गरुडपुराणम्

एवमभ्यर्च्य गृह्णीयाद्व्रतार्चनजपादिकम् । सर्वाघं च क्षयं याति चिकीर्षेद्यो हरेर्व्रतम् ॥ १,१२१.

अशाप्रकारे पूजा करून, व्रत, पूजा व जप स्वीकारावे; जो हरिव्रत करतो, त्याचे सर्व पाप नष्ट होते.

स्नात्वायोभ्यच्य गृह्णीयाद्व्रतार्चनजपादिकम् । स्नात्वा यच्चतुरो मासानेकभक्तेन पूजयेत् । विष्णुं स याति विष्णोर्व लोकं मलविवर्जितम् ॥ १,१२१.

स्नान करून, व्रताचे पूजन, जप आणि इतर उपासना कराव्यात. जर कोणी चार महिने दररोज एकदाच जेवून विष्णूची भक्ती करतो, तर तो विष्णूला आणि पवित्र, निर्मळ विष्णूच्या लोकाला पोहोचतो.

मद्यमांससुरात्यगी वेदविद्धरिपूजनात् । तैलवर्जि विष्णुलोकं विष्णुभाक्कृच्छ्रपादकृत् ॥ १,१२१.

दारू, मांस आणि मद्य सोडून, वेदज्ञानाने दैत्यांचा शत्रू असलेल्या विष्णूची पूजा करावी आणि तेलाचा त्याग करावा. अशा कठीण व्रतांचे पालन केल्याने तो विष्णूच्या लोकात जातो आणि विष्णूच्या सान्निध्यात राहतो.

एकरात्रोपवासाच्च देवो वैमानिको भवेत् । श्वेतद्वीपं त्रिरात्रात्तु व्रजेत्षष्ठान्नकृन्नरः ॥ १,१२१.

एक रात्र उपवास केल्याने मनुष्य दिव्य देह प्राप्त करतो. तीन रात्र उपवास करून, सहाव्या जेवणाचा त्याग करणारा मनुष्य श्वेतद्वीपाला जातो.

चान्द्रायणाद्धरेर्धाम लभेन्मुक्तिमयाचिताम् । प्राजापत्यं विष्णुलोकं पराकव्रतकृद्धरिम् ॥ १,१२१.

चांद्रायण व्रत केल्याने हरिचे धाम आणि इच्छित मुक्ती मिळते. प्राजापत्य व्रत केल्याने विष्णूचे लोक मिळते आणि पाराक व्रत केल्याने हरि प्राप्त होतो.

सक्तुयावकभिक्षाशी पयोदधिघृताशनः । गोमूत्रयावकाहारः पञ्चगव्यकृताशनः । शाकमलफलाद्याशी रसवर्जो च विष्णुभाक् ॥ १,१२१.

जो फक्त सत्तू, जव किंवा भिक्षा घेतो, किंवा फक्त दूध, दही, तूप खातो; जो गायीचे मूत्र आणि जव खातो, किंवा पंचगव्ययुक्त अन्न घेतो; जो फक्त भाजी, कंद, फळे वगैरे खातो आणि रसाचा त्याग करतो, तो विष्णूचा भागीदार होतो.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२२ ब्रह्मोवाच । व्रतं मासोपवासाख्यं सर्वोत्कृष्टं वदामिते । वानप्रस्थो यतिर्नारी कुर्यान्मासोपवासकम् ॥ १,१२२.

ब्रह्मा म्हणाले: मी तुला मासोपवास नावाच्या सर्वश्रेष्ठ व्रताबद्दल सांगतो. वानप्रस्थ, यती किंवा स्त्री यांनी मासोपवास व्रत करावे.

आश्विनस्य सिते पक्षे एकादश्यामुपोषितः । व्रतमेतत्तु गृह्णीयाद्यावत्त्रिंशद्दिनानि तु ॥ १,१२२.

आश्विन महिन्यातल्या शुक्ल पक्षातील एकादशीला उपवास करून, हे व्रत तीस दिवसांसाठी घ्यावे.

अद्यप्रभृत्यहं विष्णो यावदुत्थानकं तव । अर्चयेत्वामनश्रंस्तु दिनानि त्रिंशदेव तु ॥ १,१२२.

आजपासून, हे विष्णू, तुझ्या उत्थानापर्यंत, मी तीस दिवस आळस न करता तुझी पूजा करीन.

कार्तिकाश्विनयोर्विष्णो द्वादश्योः शुक्लयोरहम् । म्रियेयद्यन्तराले तु व्रतभङ्गो न मे भवेत् ॥ १,१२२.

