गरुडपुराणम्

हरिं यजोत्त्रिषवणस्नायी गन्धादिभिर्व्रती । गात्राभ्यङ्गं गन्धलेपं देवतायतने त्यजेत् ॥ १,१२२.

व्रतीने दिवसातून तीन वेळा स्नान करून, गंध वगैरे वापरून हरिची पूजा करावी. पण देवालयात अंगाला सुगंधी लेप लावू नये.

द्वादश्यामथ संपूज्य प्रदद्याद्द्विजभोजनम् । ततश्च पारणं कुर्याद्धरेर्मासोपवासकृत् ॥ १,१२२.

द्वादशीला पूजा करून, ब्राह्मणांना जेवण द्यावे. त्यानंतर, हरिच्या मासोपवासाचे पालन करणाऱ्याने आपला उपवास सोडावा.

दुग्धादिप्राशनं कुर्याद्व्रतस्थो मूर्छितोऽन्तरा । दुग्धाद्यैर्न व्रतं नश्येद्भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात् ॥ १,१२२.

व्रत करताना जर कोणी अशक्त झाला, तर त्याने दूध वगैरे घ्यावे. दूध किंवा त्यासारखे घेतल्याने व्रत भंग होत नाही आणि त्याला भोग आणि मोक्ष दोन्ही मिळतात.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२३ ब्रह्मोवाच । व्रतानि कार्तिके वक्ष्ये स्नात्वा विष्णुं प्रपूजयेत् । एकभक्तेन नक्तेन मासं वायाचितेन वा ॥ १,१२३.

ब्रह्मा म्हणाले: मी कार्तिक महिन्यातील व्रते सांगतो. स्नान करून, एकदाच जेवून, रात्री जेवून, महिनाभर किंवा भिक्षा मागून विष्णूची पूजा करावी.

दुग्धशाकफलाद्यैर्वा उपवासेन वा पुनः । सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्तकामो हरिं व्रजेत् ॥ १,१२३.

किंवा दूध, भाजी, फळे वगैरे खाऊन किंवा पुन्हा उपवास करून, सर्व पापांपासून मुक्त होऊन, इच्छित फल मिळवून, तो हरिला प्राप्त होतो.

सदा हरेर्व्रतं श्रेष्ठं ततः स्याद्दक्षिणायने । चातुर्मास्ये ततस्तस्मात्कार्तिके भीष्मपञ्चकम् ॥ १,१२३.

सदैव हरिचे व्रत श्रेष्ठ आहे. त्यानंतर दक्षिणायन, मग चातुर्मास्य व्रत, आणि मग कार्तिक महिन्यात भीष्मपंचक येते.

ततः श्रेष्ठव्रतं शुक्लस्यैकादश्यां समाचरेत् । स्नात्वा त्रिकालं पित्रादीन्यवाद्यैरर्चयेद्धरिम् ॥ १,१२३.

मग, शुक्ल पक्षातील एकादशीला श्रेष्ठ व्रत करावे. स्नान करून, तीन वेळा हरिची पूजा करावी आणि पितरांसह इतरांचेही अर्पण करावे.

यजेन्मौनी घृताद्यैश्च पञ्चगव्येन वारिभिः । स्नापयित्वाथ कर्पूरमुखैश्चैवानुलेपयेत् ॥ १,१२३.

मौन धारण करणाऱ्याने तूप, पंचगव्य आणि पाण्याने पूजा करावी. स्नान करून, कापूर आणि इतर सुगंधी द्रव्यांनी अंगाला लेप लावावा.

घृताक्तगुग्गुलैर्धूपं द्विजः पञ्चदिनं दहेत् । नैवेद्यं परमान्नं तु जपेदष्टोत्तरं शतम् ॥ १,१२३.

ब्राह्मणाने तुपात मिसळलेला गुग्गुळाचा धूप पाच दिवस जाळावा. नैवेद्य उत्तम अन्न असावे आणि एकशेआठ वेळा जप करावा.

ओं नमो वासुदेवाय घृतव्रीहितिलादिकम् । अष्टाक्षरेण मन्त्रेण स्वाहान्तेन तु होमयेत् ॥ १,१२३.

ॐ नमो वासुदेवाय! तुप, तांदूळ, तीळ आणि इतर पदार्थ आठ अक्षरी मंत्राने 'स्वाहा' म्हणत अग्नीत समर्पित करावेत.

