गरुडपुराणम्

श्रीगरुडमहापुराणम् ११७ ब्रह्मोवाच । मार्गशीर्षे सिते पक्षे व्यासांनङ्गत्रयोदशी । मल्लिकाजं दन्तकाष्ठं धुतूरैः पूजयेच्छिवम् ॥ १,११७.

ब्रह्मा म्हणाले: मार्गशीर्ष महिन्यात शुक्ल पक्षातील त्रयोदशीला, व्यास आणि अनंग या दिवशी, मल्लिका काठ्याने दात घासून आणि धोतऱ्याच्या फुलांनी शंकराची पूजा करावी.

अनङ्गायेति नैवेद्यं मधप्राश्याथ पौषके । योगेश्वरं पूजयेच्च बिल्वपत्रैः कदम्बजम् । दन्तकाष्ठं चन्दनादि नैवेद्यं कृसरादिकम् ॥ १,११७.

‘अनंगाय’ नावाचे नैवेद्य दाखवावे, पौष महिन्यात मध प्राशन करावे, योगेश्वराची पूजा बेलपत्र आणि कदंब फुलांनी करावी; दात घासायला चंदन वगैरे वापरावे आणि नैवेद्य म्हणून खीरसारखे पदार्थ द्यावे.

माघे नटेश्वरायार्च्य कुन्दैर्मौक्तिकमालया । प्लक्षेण दन्तकाष्ठं च नैवेद्यं पूरिका मुने ॥ १,११७.

माघ महिन्यात नटेश्वराची पूजा कुंद फुलांनी आणि मोत्यांच्या माळेने करावी; दात घासायला प्लक्ष काठी वापरावी आणि नैवेद्य म्हणून पुरी द्यावी, हे मुनी.

वीरेश्वरं फाल्गुने तु पूजयेत्तु मरूबकैः । शर्कराशाकमण्डाश्च चूतजं दन्तधावनम् ॥ १,११७.

फाल्गुन महिन्यात वीरशंकराची पूजा मरुबक फुलांनी करावी; नैवेद्य म्हणून साखर, भाजी, मंदा द्यावी आणि दात घासायला आंब्याची काठी वापरावी.

चैत्रे यजेत्सु रूपाय कर्पूरं प्राशयेन्निशि । दन्तधावनाटजं नैवेद्यं शष्कुलीं ददेत् ॥ १,११७.

चैत्र महिन्यात रात्री सुरूपाची पूजा करावी, कापूर प्राशन करावे; दात घासायला आटज काठी वापरावी आणि नैवेद्य म्हणून शष्कुली द्यावी.

पूजा दमनकः शम्भोर्वेशाखेऽशोक्रपुष्पकैः । महारूपाय नैवेद्यं गुडभक्तं पुट्टबरम् ॥ १,११७.

शंकराची पूजा त्यांच्या निवासस्थानी दमणकाच्या पानांनी आणि अशोकाच्या फुलांनी करावी. त्यांच्या महान रूपासाठी गूळ घातलेला भात आणि उत्तम पुडाचा नैवेद्य द्यावा.

दन्तकाष्ठं प्राशयेच्च ददेज्जतीफलं तथा । प्रद्युम्नं पूजयेज्ज्येष्ठे चम्पकैर्बिल्वजं दशेत् ॥ १,११७.

दंतमंजनासाठी काडी द्यावी आणि जायफळही अर्पण करावे. ज्येष्ठ महिन्यात प्रद्युम्नाची चंपकाच्या फुलांनी पूजा करावी आणि बिल्वजाची दहा प्रकारच्या नैवेद्यांनी पूजा करावी.

लवगारा तथा षढि उमामदति शासनः? । अगुरुं दन्तकाष्ठं च तमपामार्गकैर्यजेत् ॥ १,११७.

लवंग, वेलदोडा आणि सहा मसाल्यांचे मिश्रण हे उमा प्रियासाठी सांगितले आहे. अगुरू, दंतकाडी आणि अपामार्गाच्या पानांनी पूजा करावी.

श्रावणे करवीरं च शम्भवे शूलपाणये । गन्धाशनो घृताद्यैश्च करवीरजशोधनम् ॥ १,११७.

श्रावण महिन्यात शूलधारी शंकराला करवीर फुलांनी पूजा करावी. सुवास घेणाऱ्याची पूजा तुप वगैरे पदार्थांनी आणि करवीर फुलांनी शुद्धी करून करावी.

सद्योजातं भाद्रपदे बकुलैः पूपकैर्यजेत् । गन्धर्वाशो मदनकमाश्विने च सुराधिपम् ॥ १,११७.

