गरुडपुराणम्

श्रीगरुडमहापुराणम् ११९ ब्रह्मोवाच । अगस्त्यार्घ्यव्रतं वक्ष्ये भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । अप्राप्ते भास्करे कन्यां सति भागे त्रिभिर्दिनैः ॥ १,११९.

ब्रह्मा म्हणाले: मी अगस्त्यार्घ्य व्रत सांगतो, जे भोग आणि मोक्ष देते. सूर्य उगवण्यापूर्वी, कन्या उपस्थित असताना, योग्य वेळी तीन दिवसांत हे करावे.

अर्घ्यं दद्यादगस्त्याय मूर्तिं संपूज्य वै मुने ! । काशपुष्पमयीं कुम्भे प्रदोषे कृतजागरः ॥ १,११९.

मूर्तीची पूजा करून, काश फुलांनी केलेल्या कलशात, संध्याकाळी जागरण करत अगस्त्याला अर्घ्य द्यावा.

दध्यक्षताद्यैः संपूज्य उपोष्य फलपुष्पकैः । पञ्चवर्णसमायुक्तं हेमरौप्यसमन्वितम् ॥ १,११९.

दही, अक्षता वगैरेने पूजा करून, फळफुलांनी उपवास करून, पंचरंगी आणि सोन्या-चांदीने सजवलेले अर्घ्य अर्पण करावे.

सप्तधान्ययुतं पात्रं दधिचन्दनचर्चितम् । अगस्त्यः खनमानेति मन्त्रेणार्घ्यं प्रदापयेत् ॥ १,११९.

सात प्रकारच्या धान्यांनी भरलेली, दही व चंदन लावलेली पात्र घेऊन, 'अगस्त्य पृथ्वीवरून ये' असा मंत्र म्हणत अर्घ्य अर्पण करावा.

खासपुष्पप्रतीकाश अग्निमारुतसम्भव ! । मित्रावारुणयोः पुत्त्रो कुम्भयोने नमोऽस्तु ते ॥ १,११९.

अग्नि व वायूपासून जन्मलेले, खाशा फुलासारखे तेजस्वी, मित्र व वरुण यांचे पुत्र, कुंभातून जन्मलेले अगस्त्य, तुला माझा नमस्कार.

शूद्रस्त्र्यादिरनेनैव त्यजेद्धान्यं फलं रसम् । दद्याद्द्विजातये कुम्भं सहिरण्यं सदक्षिणम् । भोजयेच्च द्विजान्सप्त वर्षं कृत्वा तु सर्वभाक् ॥ १,११९.

शूद्र स्त्री किंवा इतरांनी या विधीने धान्य, फळे व रस त्यागावेत; तिने सुवर्ण व दक्षिणेसह कुंभ ब्राह्मणाला द्यावा आणि वर्षभर सर्वांना समप्रमाणे देऊन सात ब्राह्मणांना जेवू घालावे.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२० ब्रह्मोवाच । रम्भातृतीयां वक्ष्ये च सौभाग्यश्रीसुतादिदाम् । मार्गशीर्षेसिते पक्षे तृतीयायामुपोषितः ॥ १,१२०.

ब्रह्मा म्हणाले: मी आता तिसऱ्या राम्भा व्रताचे वर्णन करतो, जे सौभाग्य, संपत्ती, पुत्र इत्यादी देते. मार्गशीर्ष महिन्यात शुद्ध पक्षातील तृतीयेला उपवास करावा.

गौरीं यजेद्बिल्वपत्रैः कुशोदककरस्ततः । कदम्बादौ गिरिसुतां पौषे मरुबकैर्यजेत् ॥ १,१२०.

बिल्वपत्रांनी गौरीची पूजा करावी, नंतर कुशाच्या पाण्याने; कदंब महिन्याच्या सुरुवातीला, पौषात पर्वतराजकन्येची मरुबक फुलांनी पूजा करावी.

कर्पूरादः कृसरदो मल्लिकादन्तकाष्ठकृत् । माघेसुभद्रां कल्हारैर्घृताशो मण्डकप्रदः ॥ १,१२०.

कर्पूर, पेज व मल्लिका काडीने, माघ महिन्यात शुभद्रेला कल्हार फुलांनी पूजा करावी; तुपाचा नैवेद्य देऊन मांडके अर्पण करावेत.

गीतीमयं तन्तकाष्ठं फाल्गुने गोमतीं यजेत् । कुन्दैः कृत्वा दन्तकाष्ठं जीवाशः शष्कुलीप्रदः ॥ १,१२०.

