गरुडपुराणम्

प्रथमेऽह्नि हरेः पादौ यजेत्पद्मैर्द्वितीयक । बिल्वपत्रैर्जानुदेशं नाभिं गन्धेन चापरे ॥ १,१२३.

पहिल्या दिवशी हरिच्या पायांची कमळांनी पूजा करावी; दुसऱ्या दिवशी बिल्वपत्रांनी गुडघ्यांची, आणि तिसऱ्या दिवशी सुगंधी द्रव्यांनी नाभीची पूजा करावी.

स्कन्धा बिल्वजवाभिश्च पञ्चमेऽह्नि शिरोऽर्चयेत् । मालत्या भूमिशायी स्याद्गोमयं प्राशयेत्क्रमात् ॥ १,१२३.

पाचव्या दिवशी बिल्व आणि जवा फुलांनी खांद्यांची, आणि डोक्याची पूजा करावी; माळतीच्या फुलांनी देवाला जमिनीवर ठेवावे, आणि गोमय क्रमाने सेवन करावे.

गोमूत्रं च दधि क्षीरं पञ्चमे पञ्चगव्यकम् । नक्तं कुर्यात्पञ्चदश्यां व्रती स्याद्भुक्तिमुक्तिभाक् ॥ १,१२३.

पाचव्या दिवशी गोमूत्र, दही आणि दूध—ही गोमातेची पाच उत्पादने घ्यावीत; पंधराव्या दिवशी रात्रभर उपवास करावा, यामुळे व्रत करणाऱ्याला सुख आणि मोक्ष दोन्ही मिळतात.

एकादशीव्रतं नित्यं तत्कुर्यात्पक्षयोर्द्वयोः । अघौघनरकं हन्यात्सर्वदं विष्णुलोकदम् ॥ १,१२३.

एकादशीचे व्रत नेहमी दोन्ही पक्षांत करावे; हे सर्व पाप आणि नरक नष्ट करते आणि कायम विष्णुलोक मिळवून देते.

एकादशी द्वादशी च निशान्ते च त्रयोदशी । नित्यमेकादशी यत्र तत्र सन्निहितो हरिः ॥ १,१२३.

जिथे एकादशी, द्वादशी आणि त्रयोदशी रात्रीच्या शेवटी येतात, तिथे श्रीहरी नेहमी उपस्थित असतो.

दशम्येकादशी यत्र तत्रस्थाश्चासुरादयः । द्वादश्यां पारण कुर्यात्सूतके मृतके चरेत् ॥ १,१२३.

जिथे दशमी आणि एकादशी येतात, तिथे असुर वगैरेही असतात; द्वादशीला उपवास सोडावा आणि अपवित्रता किंवा मृत्यूच्या वेळीही नियम पाळावा.

चतुर्दशीं प्रतिपदं पूर्वमिश्रामुपावसेत् । पौर्णमास्याममावास्यां प्रतिपन्मिश्रितां मुने ॥ १,१२३.

चतुर्दशी आणि प्रतिपदा मागच्या दिवशी मिसळल्यास उपवास करावा; पौर्णिमा, अमावस्या आणि प्रतिपदा मिसळली असेल तरही, हे ऋषी, उपवास करावा.

द्वितीयां तृतीयामिश्रां तृतीयाञ्चाप्युपावसेत् । चतुर्थ्या सङ्गतां नित्यं चतुर्थीञ्चानया युताम् । पञ्चमीं षष्ठ्यसंयुक्तां षष्ठ्या युक्ताञ्च सप्तमीम् ॥ १,१२३.

द्वितीया आणि तृतीया मिसळल्यास, तसेच तृतीया आणि चतुर्थी एकत्र आल्यास उपवास करावा; नेहमीच चतुर्थी मिसळली असेल तर, आणि पंचमी सहष्टीसोबत, तसेच सप्तमी सहष्टीसोबत आल्यास उपवास करावा.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२४ ब्रह्मोवाच । शिवरात्रिव्रतं वक्ष्ये कथां वै सर्वकामदाम् । यथा च गौरी भूतेशं पृच्छति स्म परं व्रतम् ॥ १,१२४.