हे विष्णू, कार्तिक आणि आश्विन महिन्यांच्या शुक्ल द्वादशीच्या मध्ये जर मी मरण पावलो, तरी माझे व्रत भंग होऊ नये.

हरिं यजोत्त्रिषवणस्नायी गन्धादिभिर्व्रती । गात्राभ्यङ्गं गन्धलेपं देवतायतने त्यजेत् ॥ १,१२२.

व्रतीने दिवसातून तीन वेळा स्नान करून, गंध वगैरे वापरून हरिची पूजा करावी. पण देवालयात अंगाला सुगंधी लेप लावू नये.

द्वादश्यामथ संपूज्य प्रदद्याद्द्विजभोजनम् । ततश्च पारणं कुर्याद्धरेर्मासोपवासकृत् ॥ १,१२२.

द्वादशीला पूजा करून, ब्राह्मणांना जेवण द्यावे. त्यानंतर, हरिच्या मासोपवासाचे पालन करणाऱ्याने आपला उपवास सोडावा.

दुग्धादिप्राशनं कुर्याद्व्रतस्थो मूर्छितोऽन्तरा । दुग्धाद्यैर्न व्रतं नश्येद्भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात् ॥ १,१२२.

व्रत करताना जर कोणी अशक्त झाला, तर त्याने दूध वगैरे घ्यावे. दूध किंवा त्यासारखे घेतल्याने व्रत भंग होत नाही आणि त्याला भोग आणि मोक्ष दोन्ही मिळतात.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२३ ब्रह्मोवाच । व्रतानि कार्तिके वक्ष्ये स्नात्वा विष्णुं प्रपूजयेत् । एकभक्तेन नक्तेन मासं वायाचितेन वा ॥ १,१२३.

ब्रह्मा म्हणाले: मी कार्तिक महिन्यातील व्रते सांगतो. स्नान करून, एकदाच जेवून, रात्री जेवून, महिनाभर किंवा भिक्षा मागून विष्णूची पूजा करावी.

दुग्धशाकफलाद्यैर्वा उपवासेन वा पुनः । सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्तकामो हरिं व्रजेत् ॥ १,१२३.

किंवा दूध, भाजी, फळे वगैरे खाऊन किंवा पुन्हा उपवास करून, सर्व पापांपासून मुक्त होऊन, इच्छित फल मिळवून, तो हरिला प्राप्त होतो.

सदा हरेर्व्रतं श्रेष्ठं ततः स्याद्दक्षिणायने । चातुर्मास्ये ततस्तस्मात्कार्तिके भीष्मपञ्चकम् ॥ १,१२३.

सदैव हरिचे व्रत श्रेष्ठ आहे. त्यानंतर दक्षिणायन, मग चातुर्मास्य व्रत, आणि मग कार्तिक महिन्यात भीष्मपंचक येते.

ततः श्रेष्ठव्रतं शुक्लस्यैकादश्यां समाचरेत् । स्नात्वा त्रिकालं पित्रादीन्यवाद्यैरर्चयेद्धरिम् ॥ १,१२३.

मग, शुक्ल पक्षातील एकादशीला श्रेष्ठ व्रत करावे. स्नान करून, तीन वेळा हरिची पूजा करावी आणि पितरांसह इतरांचेही अर्पण करावे.

यजेन्मौनी घृताद्यैश्च पञ्चगव्येन वारिभिः । स्नापयित्वाथ कर्पूरमुखैश्चैवानुलेपयेत् ॥ १,१२३.

मौन धारण करणाऱ्याने तूप, पंचगव्य आणि पाण्याने पूजा करावी. स्नान करून, कापूर आणि इतर सुगंधी द्रव्यांनी अंगाला लेप लावावा.

घृताक्तगुग्गुलैर्धूपं द्विजः पञ्चदिनं दहेत् । नैवेद्यं परमान्नं तु जपेदष्टोत्तरं शतम् ॥ १,१२३.

ब्राह्मणाने तुपात मिसळलेला गुग्गुळाचा धूप पाच दिवस जाळावा. नैवेद्य उत्तम अन्न असावे आणि एकशेआठ वेळा जप करावा.

ओं नमो वासुदेवाय घृतव्रीहितिलादिकम् । अष्टाक्षरेण मन्त्रेण स्वाहान्तेन तु होमयेत् ॥ १,१२३.