भाद्रपद महिन्यात सद्योजाताची पूजा बकुळ फुलांनी आणि पुड्यांनी करावी. अश्विन महिन्यात गंधर्वाश आणि मदनकाची, तसेच देवाधिदेवाची पूजा करावी.

चम्पकैः स्वर्णवा (धार्) यादो जिन्मोदकसंप्रदः । खादिरं दन्तकाष्ठं च कार्तिके रुद्रमर्चयेत् ॥ १,११७.

चंपक फुलांनी, सोन्याच्या दोऱ्यांनी आणि मोदक अर्पण करून कार्तिक महिन्यात खैराच्या दंतकाडीने रुद्राची पूजा करावी.

बदर्या दन्तकाष्ठं च मदनो दशमाशनः । क्षीरशाकप्रदः पद्मैरब्दन्ते शिवमर्चयेत् ॥ १,११७.

बदरीच्या दंतकाडीने मदनाची दहाव्या क्रमांकाने पूजा करावी. दूध आणि भाजी देणाऱ्याची वर्षाच्या शेवटी कमळ फुलांनी पूजा करावी.

रतिमुक्तमनङ्गं च स्वर्णमण्डलसंस्थितम् । गन्धाद्यैर्दशसाहस्रं तिलव्रीह्यादि होमयेत् ॥ १,११७.

रती, मुक्तमनंग आणि सोन्याच्या मंडळात विराजमान असणाऱ्याला सुवासिक पदार्थ, तीळ, तांदूळ वगैरे दहा हजार वेळा होम करावा.

जागरं गीतवदित्रं प्रभितऽभ्यार्च्य वेदयेत् । द्विजाय शय्यां पात्रं च छत्रं वस्त्रमुपानहौ ॥ १,११७.

जागरण, गाणे आणि वाद्य वाजवून पूजा करून, नंतर ब्राह्मणाला पलंग, भांडे, छत्री, वस्त्र आणि पादत्राणे द्यावीत.

गां द्विजं भोजयेद्भक्त्या कृतकृत्यो भवेन्नरः । एतदुद्यापनं सर्वं व्रतेषु ध्येपमीदृशम् । फलञ्च श्रीसुतारोग्यसौभाग्यस्वर्गतं भवेत् ॥ १,११७.

गाईला आणि ब्राह्मणाला भक्तीने जेवू घातल्याने मनुष्य सर्व कार्यसिद्ध होतो. हे व्रत पूर्ण केल्याने श्री, पुत्र, आरोग्य, सौभाग्य आणि स्वर्ग यांचे फळ मिळते.

श्रीगरुडमहापुराणम् ११८ ब्रह्मोवाच । व्रतं कैवल्यशमनमखण्डद्वादशीं वदे । मागशीर्षे सिते पक्षे गव्याशी समुपोषितः ॥ १,११८.

ब्रह्मा म्हणाले: मी कैवल्यशमन नावाचे अखंड द्वादशी व्रत सांगतो. मार्गशीर्ष महिन्यातल्या शुक्ल पक्षात उपवास करून केवळ गायीचे पदार्थ घ्यावेत.

द्वादश्यां पूजये द्विष्णुं दद्यान्मासचतुष्टयम् । पञ्चव्रीहियुतं पात्रं विप्रायेदमुदाहरेत् ॥ १,११८.

द्वादशीला विष्णूची पूजा करावी आणि चार महिन्यांचे अन्न द्यावे. पाच प्रकारच्या तांदळाचा भांडे ब्राह्मणाला या शब्दांनी अर्पण करावे.

सप्तजन्मनि हे विष्णो यन्मया हि व्रतं कृतम् । भगवंस्त्वत्प्रसादेन तदखण्डमिहास्तु मे ॥ १,११८.

'हे विष्णू, सात जन्मांत मी जे जे व्रत केले, ते तुझ्या कृपेने या जन्मात अखंड राहो.'

यथाखण्डं जगत्सर्वं त्वमेव पुरुषोत्तम । तथाखिलान्यखण्डानि व्रितानि मम सन्ति वै ॥ १,११८.

'जसे तू, पुरुषोत्तम, सर्व जगाचा अखंड आधार आहेस, तसेच माझी सर्व व्रते अखंड राहो.'

सक्तुपात्राणि चैत्रादौ श्रावणादौ घृतान्वितान् । व्रतकृद्वतपूर्णस्तु स्त्रीपुत्रस्वर्गभाग्भवेत् ॥ १,११८.

