गरुडपुराणम्

विपरीतरतिः कामः स्वायतेषु न विद्यते । यथोपायो वधो दण्डस्तथैव ह्यनु वर्तते ॥ १,११४.

स्वतःच्या स्त्रियांबद्दल वाईट आकर्षण नसतं; जसा प्रकार तसा त्याचा परिणाम आणि शिक्षा ठरते.

अपि कल्पानिलस्यैव तुरगस्य महोदधेः । शक्यते प्रसरो बोद्धुं न ह्यरक्तस्ये चतसः ॥ १,११४.

कल्पवायूचा मार्ग, घोड्याचा वेग किंवा समुद्राचं विस्तार समजू शकतो, पण जिच्या मनात प्रेम नाही अशा स्त्रीचं मन समजणं अशक्य आहे.

क्षणो नास्ति रहो नास्ति न स्ति प्रार्थयिता जनः । तेन शौनक नारीणां सतीत्वमुपजायते ॥ १,११४.

क्षणभरही एकांत मिळत नाही, कुणी मागणी करणारं नसतं; म्हणूनच, शौनक, स्त्रियांचं पतिव्रत्य टिकून राहतं.

एक वै सेवते नित्यमन्यश्चेतपि रोचते । पुरुषाणामलाभेन नारी चैव पतिव्रता ॥ १,११४.

पतिव्रता स्त्री आपल्या पतीचीच सेवा आनंदाने करते, जरी तिला दुसरे पुरुष आवडले तरीही. पण पुरुषांनी इतर स्त्रिया मिळवल्या नाहीत, याला कुणी दोष मानत नाही.

जननी यानि कुरुते रहस्यं मदनातुरा । सुतैस्तानि न चिन्त्यानि शीलविप्रतिपत्तिभिः ॥ १,११४.

आईने वासनेने केलेली गुप्त कृत्ये, चांगल्या स्वभावाच्या मुलांनी मनात धरू नयेत.

पराधीना निद्रा परदृदयकृत्यानुसरणं सदा हेला हास्यं नियतमपि शोकेन रहितम् । पणे न्यस्तः कायो विटजनखुरैर्दारितगलो बहूत्कण्ठवृतिर्जगति गणिक्राया बहुमतः ॥ १,११४.

इतरांच्या इच्छेनुसार झोप, सतत दुसऱ्यांचे मन राखणे, नेहमी हसणे-फाजील मस्करी, खोटी दु:खदर्शविणे, शरीर विक्रीस ठेवणे, वेश्या म्हणून गळा ओरबाडलेला, गळ्यात अनेक दागिने—हे सर्व जगात वेश्यासाठीच मोठ्या किंमतीचे समजले जाते.

अग्निरापः स्त्रियो मूर्खाः सर्पा राजकुलानि च । नित्यं परोपसेव्यानि सद्यः प्राणहराणि षट् ॥ १,११४.

अग्नी, पाणी, स्त्रिया, मूर्ख, साप आणि राजघराणे—ही सहा नेहमी इतरांच्या सेवेत असतात, पण क्षणात प्राण घेऊ शकतात.

किं चित्रं यदि वेद (शब्द) शास्त्रकुशलो विप्रो भवेत्पण्डितः किं चित्रं यदि दण्डनीतिकुशलो राजा भवेद्धार्मिकः । किं चित्रं यदि रूपयौवनवती साध्वी भवेत्कामिनी तच्चित्रं यदि निर्धनोऽपि पुरुषः पापं न कुर्यात्क्रचित् ॥ १,११४.

विद्या व शास्त्रात निपुण ब्राह्मण पंडित झाला, यात काय विशेष? राज्यकारभारात कुशल राजा धर्मी झाला, यात काय आश्चर्य? रूपवान व तरुण स्त्री साध्वी असूनही कामुक असते, हेही विशेष नाही; पण गरीब माणूस कधीही पाप करत नाही, हेच खरे आश्चर्य.

नात्मच्छिद्रं परे दद्याद्विद्याच्छिद्रं परस्य च । गूहेत्कूर्म इवाङ्गानि परभावञ्च लक्षयेत् ॥ १,११४.

आपल्या दोषांची इतरांना माहिती देऊ नये, आणि दुसऱ्याच्या विद्वत्तेतील त्रुटीही सांगू नयेत; कासवाप्रमाणे आपले अंग लपवावे आणि इतरांचे दुर्बलत्व ओळखावे.

पातालतलवा सिन्य उच्चप्राकारसंस्थिताः । यदि नो चिकुरोद्भेदाल्लभ्यन्ते कैः स्त्रियो न हि ॥ १,११४.

जर स्त्रिया पाताळात किंवा उंच भिंतीमागे असल्या, आणि त्यांना केस नसल्यामुळे मिळत नाही, तर अशा कोण आहेत ज्या मिळू शकत नाहीत?

