गरुडपुराणम्

विशालाक्षीं दमनकैश्चैत्रे च कृसरप्रदः । दधिप्राशो दन्तकाष्ठं तगरं श्रीमुखीं यजेत् ॥ १,१२०.

चैत्र महिन्यात, विशालाक्षीची दमणक फुलांनी पूजा करावी व पेज अर्पण करावे; श्रीमुखीला दहीभात, दातखोटी व तगर अर्पण करावे.

वैशाखे कर्णिकारैश्च अशोकाशो वटप्रदः । ज्येष्ठे नारायणीमर्चेच्छतपत्रैश्च खण्डदः । लवङ्गाशो भवेदेव आषाढे माधवीं यजेत् ॥ १,१२०.

वैशाख महिन्यात कर्णिकार फुलांनी पूजा करावी; अशोक अर्पण करून वटवृक्ष द्यावा; ज्येष्ठात नारायणीची शतपत्र फुलांनी पूजा करावी व खंड अर्पण करावा; आषाढात लवंग अर्पण करून माधवीची पूजा करावी.

तिलाशो बिल्वपत्रैश्च क्षीरान्नवटकप्रदः । औदुम्बरं दन्तकाष्ठं तगर्याः श्रावणे श्रियम् ॥ १,१२०.

श्रावण महिन्यात तीळ, बिल्वपत्र, दूधभात व वटवृक्ष अर्पण करावे; औदुंबराच्या दातखोटीने व तगराने श्रीची पूजा करावी.

दन्तकाष्ठं मल्लिकाया क्षीरदो ह्युत्तमां यजेत् । पद्मैर्यजेद्भाद्रपदे शृङ्गदाशो गृडादिदः ॥ १,१२०.

श्रावणात मल्लिकेची दातखोटी व दूध अर्पण करावे; भाद्रपदात कमळांनी पूजा करावी, शृंगदा व गृडादि अर्पण करावे.

राजपुत्रीं चाश्वयुजे जपापुष्पैश्च जीरकम् । प्राशयेन्निशि नैवेद्यैः कृसरैः कार्तिके यजेत् ॥ १,१२०.

आश्वयुज महिन्यात राजकन्येची जपा फुलांनी व जिरे अर्पण करून पूजा करावी; रात्री नैवेद्य म्हणून पेज द्यावे, आणि कार्तिकात पेज अर्पण करून पूजा करावी.

जातीपुष्पैः पद्मजां च पञ्चगव्याशनो यजेत् । घृतोदनं च वर्षान्ते सपत्नीकान्द्विजान्यजेत् ॥ १,१२०.

जाती फुलांनी पद्मजाची पूजा करावी, पाच गायीच्या पदार्थांचा नैवेद्य द्यावा; पावसाळ्याच्या शेवटी तुपाचा भात अर्पण करून, ब्राह्मण व त्यांच्या पत्नींसह पूजा करावी.

उमामहेश्वरं पूज्य प्रदद्याच्च गुडादिकम् । वस्त्रच्छत्रसुवर्णाद्यैः रात्रौ च कृतजागरः । गीतवाद्यैर्ददत्प्रतर्गवाद्यं सर्वमान्पुयात् ॥ १,१२०.

उमा व महेश्वराची पूजा करून, गूळ व इतर पदार्थ, वस्त्र, छत्री, सुवर्ण इत्यादी द्यावे; रात्री जागरण करून, गाणे व वाद्यांनी पूजा करावी, सर्व दान देऊन स्वतः शुद्ध करावे.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२१ ब्रह्मोवाच । चातुर्मास्यव्रतान्यूचे एकादश्यां समाचरेत् । आषाढ्यां पौर्णमास्यां वा सर्वेणहरिमर्च्यच ॥ १,१२१.

ब्रह्मा म्हणाले: मी आता चातुर्मास्य व्रत सांगतो, जे एकादशीला करावे; आषाढ पौर्णिमेला किंवा कधीही, सर्व प्रकारे हरिची पूजा करावी.

इदं व्रतं मया देव गृहीतं पुरतस्तव । निर्विघ्नं सिद्धिमाप्नोतु प्रसन्ने त्वयि केशव ॥ १,१२१.

हे प्रभो, हे व्रत मी तुझ्या साक्षीने स्वीकारले आहे; तुझ्या कृपेने ते निर्विघ्न पूर्ण होवो व मला सिद्धी लाभो.

गृहीतेऽस्मिन्व्रते देव यद्यपूर्णे म्रियाम्यहम् । तन्मे भवतु सम्पूर्णं त्वत्प्रसादाज्जनार्दन ॥ १,१२१.

