गरुडपुराणम्

चतुर्दश्यां निराहारो भूत्वा शम्भो परेऽहनि । भोक्ष्येऽहं भुक्तिमुक्त्यर्थं शरणं मे भवेश्वर ॥ १,१२४.

चतुर्दशीला उपवास करून, शंभो, दुसऱ्या दिवशी मी भोग आणि मुक्तीसाठी अन्न घेईन. भूतांच्या स्वामी, तूच माझं आश्रय आहेस.

पञ्चगव्यामृतैः स्नाप्य तत्काले गुरुं श्रितः । ओं नमो नमः शिवाय गन्धाद्यः पूजयेद्धरम् ॥ १,१२४.

त्या वेळी गुरूला पाच गायींच्या अमृतांनी स्नान घालावं आणि 'ॐ नमः शिवाय' म्हणत, चंदन वगैरेने धर्मशीलाची पूजा करावी.

तिलतण्डुलव्रीहींश्च जुहुयात्सघृतं चरुम् । हुत्वा पूर्णाहुतिं दत्त्वा शृणुयाद्गीतसत्कथाम् ॥ १,१२४.

तीळ, तांदूळ आणि वरी तुपासह होम करावा. पूर्ण आहुती दिल्यावर गाणी आणि पवित्र कथा ऐकाव्यात.

अर्धरात्रे त्रियामे च चतुर्थे च पुनयर्जत् । मूलमन्त्रं तथा जप्त्वा प्रभाते तु क्षमापयेत् ॥ १,१२४.

मध्यरात्री, तिसऱ्या आणि चौथ्या प्रहराला मूलमंत्र जपावा आणि सकाळी क्षमा मागावी.

अविघ्नेन व्रतं देव ! त्वत्प्रसदान्मयार्चितम् । क्षमस्व जगतां नाथ ! त्रैलोक्याधिपते हर ! ॥ १,१२४.

देवा, तुझ्या कृपेने मी हे व्रत कोणत्याही अडथळ्याशिवाय पूर्ण केलं. जगाच्या नाथा, त्रैलोक्याधिपती हराया, मला क्षमा कर.

यन्मयाद्य कृतं पुण्यं यद्रुद्रस्य निवेदितम् । त्वत्प्रसादान्मया देव ! व्रतमद्य समापितम् ॥ १,१२४.

आज मी जे पुण्य केलं आणि जे रुद्राला अर्पण केलं, ते सर्व तुझ्या कृपेने पूर्ण झालं.

प्रसन्नो भव मे श्रीमन् गृहं प्रति च गम्यताम् । त्वदालोकनमात्रेण पवित्रोऽस्मि न संशयः ॥ १,१२४.

श्रीमान, माझ्यावर कृपा कर आणि आपल्या घरी परत जा. फक्त तुझं दर्शन झालं तरी मी पवित्र झालो, यात शंका नाही.

भोजयेद्ध्याननिष्ठांश्च वस्त्रच्छत्रादिकं ददेत् । देवादिदेव भूतेश लोकानुग्रहकारक ॥ १,१२४.

ध्यानात मग्न असणाऱ्यांना जेवू घालावं आणि वस्त्र, छत्री वगैरे द्यावीत. भूतांचे स्वामी, देवांचा देव, लोकांना कृपा करणारा.

यन्मया श्रद्धया दत्तं प्रीयतां तेन मे प्रभुः । इति क्षमाप्य च व्रती कुर्याद्वादशवार्षिकम् ॥ १,१२४.

मी श्रद्धेने जे काही दिलं, त्याने प्रभू संतुष्ट होवो. असं क्षमा मागून व्रतीने हे व्रत बारा वर्षे करावं.

कीर्तिश्रीपुत्रराज्यादि प्राप्य शैवं पुरं व्रजेत् । द्वादशेष्वपि मासेषु प्रकुर्यादिह जागरम् ॥ १,१२४.

कीर्ती, संपत्ती, पुत्र, राज्य मिळवून, तो शैव नगरीत जातो. बारा महिन्यांतही येथे जागरण करावं.

