गरुडपुराणम्

व्रती द्वादश संभोज्य दीपदः स्वर्गमाप्नुयात् ॥ १,१२४.

जो बारा व्रतींना जेवू घालतो आणि दिवे देतो, तो स्वर्गाला पोहोचतो.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२५ पितामह उवाच । मान्धाता चक्रवर्त्यासीदुपोष्यैकादशीं नृपः । एकादश्यां न भुञ्जीत पक्षयोरुभयारपि ॥ १,१२५.

पितामह म्हणाले: मांधाता हा सम्राट एकादशीचं व्रत पाळायचा. एकादशीला, दोन्ही पक्षांत, अन्न खाऊ नये.

दशम्येकादशीमिश्रा गान्धार्या समुपोषिता । तस्याः पुत्रशतं नष्टं तस्मात्तां परिवर्जयेत् ॥ १,१२५.

दशमी आणि एकादशी एकत्र आल्यावर गांधारीने उपवास केला. तिची शंभर मुलं नष्ट झाली, म्हणून तो दिवस टाळावा.

द्वादश्येकादशी यत्र तत्र सन्निहितो हरिः । दशम्येकादशी यत्र तत्र सन्निहितोऽसुरः । बहुवाक्यविरोधेन सन्देहो जायते यदा ॥ १,१२५.

जिथे द्वादशी आणि एकादशी एकत्र येतात, तिथे हरिचं अस्तित्व असतं. जिथे दशमी आणि एकादशी एकत्र येतात, तिथे असुर असतो. अनेक मतभेद असतील तर शंका निर्माण होते.

द्वादशी तु तदा ग्राह्या त्रयोदश्यान्तु पारणम् । एकादशी कलापिस्यादुपोष्या द्वादशी तथा ॥ १,१२५.

मग द्वादशी स्वीकारावी आणि त्रयोदशीला पारणं करावं. एकादशीच्या योग्य तिथीला उपवास करावा आणि द्वादशीलाही तसंच करावं.

एकादशी द्वादशी च विशेषेण त्रयोदशी । त्रिमिश्रा सा तिथिर्ग्राह्या सर्वपापहरा शुभा ॥ १,१२५.

एकादशी, द्वादशी आणि विशेषतः त्रयोदशी — या तिघी तिथी एकत्र आल्या असता, ती तिथी पाळावी, कारण ती सर्व पापे दूर करणारी आणि मंगलमय आहे.

एकादशीमुपोष्यैवद्वादशीम थवा द्विज ! । त्रिमिश्रां चैव कुर्वीत न दशम्या युतां क्रचित् ॥ १,१२५.

एकादशीला उपवास करून, द्वादशीचेही पालन करावे; किंवा ती तिन्ही तिथी एकत्र असतील तर त्याचे व्रत घ्यावे, पण कधीही ती दशमीसोबत आलेली नसावी.

रात्रौ जागरणं कुर्वन्पुराणश्रवणं नृपः । गदाधरं पूजयंश्च उपोष्यैका दशीद्वयम् । रुक्माङ्गदो ययौ मोक्षमन्ये चैकादशीव्रतम् ॥ १,१२५.

रात्री जागरण करून, पुराणांचे ऐकणे, गदाधराची पूजा करणे आणि दोन्ही एकादशीचे उपवास पाळणे — यामुळे ऋुक्मांगदाला मुक्ती मिळाली; तसेच इतरांनाही एकादशी व्रताने ती प्राप्त झाली.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२६ ब्रह्मोवाच । येनार्चनेन वै लोको जगाम परमां गतिम् । तमर्चनं प्रवक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिकरं परम् ॥ १,१२६.

ब्रह्मा म्हणाले: ज्या पूजेमुळे लोकांना सर्वोच्च अवस्था मिळाली, ती पूजा मी सांगतो — जी भोग आणि मोक्ष दोन्ही देणारी आहे.

सामान्यमण्डलं न्यस्य धातारं द्वारदेशतः । विधातारं तथा गङ्गां यमुनां च महानदीम् ॥ १,१२६.