हे प्रभो, या व्रताचे पूर्णत्व होण्याआधी मी मरण पावलो, तरी तुझ्या कृपेने ते पूर्ण झाले असे मानावे, हे जनार्दन.

एवमभ्यर्च्य गृह्णीयाद्व्रतार्चनजपादिकम् । सर्वाघं च क्षयं याति चिकीर्षेद्यो हरेर्व्रतम् ॥ १,१२१.

अशाप्रकारे पूजा करून, व्रत, पूजा व जप स्वीकारावे; जो हरिव्रत करतो, त्याचे सर्व पाप नष्ट होते.

स्नात्वायोभ्यच्य गृह्णीयाद्व्रतार्चनजपादिकम् । स्नात्वा यच्चतुरो मासानेकभक्तेन पूजयेत् । विष्णुं स याति विष्णोर्व लोकं मलविवर्जितम् ॥ १,१२१.

स्नान करून, व्रताचे पूजन, जप आणि इतर उपासना कराव्यात. जर कोणी चार महिने दररोज एकदाच जेवून विष्णूची भक्ती करतो, तर तो विष्णूला आणि पवित्र, निर्मळ विष्णूच्या लोकाला पोहोचतो.

मद्यमांससुरात्यगी वेदविद्धरिपूजनात् । तैलवर्जि विष्णुलोकं विष्णुभाक्कृच्छ्रपादकृत् ॥ १,१२१.

दारू, मांस आणि मद्य सोडून, वेदज्ञानाने दैत्यांचा शत्रू असलेल्या विष्णूची पूजा करावी आणि तेलाचा त्याग करावा. अशा कठीण व्रतांचे पालन केल्याने तो विष्णूच्या लोकात जातो आणि विष्णूच्या सान्निध्यात राहतो.

एकरात्रोपवासाच्च देवो वैमानिको भवेत् । श्वेतद्वीपं त्रिरात्रात्तु व्रजेत्षष्ठान्नकृन्नरः ॥ १,१२१.

एक रात्र उपवास केल्याने मनुष्य दिव्य देह प्राप्त करतो. तीन रात्र उपवास करून, सहाव्या जेवणाचा त्याग करणारा मनुष्य श्वेतद्वीपाला जातो.

चान्द्रायणाद्धरेर्धाम लभेन्मुक्तिमयाचिताम् । प्राजापत्यं विष्णुलोकं पराकव्रतकृद्धरिम् ॥ १,१२१.

चांद्रायण व्रत केल्याने हरिचे धाम आणि इच्छित मुक्ती मिळते. प्राजापत्य व्रत केल्याने विष्णूचे लोक मिळते आणि पाराक व्रत केल्याने हरि प्राप्त होतो.

सक्तुयावकभिक्षाशी पयोदधिघृताशनः । गोमूत्रयावकाहारः पञ्चगव्यकृताशनः । शाकमलफलाद्याशी रसवर्जो च विष्णुभाक् ॥ १,१२१.

जो फक्त सत्तू, जव किंवा भिक्षा घेतो, किंवा फक्त दूध, दही, तूप खातो; जो गायीचे मूत्र आणि जव खातो, किंवा पंचगव्ययुक्त अन्न घेतो; जो फक्त भाजी, कंद, फळे वगैरे खातो आणि रसाचा त्याग करतो, तो विष्णूचा भागीदार होतो.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२२ ब्रह्मोवाच । व्रतं मासोपवासाख्यं सर्वोत्कृष्टं वदामिते । वानप्रस्थो यतिर्नारी कुर्यान्मासोपवासकम् ॥ १,१२२.

ब्रह्मा म्हणाले: मी तुला मासोपवास नावाच्या सर्वश्रेष्ठ व्रताबद्दल सांगतो. वानप्रस्थ, यती किंवा स्त्री यांनी मासोपवास व्रत करावे.

आश्विनस्य सिते पक्षे एकादश्यामुपोषितः । व्रतमेतत्तु गृह्णीयाद्यावत्त्रिंशद्दिनानि तु ॥ १,१२२.

आश्विन महिन्यातल्या शुक्ल पक्षातील एकादशीला उपवास करून, हे व्रत तीस दिवसांसाठी घ्यावे.

अद्यप्रभृत्यहं विष्णो यावदुत्थानकं तव । अर्चयेत्वामनश्रंस्तु दिनानि त्रिंशदेव तु ॥ १,१२२.

