १,१२७.

या दिवशी, सोन्याचा वराह करून, तो नवीन भांड्यावर किंवा तांब्याच्या ताटात ठेवावा.

सर्वबीजभृते विप्राः सितवस्त्रावगुण्ठिते । सहिरण्यप्रदीपाद्यैः कृत्वा पूजां प्रयत्ननः ॥ १,१२७.

सर्व प्रकारच्या बिया, शुभ्र वस्त्र, सोनेरी दिवे आणि इतर पूजेच्या वस्तू घेऊन, मन लावून पूजा करावी.

वराहाय नमः पादौ क्रोडाकृतये नमः कटिम् । नाभिं गंभीरघोषाा उरः श्रीवत्सधारिणे ॥ १,१२७.

वराहाच्या पायांना नमस्कार, कूर्माच्या (वराहाच्या) कटीला नमस्कार, गूढ नाभीला नमस्कार, आणि श्रीवत्स असलेल्या छातीला नमस्कार.

बाहुं सहस्रशिरसे ग्रीवां सर्वेश्वराय च । मुखं सर्वात्मने पूज्यं ललाटं प्रभवाय च ॥ १,१२७.

सहस्त्रशिर असलेल्या देवाल्या बाहूंना, सर्वांचा स्वामी असलेल्या गळ्याला, सर्वांचा आत्मा असलेल्या मुखाला आणि सर्व शक्तीचा मूळ असलेल्या कपाळाला पूजा करावी.

केशाः शतमयूखाय पूज्या देवस्य चक्रिणः । विधिना पूजयित्वा तु कृत्वा जागरणं निशि ॥ १,१२७.

शंभर किरणांनी उजळलेल्या केसांना, चक्रधारी देवाचे म्हणून, विधिपूर्वक पूजा करावी आणि रात्रभर जागरण करावे.

श्रुत्वा पुराणं देवस्य माहात्म्यप्रतिपादकम् । प्रातर्विप्राय दत्त्वा च याचकाय शुभाय तत् ॥ १,१२७.

देवाच्या महात्म्याचं वर्णन करणारं पुराण ऐकून, सकाळी ते एखाद्या योग्य ब्राह्मणाला किंवा योग्य याचकाला द्यावं.

कनकक्रोडसहितं सन्निवेद्य परिच्छदम् । पश्चात्तु पारणं कुर्यान्नातितृप्तः सकृद्व्रतः ॥ १,१२७.

सोन्याचा वराह आणि पूजेच्या वस्तू अर्पण करून, नंतर व्रत पूर्ण झाल्यावर, फार तृप्त न होता, उपवास सोडावा.

एवं कृत्वा नरो विद्यान्न भूय स्तनपो भवेत् । उपोष्यैकादशीं पुण्यां मुच्यते वै ऋणत्रयात् । मनोऽभिलषितावाप्तिः कृत्वा सर्वव्रतादिकम् ॥ १,१२७.

असं केल्यावर, माणूस विद्वान होतो आणि पुन्हा बालक राहत नाही; पवित्र एकादशीचे व्रत केल्यावर, तीन ऋणांतून मुक्त होतो आणि मनाने जे काही इच्छिलं ते सर्व प्राप्त होतं.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२८ ब्रह्मोवाच । व्रतानि व्यास वक्ष्यामि यैस्तुष्टः सर्वदो हरिः । शास्त्रोदितो हि नियमो व्रतं तच्च तपो मतम् ॥ १,१२८.

ब्रह्मा म्हणाले — हे व्यास, मी ती व्रतं सांगतो, ज्यामुळे सर्व काही देणारा हरि प्रसन्न होतो. शास्त्राने सांगितलेला नियम म्हणजे व्रत आणि तेच तप मानलं जातं.

नियमास्तु विशेषाः स्युः व्रतस्यास्य दमादयः । नित्यं त्रिषवणं स्नायादधः शयी जितेन्द्रियः ॥ १,१२८.

या व्रताचे विशेष नियम म्हणजे संयम वगैरे. रोज तीन वेळा स्नान करावं, जमिनीवर झोपावं आणि इंद्रियांवर ताबा ठेवावा.

स्त्रीशूद्रपतितानां तु वर्जयेदभिभाषणम् । पवित्राणि च पञ्चैव जुहुयाच्चैव शक्तितः ॥ १,१२८.

स्त्रिया, शूद्र आणि पतित यांच्याशी बोलणं टाळावं. आणि शक्य असेल तितकी पाच पवित्र द्रव्यांची होम करावी.

कृच्छ्राण्येतानि सर्वाणि चरेत्सुकृतवान्नरः । केशानां रक्षणार्थं तु द्विगुणं व्रतमाचरेत् ॥ १,१२८.

सद्गुणी माणसाने ही सर्व तपश्चर्या करावी. केसांची रक्षा करायची असल्यास, हे व्रत दुप्पट काळ करावं.