ब्रह्मा म्हणाले: आता मी शिवरात्रीचे व्रत आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारी कथा सांगतो, आणि गौरीने भूतनाथाला श्रेष्ठ व्रताबद्दल कसे विचारले तेही सांगतो.

ईश्वरौवाच । माघफाल्गुनयोर्मध्ये कृष्णा या तु चतुर्दशी । तस्यां जागरणाद्रुद्रः पूजितो भुक्तिमुक्तिदः ॥ १,१२४.

ईश्वर म्हणाले: माघ आणि फाल्गुन महिन्यांच्या मध्ये कृष्ण पक्षातील चतुर्दशीच्या दिवशी, त्या रात्री जागरण करून आणि रुद्राची पूजा केल्याने भोग आणि मोक्ष दोन्ही मिळतात.

कामयुक्तो हरः पूज्यो द्वादश्यामि केशवः । उपोषितैः पूजितः सन्नरकात्तरयत्तथा ॥ १,१२४.

इच्छेसह हराची पूजा द्वादशीला करावी, आणि केशवाचीही; उपवास करणाऱ्यांनी पूजा केल्यास ते नरकातून मुक्त होतात.

निषादश्चर्बुदे राजा पापी सुन्दरसेनकः । स कुक्रुरैः समायुक्तो मृगान्हन्तुं वनं गतः ॥ १,१२४.

अर्बुद प्रदेशात निषाद जातीचा सुंदरसेन नावाचा पापी राजा होता, जो वाईट माणसांसोबत प्राण्यांची शिकार करण्यासाठी जंगलात गेला.

मृगादि कमसंप्राप्य क्षुत्पिपासार्दितो गिरौ । रात्रौ तडागतीरेषु निकुञ्जे जाग्रदास्थितः ॥ १,१२४.

शिकार मिळवून, उपासमारीने आणि तहानेने त्रस्त होऊन, तो डोंगरावर रात्री तळ्याच्या काठी झाडीत जागा राहिला.

तत्रास्ति लिङ्गं स्वं रक्षञ्छरीरं चाक्षिपत्ततः । पर्णानि चापतन्मूर्ध्नि लिङ्गस्यैव न जानतः ॥ १,१२४.

तिथे एक लिंग होते; स्वतःचे रक्षण करताना, त्याने आपल्याही नकळत लिंगाच्या डोक्यावर पाने टाकली.

तेन धूलिनिरोधाय क्षिप्तं नीरं च लिङ्गके । शरः प्रमादेनैकस्तु प्रच्युतः करपल्लवात् ॥ १,१२४.

धूळ जावी म्हणून त्याने लिंगावर पाणी ओतले; आणि चुकून त्याच्या हातातून एक बाण खाली पडला.

जानुभ्यामवनीं गत्वा लिङ्गं स्प्टष्ट्वा गृहीतवान् । एवं स्नानं स्पर्शनं च पूजनं जागरोऽभवत् ॥ १,१२४.

तो गुडघ्यांनी जमिनीवर गेला, लिंगाला स्पर्श केला आणि उचलले; अशा रीतीने स्नान, स्पर्श, पूजा आणि जागरण सर्व घडले.

प्रातर्गृहागतो भार्यादत्तान्नं भुक्तवान्स च । काले मृतो यमभटैः पाशैर्बद्ध्वा तु नीयते ॥ १,१२४.

सकाळी घरी परतल्यावर, त्याने पत्नीने दिलेले अन्न खाल्ले; नंतर त्याचा मृत्यू झाला आणि यमदूतांनी त्याला दोऱ्यांनी बांधून नेले.

तदा मम गणैर्युद्धे जित्वा मुक्तीकृतः स च । कुक्कुरेण सहैवाभूद्गणो मत्पार्श्वगोऽमलः ॥ १,१२४.

मग माझ्या गणांनी युद्धात त्याला जिंकलं आणि सोडून दिलं. तो शुद्ध गण कुत्र्याबरोबर माझ्या जवळच राहिला.

एवमज्ञानतः पुण्यञ्ज्ञानात्पुण्यमथाक्षयम् । त्रयोदश्यां शिवं पूज्य कुर्यात्त नियमं व्रती ॥ १,१२४.