प्रथमेऽह्नि हरेः पादौ यजेत्पद्मैर्द्वितीयक । बिल्वपत्रैर्जानुदेशं नाभिं गन्धेन चापरे ॥ १,१२३.

पहिल्या दिवशी हरिच्या पायांची कमळांनी पूजा करावी; दुसऱ्या दिवशी बिल्वपत्रांनी गुडघ्यांची, आणि तिसऱ्या दिवशी सुगंधी द्रव्यांनी नाभीची पूजा करावी.

स्कन्धा बिल्वजवाभिश्च पञ्चमेऽह्नि शिरोऽर्चयेत् । मालत्या भूमिशायी स्याद्गोमयं प्राशयेत्क्रमात् ॥ १,१२३.

पाचव्या दिवशी बिल्व आणि जवा फुलांनी खांद्यांची, आणि डोक्याची पूजा करावी; माळतीच्या फुलांनी देवाला जमिनीवर ठेवावे, आणि गोमय क्रमाने सेवन करावे.

गोमूत्रं च दधि क्षीरं पञ्चमे पञ्चगव्यकम् । नक्तं कुर्यात्पञ्चदश्यां व्रती स्याद्भुक्तिमुक्तिभाक् ॥ १,१२३.

पाचव्या दिवशी गोमूत्र, दही आणि दूध—ही गोमातेची पाच उत्पादने घ्यावीत; पंधराव्या दिवशी रात्रभर उपवास करावा, यामुळे व्रत करणाऱ्याला सुख आणि मोक्ष दोन्ही मिळतात.

एकादशीव्रतं नित्यं तत्कुर्यात्पक्षयोर्द्वयोः । अघौघनरकं हन्यात्सर्वदं विष्णुलोकदम् ॥ १,१२३.

एकादशीचे व्रत नेहमी दोन्ही पक्षांत करावे; हे सर्व पाप आणि नरक नष्ट करते आणि कायम विष्णुलोक मिळवून देते.

एकादशी द्वादशी च निशान्ते च त्रयोदशी । नित्यमेकादशी यत्र तत्र सन्निहितो हरिः ॥ १,१२३.

जिथे एकादशी, द्वादशी आणि त्रयोदशी रात्रीच्या शेवटी येतात, तिथे श्रीहरी नेहमी उपस्थित असतो.

दशम्येकादशी यत्र तत्रस्थाश्चासुरादयः । द्वादश्यां पारण कुर्यात्सूतके मृतके चरेत् ॥ १,१२३.

जिथे दशमी आणि एकादशी येतात, तिथे असुर वगैरेही असतात; द्वादशीला उपवास सोडावा आणि अपवित्रता किंवा मृत्यूच्या वेळीही नियम पाळावा.

चतुर्दशीं प्रतिपदं पूर्वमिश्रामुपावसेत् । पौर्णमास्याममावास्यां प्रतिपन्मिश्रितां मुने ॥ १,१२३.

चतुर्दशी आणि प्रतिपदा मागच्या दिवशी मिसळल्यास उपवास करावा; पौर्णिमा, अमावस्या आणि प्रतिपदा मिसळली असेल तरही, हे ऋषी, उपवास करावा.

द्वितीयां तृतीयामिश्रां तृतीयाञ्चाप्युपावसेत् । चतुर्थ्या सङ्गतां नित्यं चतुर्थीञ्चानया युताम् । पञ्चमीं षष्ठ्यसंयुक्तां षष्ठ्या युक्ताञ्च सप्तमीम् ॥ १,१२३.

द्वितीया आणि तृतीया मिसळल्यास, तसेच तृतीया आणि चतुर्थी एकत्र आल्यास उपवास करावा; नेहमीच चतुर्थी मिसळली असेल तर, आणि पंचमी सहष्टीसोबत, तसेच सप्तमी सहष्टीसोबत आल्यास उपवास करावा.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२४ ब्रह्मोवाच । शिवरात्रिव्रतं वक्ष्ये कथां वै सर्वकामदाम् । यथा च गौरी भूतेशं पृच्छति स्म परं व्रतम् ॥ १,१२४.

ब्रह्मा म्हणाले: आता मी शिवरात्रीचे व्रत आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारी कथा सांगतो, आणि गौरीने भूतनाथाला श्रेष्ठ व्रताबद्दल कसे विचारले तेही सांगतो.