फाल्गुन महिन्यात, तंतूच्या लाकडापासून बनवलेल्या वाद्यांनी गोमतीची पूजा करावी; कुंदाच्या लाकडाची दातखोटी करून, जीव देणारा शशकुली अर्पण करावा.

विशालाक्षीं दमनकैश्चैत्रे च कृसरप्रदः । दधिप्राशो दन्तकाष्ठं तगरं श्रीमुखीं यजेत् ॥ १,१२०.

चैत्र महिन्यात, विशालाक्षीची दमणक फुलांनी पूजा करावी व पेज अर्पण करावे; श्रीमुखीला दहीभात, दातखोटी व तगर अर्पण करावे.

वैशाखे कर्णिकारैश्च अशोकाशो वटप्रदः । ज्येष्ठे नारायणीमर्चेच्छतपत्रैश्च खण्डदः । लवङ्गाशो भवेदेव आषाढे माधवीं यजेत् ॥ १,१२०.

वैशाख महिन्यात कर्णिकार फुलांनी पूजा करावी; अशोक अर्पण करून वटवृक्ष द्यावा; ज्येष्ठात नारायणीची शतपत्र फुलांनी पूजा करावी व खंड अर्पण करावा; आषाढात लवंग अर्पण करून माधवीची पूजा करावी.

तिलाशो बिल्वपत्रैश्च क्षीरान्नवटकप्रदः । औदुम्बरं दन्तकाष्ठं तगर्याः श्रावणे श्रियम् ॥ १,१२०.

श्रावण महिन्यात तीळ, बिल्वपत्र, दूधभात व वटवृक्ष अर्पण करावे; औदुंबराच्या दातखोटीने व तगराने श्रीची पूजा करावी.

दन्तकाष्ठं मल्लिकाया क्षीरदो ह्युत्तमां यजेत् । पद्मैर्यजेद्भाद्रपदे शृङ्गदाशो गृडादिदः ॥ १,१२०.

श्रावणात मल्लिकेची दातखोटी व दूध अर्पण करावे; भाद्रपदात कमळांनी पूजा करावी, शृंगदा व गृडादि अर्पण करावे.

राजपुत्रीं चाश्वयुजे जपापुष्पैश्च जीरकम् । प्राशयेन्निशि नैवेद्यैः कृसरैः कार्तिके यजेत् ॥ १,१२०.

आश्वयुज महिन्यात राजकन्येची जपा फुलांनी व जिरे अर्पण करून पूजा करावी; रात्री नैवेद्य म्हणून पेज द्यावे, आणि कार्तिकात पेज अर्पण करून पूजा करावी.

जातीपुष्पैः पद्मजां च पञ्चगव्याशनो यजेत् । घृतोदनं च वर्षान्ते सपत्नीकान्द्विजान्यजेत् ॥ १,१२०.

जाती फुलांनी पद्मजाची पूजा करावी, पाच गायीच्या पदार्थांचा नैवेद्य द्यावा; पावसाळ्याच्या शेवटी तुपाचा भात अर्पण करून, ब्राह्मण व त्यांच्या पत्नींसह पूजा करावी.

उमामहेश्वरं पूज्य प्रदद्याच्च गुडादिकम् । वस्त्रच्छत्रसुवर्णाद्यैः रात्रौ च कृतजागरः । गीतवाद्यैर्ददत्प्रतर्गवाद्यं सर्वमान्पुयात् ॥ १,१२०.

उमा व महेश्वराची पूजा करून, गूळ व इतर पदार्थ, वस्त्र, छत्री, सुवर्ण इत्यादी द्यावे; रात्री जागरण करून, गाणे व वाद्यांनी पूजा करावी, सर्व दान देऊन स्वतः शुद्ध करावे.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२१ ब्रह्मोवाच । चातुर्मास्यव्रतान्यूचे एकादश्यां समाचरेत् । आषाढ्यां पौर्णमास्यां वा सर्वेणहरिमर्च्यच ॥ १,१२१.

ब्रह्मा म्हणाले: मी आता चातुर्मास्य व्रत सांगतो, जे एकादशीला करावे; आषाढ पौर्णिमेला किंवा कधीही, सर्व प्रकारे हरिची पूजा करावी.

इदं व्रतं मया देव गृहीतं पुरतस्तव । निर्विघ्नं सिद्धिमाप्नोतु प्रसन्ने त्वयि केशव ॥ १,१२१.

हे प्रभो, हे व्रत मी तुझ्या साक्षीने स्वीकारले आहे; तुझ्या कृपेने ते निर्विघ्न पूर्ण होवो व मला सिद्धी लाभो.

गृहीतेऽस्मिन्व्रते देव यद्यपूर्णे म्रियाम्यहम् । तन्मे भवतु सम्पूर्णं त्वत्प्रसादाज्जनार्दन ॥ १,१२१.