सामान्य मंडल ठेवून, दाराजवळ सृष्टीकर्ता, विधाता, तसेच गंगा, यमुना आणि इतर महानद्या यांची स्थापना करावी.

द्वारश्रियं च दण्डं च प्रचण्डं वास्तुपूरुषम् । मध्ये चाधारशक्तिं च कूर्मं चानन्तमर्चयेत् ॥ १,१२६.

दाराजवळ लक्ष्मी, दंड, प्रचंड वास्तुपुरुष यांची पूजा करावी; मध्यभागी आधारशक्ती, कूर्म आणि अनंत यांची पूजा करावी.

भूमिं धर्मं तथा ज्ञानं वैरग्यैश्वर्यमेव च । अधर्मादींश्च चतुरः कन्दं नालं च पङ्कजम् ॥ १,१२६.

भूमी, धर्म, ज्ञान, वैराग्य आणि ऐश्वर्य यांची पूजा करावी; तसेच अधर्म वगैरे चार मूळ, कमळाचा दांडा आणि कमळ यांचीही पूजा करावी.

कर्णिकां केसरं सत्त्वं राजसं तामसं गुणम् । सुर्यादिमण्डलान्येव विमलाद्याश्च शक्तयः ॥ १,१२६.

करंडक, केसर, सत्त्व, रज आणि तम हे गुण, सूर्यादी मंडले आणि निर्मळ इत्यादी शक्ती यांचीही पूजा करावी.

दुर्गां गणं सरस्वतीं क्षेत्रपालं च कोणके । आसनं मूर्तिमभ्यर्च्य वासुदेवं बलं स्मरन् ॥ १,१२६.

दुर्गा, गण, सरस्वती आणि कोपऱ्यात क्षेत्रपाल यांची पूजा करावी; आसन आणि मूर्तीची पूजा करून वासुदेवाचे बळ आठवावे.

अनिरुद्धं महात्मानं नारायणमथार्चयेत् । हृदयादीनि चाङ्गानि शङ्खादीन्यायुधानि च ॥ १,१२६.

अनिरुद्ध या महात्म्याची आणि नारायणाची पूजा करावी; तसेच हृदय वगैरे अंग, शंख वगैरे आयुधांचीही पूजा करावी.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२७ ब्रह्मोवाच । माघमासे शुक्लपक्षे सूर्यर्क्षेण युता पुरा । एकादशी तथा चैका भीमेन समुपोषिता ॥ १,१२७.

ब्रह्मा म्हणाले: माघ महिन्यात, शुक्ल पक्षात, सूर्याच्या नक्षत्रासोबत असताना, भीमाने एकदा एकादशीचे व्रत पाळले.

आश्चर्य तु व्रतं कृत्वा पितॄणामनृणोऽभवत् । भीमद्वादशी विख्याता प्राणिनां पुण्यवर्धिनी ॥ १,१२७.

हे अद्भुत व्रत करून, तो पितरांच्या ऋणातून मुक्त झाला; भीमद्वादशी म्हणून प्रसिद्ध असलेले हे व्रत सर्व जीवांचे पुण्य वाढवते.

नक्षत्रेण विनाप्येषा ब्रह्महत्यादि नाशयेत् । विनिहन्ति महापापं कुनृपो विषयं यथा ॥ १,१२७.

नक्षत्र नसले तरीही, हे व्रत ब्रह्महत्येसारखी पापे नष्ट करते; जसे वाईट राजा आपले राज्य नष्ट करतो, तसेच हे व्रत मोठी पापे दूर करते.

कुपुत्त्रस्तु कुलं यद्वत्कुभार्या च पतिं यथा । अधर्मं च यथा धर्मः कुमन्त्री च यथा नृपम् ॥ १,१२७.

जसा वाईट मुलगा घराण्याचा नाश करतो, वाईट बायको नवऱ्याचा, अधर्म धर्माचा, आणि वाईट मंत्री राजाचा नाश करतो.