चैत्र महिन्याच्या सुरुवातीला सत्तूच्या भांड्यांचा आणि श्रावणाच्या सुरुवातीला तुपासह भांड्यांचा दान द्यावे. व्रत पूर्ण करणाऱ्याला पत्नी, पुत्र आणि स्वर्ग मिळतो.

श्रीगरुडमहापुराणम् ११९ ब्रह्मोवाच । अगस्त्यार्घ्यव्रतं वक्ष्ये भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । अप्राप्ते भास्करे कन्यां सति भागे त्रिभिर्दिनैः ॥ १,११९.

ब्रह्मा म्हणाले: मी अगस्त्यार्घ्य व्रत सांगतो, जे भोग आणि मोक्ष देते. सूर्य उगवण्यापूर्वी, कन्या उपस्थित असताना, योग्य वेळी तीन दिवसांत हे करावे.

अर्घ्यं दद्यादगस्त्याय मूर्तिं संपूज्य वै मुने ! । काशपुष्पमयीं कुम्भे प्रदोषे कृतजागरः ॥ १,११९.

मूर्तीची पूजा करून, काश फुलांनी केलेल्या कलशात, संध्याकाळी जागरण करत अगस्त्याला अर्घ्य द्यावा.

दध्यक्षताद्यैः संपूज्य उपोष्य फलपुष्पकैः । पञ्चवर्णसमायुक्तं हेमरौप्यसमन्वितम् ॥ १,११९.

दही, अक्षता वगैरेने पूजा करून, फळफुलांनी उपवास करून, पंचरंगी आणि सोन्या-चांदीने सजवलेले अर्घ्य अर्पण करावे.

सप्तधान्ययुतं पात्रं दधिचन्दनचर्चितम् । अगस्त्यः खनमानेति मन्त्रेणार्घ्यं प्रदापयेत् ॥ १,११९.

सात प्रकारच्या धान्यांनी भरलेली, दही व चंदन लावलेली पात्र घेऊन, 'अगस्त्य पृथ्वीवरून ये' असा मंत्र म्हणत अर्घ्य अर्पण करावा.

खासपुष्पप्रतीकाश अग्निमारुतसम्भव ! । मित्रावारुणयोः पुत्त्रो कुम्भयोने नमोऽस्तु ते ॥ १,११९.

अग्नि व वायूपासून जन्मलेले, खाशा फुलासारखे तेजस्वी, मित्र व वरुण यांचे पुत्र, कुंभातून जन्मलेले अगस्त्य, तुला माझा नमस्कार.

शूद्रस्त्र्यादिरनेनैव त्यजेद्धान्यं फलं रसम् । दद्याद्द्विजातये कुम्भं सहिरण्यं सदक्षिणम् । भोजयेच्च द्विजान्सप्त वर्षं कृत्वा तु सर्वभाक् ॥ १,११९.

शूद्र स्त्री किंवा इतरांनी या विधीने धान्य, फळे व रस त्यागावेत; तिने सुवर्ण व दक्षिणेसह कुंभ ब्राह्मणाला द्यावा आणि वर्षभर सर्वांना समप्रमाणे देऊन सात ब्राह्मणांना जेवू घालावे.

श्रीगरुडमहापुराणम् १२० ब्रह्मोवाच । रम्भातृतीयां वक्ष्ये च सौभाग्यश्रीसुतादिदाम् । मार्गशीर्षेसिते पक्षे तृतीयायामुपोषितः ॥ १,१२०.

ब्रह्मा म्हणाले: मी आता तिसऱ्या राम्भा व्रताचे वर्णन करतो, जे सौभाग्य, संपत्ती, पुत्र इत्यादी देते. मार्गशीर्ष महिन्यात शुद्ध पक्षातील तृतीयेला उपवास करावा.

गौरीं यजेद्बिल्वपत्रैः कुशोदककरस्ततः । कदम्बादौ गिरिसुतां पौषे मरुबकैर्यजेत् ॥ १,१२०.

बिल्वपत्रांनी गौरीची पूजा करावी, नंतर कुशाच्या पाण्याने; कदंब महिन्याच्या सुरुवातीला, पौषात पर्वतराजकन्येची मरुबक फुलांनी पूजा करावी.

कर्पूरादः कृसरदो मल्लिकादन्तकाष्ठकृत् । माघेसुभद्रां कल्हारैर्घृताशो मण्डकप्रदः ॥ १,१२०.

कर्पूर, पेज व मल्लिका काडीने, माघ महिन्यात शुभद्रेला कल्हार फुलांनी पूजा करावी; तुपाचा नैवेद्य देऊन मांडके अर्पण करावेत.