हे प्रभो, या व्रताचे पूर्णत्व होण्याआधी मी मरण पावलो, तरी तुझ्या कृपेने ते पूर्ण झाले असे मानावे, हे जनार्दन.

एवमभ्यर्च्य गृह्णीयाद्व्रतार्चनजपादिकम् । सर्वाघं च क्षयं याति चिकीर्षेद्यो हरेर्व्रतम् ॥ १,१२१.

अशाप्रकारे पूजा करून, व्रत, पूजा व जप स्वीकारावे; जो हरिव्रत करतो, त्याचे सर्व पाप नष्ट होते.

स्नात्वायोभ्यच्य गृह्णीयाद्व्रतार्चनजपादिकम् । स्नात्वा यच्चतुरो मासानेकभक्तेन पूजयेत् । विष्णुं स याति विष्णोर्व लोकं मलविवर्जितम् ॥ १,१२१.

स्नान करून, व्रताचे पूजन, जप आणि इतर उपासना कराव्यात. जर कोणी चार महिने दररोज एकदाच जेवून विष्णूची भक्ती करतो, तर तो विष्णूला आणि पवित्र, निर्मळ विष्णूच्या लोकाला पोहोचतो.

मद्यमांससुरात्यगी वेदविद्धरिपूजनात् । तैलवर्जि विष्णुलोकं विष्णुभाक्कृच्छ्रपादकृत् ॥ १,१२१.

दारू, मांस आणि मद्य सोडून, वेदज्ञानाने दैत्यांचा शत्रू असलेल्या विष्णूची पूजा करावी आणि तेलाचा त्याग करावा. अशा कठीण व्रतांचे पालन केल्याने तो विष्णूच्या लोकात जातो आणि विष्णूच्या सान्निध्यात राहतो.

एकरात्रोपवासाच्च देवो वैमानिको भवेत् । श्वेतद्वीपं त्रिरात्रात्तु व्रजेत्षष्ठान्नकृन्नरः ॥ १,१२१.

एक रात्र उपवास केल्याने मनुष्य दिव्य देह प्राप्त करतो. तीन रात्र उपवास करून, सहाव्या जेवणाचा त्याग करणारा मनुष्य श्वेतद्वीपाला जातो.

चान्द्रायणाद्धरेर्धाम लभेन्मुक्तिमयाचिताम् । प्राजापत्यं विष्णुलोकं पराकव्रतकृद्धरिम् ॥ १,१२१.

चांद्रायण व्रत केल्याने हरिचे धाम आणि इच्छित मुक्ती मिळते. प्राजापत्य व्रत केल्याने विष्णूचे लोक मिळते आणि पाराक व्रत केल्याने हरि प्राप्त होतो.

सक्तुयावकभिक्षाशी पयोदधिघृताशनः । गोमूत्रयावकाहारः पञ्चगव्यकृताशनः । शाकमलफलाद्याशी रसवर्जो च विष्णुभाक् ॥ १,१२१.

जो फक्त सत्तू, जव किंवा भिक्षा घेतो, किंवा फक्त दूध, दही, तूप खातो; जो गायीचे मूत्र आणि जव खातो, किंवा पंचगव्ययुक्त अन्न घेतो; जो फक्त भाजी, कंद, फळे वगैरे खातो आणि रसाचा त्याग करतो, तो विष्णूचा भागीदार होतो.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२२ ब्रह्मोवाच । व्रतं मासोपवासाख्यं सर्वोत्कृष्टं वदामिते । वानप्रस्थो यतिर्नारी कुर्यान्मासोपवासकम् ॥ १,१२२.

ब्रह्मा म्हणाले: मी तुला मासोपवास नावाच्या सर्वश्रेष्ठ व्रताबद्दल सांगतो. वानप्रस्थ, यती किंवा स्त्री यांनी मासोपवास व्रत करावे.

आश्विनस्य सिते पक्षे एकादश्यामुपोषितः । व्रतमेतत्तु गृह्णीयाद्यावत्त्रिंशद्दिनानि तु ॥ १,१२२.

आश्विन महिन्यातल्या शुक्ल पक्षातील एकादशीला उपवास करून, हे व्रत तीस दिवसांसाठी घ्यावे.

अद्यप्रभृत्यहं विष्णो यावदुत्थानकं तव । अर्चयेत्वामनश्रंस्तु दिनानि त्रिंशदेव तु ॥ १,१२२.

आजपासून, हे विष्णू, तुझ्या उत्थानापर्यंत, मी तीस दिवस आळस न करता तुझी पूजा करीन.