व्रती द्वादश संभोज्य दीपदः स्वर्गमाप्नुयात् ॥ १,१२४.

जो बारा व्रतींना जेवू घालतो आणि दिवे देतो, तो स्वर्गाला पोहोचतो.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२५ पितामह उवाच । मान्धाता चक्रवर्त्यासीदुपोष्यैकादशीं नृपः । एकादश्यां न भुञ्जीत पक्षयोरुभयारपि ॥ १,१२५.

पितामह म्हणाले: मांधाता हा सम्राट एकादशीचं व्रत पाळायचा. एकादशीला, दोन्ही पक्षांत, अन्न खाऊ नये.

दशम्येकादशीमिश्रा गान्धार्या समुपोषिता । तस्याः पुत्रशतं नष्टं तस्मात्तां परिवर्जयेत् ॥ १,१२५.

दशमी आणि एकादशी एकत्र आल्यावर गांधारीने उपवास केला. तिची शंभर मुलं नष्ट झाली, म्हणून तो दिवस टाळावा.

द्वादश्येकादशी यत्र तत्र सन्निहितो हरिः । दशम्येकादशी यत्र तत्र सन्निहितोऽसुरः । बहुवाक्यविरोधेन सन्देहो जायते यदा ॥ १,१२५.

जिथे द्वादशी आणि एकादशी एकत्र येतात, तिथे हरिचं अस्तित्व असतं. जिथे दशमी आणि एकादशी एकत्र येतात, तिथे असुर असतो. अनेक मतभेद असतील तर शंका निर्माण होते.

द्वादशी तु तदा ग्राह्या त्रयोदश्यान्तु पारणम् । एकादशी कलापिस्यादुपोष्या द्वादशी तथा ॥ १,१२५.

मग द्वादशी स्वीकारावी आणि त्रयोदशीला पारणं करावं. एकादशीच्या योग्य तिथीला उपवास करावा आणि द्वादशीलाही तसंच करावं.

एकादशी द्वादशी च विशेषेण त्रयोदशी । त्रिमिश्रा सा तिथिर्ग्राह्या सर्वपापहरा शुभा ॥ १,१२५.

एकादशी, द्वादशी आणि विशेषतः त्रयोदशी — या तिघी तिथी एकत्र आल्या असता, ती तिथी पाळावी, कारण ती सर्व पापे दूर करणारी आणि मंगलमय आहे.

एकादशीमुपोष्यैवद्वादशीम थवा द्विज ! । त्रिमिश्रां चैव कुर्वीत न दशम्या युतां क्रचित् ॥ १,१२५.

एकादशीला उपवास करून, द्वादशीचेही पालन करावे; किंवा ती तिन्ही तिथी एकत्र असतील तर त्याचे व्रत घ्यावे, पण कधीही ती दशमीसोबत आलेली नसावी.

रात्रौ जागरणं कुर्वन्पुराणश्रवणं नृपः । गदाधरं पूजयंश्च उपोष्यैका दशीद्वयम् । रुक्माङ्गदो ययौ मोक्षमन्ये चैकादशीव्रतम् ॥ १,१२५.

रात्री जागरण करून, पुराणांचे ऐकणे, गदाधराची पूजा करणे आणि दोन्ही एकादशीचे उपवास पाळणे — यामुळे ऋुक्मांगदाला मुक्ती मिळाली; तसेच इतरांनाही एकादशी व्रताने ती प्राप्त झाली.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२६ ब्रह्मोवाच । येनार्चनेन वै लोको जगाम परमां गतिम् । तमर्चनं प्रवक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिकरं परम् ॥ १,१२६.

ब्रह्मा म्हणाले: ज्या पूजेमुळे लोकांना सर्वोच्च अवस्था मिळाली, ती पूजा मी सांगतो — जी भोग आणि मोक्ष दोन्ही देणारी आहे.

सामान्यमण्डलं न्यस्य धातारं द्वारदेशतः । विधातारं तथा गङ्गां यमुनां च महानदीम् ॥ १,१२६.