ॐ नमो वासुदेवाय! तुप, तांदूळ, तीळ आणि इतर पदार्थ आठ अक्षरी मंत्राने 'स्वाहा' म्हणत अग्नीत समर्पित करावेत.

प्रथमेऽह्नि हरेः पादौ यजेत्पद्मैर्द्वितीयक । बिल्वपत्रैर्जानुदेशं नाभिं गन्धेन चापरे ॥ १,१२३.

पहिल्या दिवशी हरिच्या पायांची कमळांनी पूजा करावी; दुसऱ्या दिवशी बिल्वपत्रांनी गुडघ्यांची, आणि तिसऱ्या दिवशी सुगंधी द्रव्यांनी नाभीची पूजा करावी.

स्कन्धा बिल्वजवाभिश्च पञ्चमेऽह्नि शिरोऽर्चयेत् । मालत्या भूमिशायी स्याद्गोमयं प्राशयेत्क्रमात् ॥ १,१२३.

पाचव्या दिवशी बिल्व आणि जवा फुलांनी खांद्यांची, आणि डोक्याची पूजा करावी; माळतीच्या फुलांनी देवाला जमिनीवर ठेवावे, आणि गोमय क्रमाने सेवन करावे.

गोमूत्रं च दधि क्षीरं पञ्चमे पञ्चगव्यकम् । नक्तं कुर्यात्पञ्चदश्यां व्रती स्याद्भुक्तिमुक्तिभाक् ॥ १,१२३.

पाचव्या दिवशी गोमूत्र, दही आणि दूध—ही गोमातेची पाच उत्पादने घ्यावीत; पंधराव्या दिवशी रात्रभर उपवास करावा, यामुळे व्रत करणाऱ्याला सुख आणि मोक्ष दोन्ही मिळतात.

एकादशीव्रतं नित्यं तत्कुर्यात्पक्षयोर्द्वयोः । अघौघनरकं हन्यात्सर्वदं विष्णुलोकदम् ॥ १,१२३.

एकादशीचे व्रत नेहमी दोन्ही पक्षांत करावे; हे सर्व पाप आणि नरक नष्ट करते आणि कायम विष्णुलोक मिळवून देते.

एकादशी द्वादशी च निशान्ते च त्रयोदशी । नित्यमेकादशी यत्र तत्र सन्निहितो हरिः ॥ १,१२३.

जिथे एकादशी, द्वादशी आणि त्रयोदशी रात्रीच्या शेवटी येतात, तिथे श्रीहरी नेहमी उपस्थित असतो.

दशम्येकादशी यत्र तत्रस्थाश्चासुरादयः । द्वादश्यां पारण कुर्यात्सूतके मृतके चरेत् ॥ १,१२३.

जिथे दशमी आणि एकादशी येतात, तिथे असुर वगैरेही असतात; द्वादशीला उपवास सोडावा आणि अपवित्रता किंवा मृत्यूच्या वेळीही नियम पाळावा.

चतुर्दशीं प्रतिपदं पूर्वमिश्रामुपावसेत् । पौर्णमास्याममावास्यां प्रतिपन्मिश्रितां मुने ॥ १,१२३.

चतुर्दशी आणि प्रतिपदा मागच्या दिवशी मिसळल्यास उपवास करावा; पौर्णिमा, अमावस्या आणि प्रतिपदा मिसळली असेल तरही, हे ऋषी, उपवास करावा.

द्वितीयां तृतीयामिश्रां तृतीयाञ्चाप्युपावसेत् । चतुर्थ्या सङ्गतां नित्यं चतुर्थीञ्चानया युताम् । पञ्चमीं षष्ठ्यसंयुक्तां षष्ठ्या युक्ताञ्च सप्तमीम् ॥ १,१२३.

द्वितीया आणि तृतीया मिसळल्यास, तसेच तृतीया आणि चतुर्थी एकत्र आल्यास उपवास करावा; नेहमीच चतुर्थी मिसळली असेल तर, आणि पंचमी सहष्टीसोबत, तसेच सप्तमी सहष्टीसोबत आल्यास उपवास करावा.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२४ ब्रह्मोवाच । शिवरात्रिव्रतं वक्ष्ये कथां वै सर्वकामदाम् । यथा च गौरी भूतेशं पृच्छति स्म परं व्रतम् ॥ १,१२४.

ब्रह्मा म्हणाले: आता मी शिवरात्रीचे व्रत आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारी कथा सांगतो, आणि गौरीने भूतनाथाला श्रेष्ठ व्रताबद्दल कसे विचारले तेही सांगतो.