ईश्वरौवाच । माघफाल्गुनयोर्मध्ये कृष्णा या तु चतुर्दशी । तस्यां जागरणाद्रुद्रः पूजितो भुक्तिमुक्तिदः ॥ १,१२४.

ईश्वर म्हणाले: माघ आणि फाल्गुन महिन्यांच्या मध्ये कृष्ण पक्षातील चतुर्दशीच्या दिवशी, त्या रात्री जागरण करून आणि रुद्राची पूजा केल्याने भोग आणि मोक्ष दोन्ही मिळतात.

कामयुक्तो हरः पूज्यो द्वादश्यामि केशवः । उपोषितैः पूजितः सन्नरकात्तरयत्तथा ॥ १,१२४.

इच्छेसह हराची पूजा द्वादशीला करावी, आणि केशवाचीही; उपवास करणाऱ्यांनी पूजा केल्यास ते नरकातून मुक्त होतात.

निषादश्चर्बुदे राजा पापी सुन्दरसेनकः । स कुक्रुरैः समायुक्तो मृगान्हन्तुं वनं गतः ॥ १,१२४.

अर्बुद प्रदेशात निषाद जातीचा सुंदरसेन नावाचा पापी राजा होता, जो वाईट माणसांसोबत प्राण्यांची शिकार करण्यासाठी जंगलात गेला.

मृगादि कमसंप्राप्य क्षुत्पिपासार्दितो गिरौ । रात्रौ तडागतीरेषु निकुञ्जे जाग्रदास्थितः ॥ १,१२४.

शिकार मिळवून, उपासमारीने आणि तहानेने त्रस्त होऊन, तो डोंगरावर रात्री तळ्याच्या काठी झाडीत जागा राहिला.

तत्रास्ति लिङ्गं स्वं रक्षञ्छरीरं चाक्षिपत्ततः । पर्णानि चापतन्मूर्ध्नि लिङ्गस्यैव न जानतः ॥ १,१२४.

तिथे एक लिंग होते; स्वतःचे रक्षण करताना, त्याने आपल्याही नकळत लिंगाच्या डोक्यावर पाने टाकली.

तेन धूलिनिरोधाय क्षिप्तं नीरं च लिङ्गके । शरः प्रमादेनैकस्तु प्रच्युतः करपल्लवात् ॥ १,१२४.

धूळ जावी म्हणून त्याने लिंगावर पाणी ओतले; आणि चुकून त्याच्या हातातून एक बाण खाली पडला.

जानुभ्यामवनीं गत्वा लिङ्गं स्प्टष्ट्वा गृहीतवान् । एवं स्नानं स्पर्शनं च पूजनं जागरोऽभवत् ॥ १,१२४.

तो गुडघ्यांनी जमिनीवर गेला, लिंगाला स्पर्श केला आणि उचलले; अशा रीतीने स्नान, स्पर्श, पूजा आणि जागरण सर्व घडले.

प्रातर्गृहागतो भार्यादत्तान्नं भुक्तवान्स च । काले मृतो यमभटैः पाशैर्बद्ध्वा तु नीयते ॥ १,१२४.

सकाळी घरी परतल्यावर, त्याने पत्नीने दिलेले अन्न खाल्ले; नंतर त्याचा मृत्यू झाला आणि यमदूतांनी त्याला दोऱ्यांनी बांधून नेले.

तदा मम गणैर्युद्धे जित्वा मुक्तीकृतः स च । कुक्कुरेण सहैवाभूद्गणो मत्पार्श्वगोऽमलः ॥ १,१२४.

मग माझ्या गणांनी युद्धात त्याला जिंकलं आणि सोडून दिलं. तो शुद्ध गण कुत्र्याबरोबर माझ्या जवळच राहिला.

एवमज्ञानतः पुण्यञ्ज्ञानात्पुण्यमथाक्षयम् । त्रयोदश्यां शिवं पूज्य कुर्यात्त नियमं व्रती ॥ १,१२४.

अज्ञानामुळे पुण्य मिळतं, पण ज्ञानामुळे अखंड पुण्य मिळतं. त्रयोदशीला जो व्रत पाळतो त्याने शिवाची पूजा करावी आणि हे व्रत घ्यावं.