सामान्य मंडल ठेवून, दाराजवळ सृष्टीकर्ता, विधाता, तसेच गंगा, यमुना आणि इतर महानद्या यांची स्थापना करावी.

द्वारश्रियं च दण्डं च प्रचण्डं वास्तुपूरुषम् । मध्ये चाधारशक्तिं च कूर्मं चानन्तमर्चयेत् ॥ १,१२६.

दाराजवळ लक्ष्मी, दंड, प्रचंड वास्तुपुरुष यांची पूजा करावी; मध्यभागी आधारशक्ती, कूर्म आणि अनंत यांची पूजा करावी.

भूमिं धर्मं तथा ज्ञानं वैरग्यैश्वर्यमेव च । अधर्मादींश्च चतुरः कन्दं नालं च पङ्कजम् ॥ १,१२६.

भूमी, धर्म, ज्ञान, वैराग्य आणि ऐश्वर्य यांची पूजा करावी; तसेच अधर्म वगैरे चार मूळ, कमळाचा दांडा आणि कमळ यांचीही पूजा करावी.

कर्णिकां केसरं सत्त्वं राजसं तामसं गुणम् । सुर्यादिमण्डलान्येव विमलाद्याश्च शक्तयः ॥ १,१२६.

करंडक, केसर, सत्त्व, रज आणि तम हे गुण, सूर्यादी मंडले आणि निर्मळ इत्यादी शक्ती यांचीही पूजा करावी.

दुर्गां गणं सरस्वतीं क्षेत्रपालं च कोणके । आसनं मूर्तिमभ्यर्च्य वासुदेवं बलं स्मरन् ॥ १,१२६.

दुर्गा, गण, सरस्वती आणि कोपऱ्यात क्षेत्रपाल यांची पूजा करावी; आसन आणि मूर्तीची पूजा करून वासुदेवाचे बळ आठवावे.

अनिरुद्धं महात्मानं नारायणमथार्चयेत् । हृदयादीनि चाङ्गानि शङ्खादीन्यायुधानि च ॥ १,१२६.

अनिरुद्ध या महात्म्याची आणि नारायणाची पूजा करावी; तसेच हृदय वगैरे अंग, शंख वगैरे आयुधांचीही पूजा करावी.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२७ ब्रह्मोवाच । माघमासे शुक्लपक्षे सूर्यर्क्षेण युता पुरा । एकादशी तथा चैका भीमेन समुपोषिता ॥ १,१२७.

ब्रह्मा म्हणाले: माघ महिन्यात, शुक्ल पक्षात, सूर्याच्या नक्षत्रासोबत असताना, भीमाने एकदा एकादशीचे व्रत पाळले.

आश्चर्य तु व्रतं कृत्वा पितॄणामनृणोऽभवत् । भीमद्वादशी विख्याता प्राणिनां पुण्यवर्धिनी ॥ १,१२७.

हे अद्भुत व्रत करून, तो पितरांच्या ऋणातून मुक्त झाला; भीमद्वादशी म्हणून प्रसिद्ध असलेले हे व्रत सर्व जीवांचे पुण्य वाढवते.

नक्षत्रेण विनाप्येषा ब्रह्महत्यादि नाशयेत् । विनिहन्ति महापापं कुनृपो विषयं यथा ॥ १,१२७.

नक्षत्र नसले तरीही, हे व्रत ब्रह्महत्येसारखी पापे नष्ट करते; जसे वाईट राजा आपले राज्य नष्ट करतो, तसेच हे व्रत मोठी पापे दूर करते.

कुपुत्त्रस्तु कुलं यद्वत्कुभार्या च पतिं यथा । अधर्मं च यथा धर्मः कुमन्त्री च यथा नृपम् ॥ १,१२७.

जसा वाईट मुलगा घराण्याचा नाश करतो, वाईट बायको नवऱ्याचा, अधर्म धर्माचा, आणि वाईट मंत्री राजाचा नाश करतो.