अज्ञानेन यथा ज्ञानं शौचमाशौचकं यथा । अश्रद्धया यथा श्रद्धा सत्यञ्चैवानृतैर्यथा ॥ १,१२७.

जशी अज्ञानामुळे ज्ञान नष्ट होते, अशौचामुळे शौच, श्रद्धेअभावी श्रद्धा, आणि असत्यामुळे सत्य नष्ट होते.

हिमं यथोष्णमाहन्यादनर्थं चार्थसंचयः । यथा प्रकीर्तनाद्दानं तपो वै विस्मयाद्यथा ॥ १,१२७.

जसे उष्णतेने थंडी नाहीशी होते, संपत्तीने संकट दूर होते, दानाची प्रसिद्धी केल्याने त्याचे पुण्य कमी होते, आणि तपस्येचे आश्चर्याने क्षय होते.

अशिक्षया यथा पुत्रो गावो दूरगतैर्यथा । क्रोधेन च यथा शान्तिर्यथा वित्तमवर्द्धनात् ॥ १,१२७.

जसा शिक्षेअभावी मुलगा बिघडतो, गायी दूर गेल्या की त्यांचा नाश होतो, रागामुळे शांतता जाते, आणि वाढ न झाल्याने संपत्ती कमी होते.

ज्ञानेनैव यथा विद्या निष्कामेन यथा फलम् । तथैव पापनाशाय प्रोक्तेयं द्वादशी शुभा ॥ १,१२७.

जशी विद्या केवळ ज्ञानाने मिळते, निष्कामतेने फळ मिळते, तसेच ही शुभ द्वादशी पाप नष्ट करण्यासाठी सांगितली आहे.

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमः । युगपत्तुप्रजातानि(?) न निहन्ति त्रिपुष्करम् ॥ १,१२७.

ब्राह्मणहत्या, मद्यपान, चोरी आणि गुरूच्या पत्नीशी संबंध — ही सगळी पापं एकत्र झाली तरी, तीन पुष्कर क्षेत्रांची यात्रा केली तरी ती नष्ट होत नाहीत.

न चापि नैमिषं क्षेत्रं कुरुक्षेत्रं प्रभासकम् । कालिन्दी यमुना गङ्गा न चैव न सरस्वती ॥ १,१२७.

नैमिषारण्य, कुरुक्षेत्र, प्रभास ही पवित्र क्षेत्रं, किंवा कालिंदी, यमुना, गंगा, सरस्वती या नद्यांनीही ती पापं नाहीशी होत नाहीत.

न चैव सर्वतीर्थानि एकादश्याः समानि हि । न दानं न जपो होमो न चान्यत्सुकृतं क्वचित् ॥ १,१२७.

सर्व तीर्थस्नानं, एकादशीच्या पुण्याशी तुलना करू शकत नाहीत; दान, जप, होम किंवा इतर कोणतेही शुभकर्म याच्या बरोबरीचं नाही.

एकतः पृथिवीदानमेकतो हरिवासरः । ततोऽप्येका महापुण्या इयमेकादशी वरा ॥ १,१२७.

एका बाजूला पृथ्वीदान आणि दुसऱ्या बाजूला हरिवासर म्हणजे एकादशी असली, तरीही ही एकादशी सर्वांत मोठं पुण्य देणारी आहे.

अस्मिन्वराहपुरुषं कृत्वा देवं तु हाटकम् । घटोपरि नवे पात्रे कृत्वा वै ताम्रभाजने ॥ १,१२७.

या दिवशी, सोन्याचा वराह करून, तो नवीन भांड्यावर किंवा तांब्याच्या ताटात ठेवावा.

सर्वबीजभृते विप्राः सितवस्त्रावगुण्ठिते । सहिरण्यप्रदीपाद्यैः कृत्वा पूजां प्रयत्ननः ॥ १,१२७.

सर्व प्रकारच्या बिया, शुभ्र वस्त्र, सोनेरी दिवे आणि इतर पूजेच्या वस्तू घेऊन, मन लावून पूजा करावी.