अज्ञानामुळे पुण्य मिळतं, पण ज्ञानामुळे अखंड पुण्य मिळतं. त्रयोदशीला जो व्रत पाळतो त्याने शिवाची पूजा करावी आणि हे व्रत घ्यावं.

प्रातर्देव ! चतुर्दश्यां जागरिष्याम्यहं निशि । पूजां दानं तपो होमं करिष्याम्यात्मशक्तितः ॥ १,१२४.

देवा, चतुर्दशीच्या सकाळी मी रात्रभर जागरण करीन. माझ्या शक्तीनुसार पूजा, दान, तप आणि होम करीन.

चतुर्दश्यां निराहारो भूत्वा शम्भो परेऽहनि । भोक्ष्येऽहं भुक्तिमुक्त्यर्थं शरणं मे भवेश्वर ॥ १,१२४.

चतुर्दशीला उपवास करून, शंभो, दुसऱ्या दिवशी मी भोग आणि मुक्तीसाठी अन्न घेईन. भूतांच्या स्वामी, तूच माझं आश्रय आहेस.

पञ्चगव्यामृतैः स्नाप्य तत्काले गुरुं श्रितः । ओं नमो नमः शिवाय गन्धाद्यः पूजयेद्धरम् ॥ १,१२४.

त्या वेळी गुरूला पाच गायींच्या अमृतांनी स्नान घालावं आणि 'ॐ नमः शिवाय' म्हणत, चंदन वगैरेने धर्मशीलाची पूजा करावी.

तिलतण्डुलव्रीहींश्च जुहुयात्सघृतं चरुम् । हुत्वा पूर्णाहुतिं दत्त्वा शृणुयाद्गीतसत्कथाम् ॥ १,१२४.

तीळ, तांदूळ आणि वरी तुपासह होम करावा. पूर्ण आहुती दिल्यावर गाणी आणि पवित्र कथा ऐकाव्यात.

अर्धरात्रे त्रियामे च चतुर्थे च पुनयर्जत् । मूलमन्त्रं तथा जप्त्वा प्रभाते तु क्षमापयेत् ॥ १,१२४.

मध्यरात्री, तिसऱ्या आणि चौथ्या प्रहराला मूलमंत्र जपावा आणि सकाळी क्षमा मागावी.

अविघ्नेन व्रतं देव ! त्वत्प्रसदान्मयार्चितम् । क्षमस्व जगतां नाथ ! त्रैलोक्याधिपते हर ! ॥ १,१२४.

देवा, तुझ्या कृपेने मी हे व्रत कोणत्याही अडथळ्याशिवाय पूर्ण केलं. जगाच्या नाथा, त्रैलोक्याधिपती हराया, मला क्षमा कर.

यन्मयाद्य कृतं पुण्यं यद्रुद्रस्य निवेदितम् । त्वत्प्रसादान्मया देव ! व्रतमद्य समापितम् ॥ १,१२४.

आज मी जे पुण्य केलं आणि जे रुद्राला अर्पण केलं, ते सर्व तुझ्या कृपेने पूर्ण झालं.

प्रसन्नो भव मे श्रीमन् गृहं प्रति च गम्यताम् । त्वदालोकनमात्रेण पवित्रोऽस्मि न संशयः ॥ १,१२४.

श्रीमान, माझ्यावर कृपा कर आणि आपल्या घरी परत जा. फक्त तुझं दर्शन झालं तरी मी पवित्र झालो, यात शंका नाही.

भोजयेद्ध्याननिष्ठांश्च वस्त्रच्छत्रादिकं ददेत् । देवादिदेव भूतेश लोकानुग्रहकारक ॥ १,१२४.

ध्यानात मग्न असणाऱ्यांना जेवू घालावं आणि वस्त्र, छत्री वगैरे द्यावीत. भूतांचे स्वामी, देवांचा देव, लोकांना कृपा करणारा.

यन्मया श्रद्धया दत्तं प्रीयतां तेन मे प्रभुः । इति क्षमाप्य च व्रती कुर्याद्वादशवार्षिकम् ॥ १,१२४.

मी श्रद्धेने जे काही दिलं, त्याने प्रभू संतुष्ट होवो. असं क्षमा मागून व्रतीने हे व्रत बारा वर्षे करावं.