आजपासून, हे विष्णू, तुझ्या उत्थानापर्यंत, मी तीस दिवस आळस न करता तुझी पूजा करीन.

कार्तिकाश्विनयोर्विष्णो द्वादश्योः शुक्लयोरहम् । म्रियेयद्यन्तराले तु व्रतभङ्गो न मे भवेत् ॥ १,१२२.

हे विष्णू, कार्तिक आणि आश्विन महिन्यांच्या शुक्ल द्वादशीच्या मध्ये जर मी मरण पावलो, तरी माझे व्रत भंग होऊ नये.

हरिं यजोत्त्रिषवणस्नायी गन्धादिभिर्व्रती । गात्राभ्यङ्गं गन्धलेपं देवतायतने त्यजेत् ॥ १,१२२.

व्रतीने दिवसातून तीन वेळा स्नान करून, गंध वगैरे वापरून हरिची पूजा करावी. पण देवालयात अंगाला सुगंधी लेप लावू नये.

द्वादश्यामथ संपूज्य प्रदद्याद्द्विजभोजनम् । ततश्च पारणं कुर्याद्धरेर्मासोपवासकृत् ॥ १,१२२.

द्वादशीला पूजा करून, ब्राह्मणांना जेवण द्यावे. त्यानंतर, हरिच्या मासोपवासाचे पालन करणाऱ्याने आपला उपवास सोडावा.

दुग्धादिप्राशनं कुर्याद्व्रतस्थो मूर्छितोऽन्तरा । दुग्धाद्यैर्न व्रतं नश्येद्भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात् ॥ १,१२२.

व्रत करताना जर कोणी अशक्त झाला, तर त्याने दूध वगैरे घ्यावे. दूध किंवा त्यासारखे घेतल्याने व्रत भंग होत नाही आणि त्याला भोग आणि मोक्ष दोन्ही मिळतात.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२३ ब्रह्मोवाच । व्रतानि कार्तिके वक्ष्ये स्नात्वा विष्णुं प्रपूजयेत् । एकभक्तेन नक्तेन मासं वायाचितेन वा ॥ १,१२३.

ब्रह्मा म्हणाले: मी कार्तिक महिन्यातील व्रते सांगतो. स्नान करून, एकदाच जेवून, रात्री जेवून, महिनाभर किंवा भिक्षा मागून विष्णूची पूजा करावी.

दुग्धशाकफलाद्यैर्वा उपवासेन वा पुनः । सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्तकामो हरिं व्रजेत् ॥ १,१२३.

किंवा दूध, भाजी, फळे वगैरे खाऊन किंवा पुन्हा उपवास करून, सर्व पापांपासून मुक्त होऊन, इच्छित फल मिळवून, तो हरिला प्राप्त होतो.

सदा हरेर्व्रतं श्रेष्ठं ततः स्याद्दक्षिणायने । चातुर्मास्ये ततस्तस्मात्कार्तिके भीष्मपञ्चकम् ॥ १,१२३.

सदैव हरिचे व्रत श्रेष्ठ आहे. त्यानंतर दक्षिणायन, मग चातुर्मास्य व्रत, आणि मग कार्तिक महिन्यात भीष्मपंचक येते.

ततः श्रेष्ठव्रतं शुक्लस्यैकादश्यां समाचरेत् । स्नात्वा त्रिकालं पित्रादीन्यवाद्यैरर्चयेद्धरिम् ॥ १,१२३.

मग, शुक्ल पक्षातील एकादशीला श्रेष्ठ व्रत करावे. स्नान करून, तीन वेळा हरिची पूजा करावी आणि पितरांसह इतरांचेही अर्पण करावे.

यजेन्मौनी घृताद्यैश्च पञ्चगव्येन वारिभिः । स्नापयित्वाथ कर्पूरमुखैश्चैवानुलेपयेत् ॥ १,१२३.

मौन धारण करणाऱ्याने तूप, पंचगव्य आणि पाण्याने पूजा करावी. स्नान करून, कापूर आणि इतर सुगंधी द्रव्यांनी अंगाला लेप लावावा.

घृताक्तगुग्गुलैर्धूपं द्विजः पञ्चदिनं दहेत् । नैवेद्यं परमान्नं तु जपेदष्टोत्तरं शतम् ॥ १,१२३.

ब्राह्मणाने तुपात मिसळलेला गुग्गुळाचा धूप पाच दिवस जाळावा. नैवेद्य उत्तम अन्न असावे आणि एकशेआठ वेळा जप करावा.