समधर्मा हि मर्मज्ञस्तीक्ष्णः स्वजनकण्टकः । न तथा बाधते शत्रुः कृतवैरो बहिः स्थितः ॥ १,११४.

जो माणूस धारदार, गुपित जाणणारा आणि आपल्या लोकांसाठी त्रासदायक असतो, तो बाहेरच्या उघड शत्रूपेक्षा जास्त वेदना देतो.

स पण्डितो यो ह्यनुञ्जयेद्वै मिष्टेन बालं विनियेन शिष्टम् । अर्थेन नारीं तपसा हि देवान्सर्वांश्च लोकांश्च सुसंग्रहेण ॥ १,११४.

जो लहान मुलाला गोडधोड देऊन, शिष्याला शिस्त लावून, स्त्रीला संपत्तीने, देवांना तपाने आणि सर्व लोकांना योग्य वागणुकीने प्रसन्न करतो, तोच खरा पंडित आहे.

छलेन मित्रं कलुषेण धर्मं परोपतापेन समृद्धिभावनम् । सुखेन विद्यां पुरुषेण नारीं वाञ्छन्ति वै ये न च पण्डितास्ते ॥ १,११४.

जो मैत्री फसवणुकीने, धर्म अपवित्रतेने, समृद्धी दुसऱ्यांना त्रास देऊन, विद्या आरामाने किंवा स्त्रीला जबरदस्तीने मिळवू पाहतो, तो शहाणा नाही.

फलार्थो फलिनं वृक्षं यश्छिन्द्याद्दुर्मतिर्नरः । निष्फलं तस्य वै कार्यां महादोषमवाप्नुयात् ॥ १,११४.

जो मूर्ख फळ मिळवण्यासाठी फळझाड तोडतो, त्याला शेवटी काहीच मिळत नाही आणि मोठा दोष लागतो.

सधनो हि तपस्वी च दूरतो वै कृतश्रमः । मद्यप स्त्री सतीत्येवं विप्र न श्रद्दधाम्यहम् ॥ १,११४.

धनाढ्य तपस्वी, घरापासून दूर कष्ट करणारा, मद्यपान करणारा आणि सती स्त्री—हे सर्व मला विश्वास वाटत नाहीत, हे ब्राह्मण.

न विश्वसेदविश्वस्ते मित्रस्यापि न विश्वसेत् । कदाचित्कुपितं मित्रं सर्वं गुह्यं प्रकाशयेत् ॥ १,११४.

अविश्वासूवर कधीच विश्वास ठेवू नये, आणि मित्रावरही नाही; कारण कधी मित्र रागावला, तर तो सर्व गुपिते उघड करू शकतो.

सर्वभूतेषु विश्वासः सर्वभूतेषु सात्त्विकः । स्वबावमात्मना गूहेदेतत्साधोर्हि लक्षणम् ॥ १,११४.

सर्व प्राण्यांवर विश्वास ठेवणे आणि सर्वांशी चांगुलपणा करणे—पण आपला स्वभाव लपवावा; हेच सज्जनाचे लक्षण आहे.

यस्मिन्कस्मिन्कृते कार्ये कर्तारमनुवर्तते । सर्वथा वर्तमानोऽपि धैर्यबुद्धिन्तु कारयेत् ॥ १,११४.

जे काम हाती घेतले, त्यात कर्त्याचे अनुसरण करावे; पण सर्व परिस्थितीत धैर्य आणि बुद्धी दाखवावी.

वृद्धाः स्त्रियो नवं मद्यं शुष्कं मांसं त्रिमूलकम् । रात्रौ दधि दिवा स्वप्नं विद्वान्षट्परिवर्जयेत् ॥ १,११४.

शहाण्याने वृद्ध स्त्रिया, नवीन मद्य, वाळलेले मांस, तीन प्रकारच्या मुळ्या, रात्रीचे दही आणि दिवसा झोप यांचा त्याग करावा.

विषं गोष्ठी दरिद्रस्य वृद्धस्य तरुणी विषम् । विषं कुशिक्षिता विद्या अजीर्णे भोजनं विषम् ॥ १,११४.

गरीबाचा मेळावा, वृद्धासाठी तरुण स्त्री, गवतावर शिकलेली विद्या आणि अपचनातले जेवण—हे सर्व विषासारखे आहेत.

प्रियं गानमकुण्ठस्य नीचस्योच्चासनं प्रियम् । प्रियं दानं दरिद्रस्य भूनश्चतरुणी प्रिया ॥ १,११४.

ज्याचा आवाज स्वच्छ आहे त्याला गाणे प्रिय असते, नीच माणसाला उंच आसन आवडते, गरीबाला दान प्रिय असते आणि पृथ्वीला तरुण स्त्री प्रिय असते.

अत्यम्बुपानं कठिनाशनञ्च धातुक्षयोवेगविधारणञ्च । दिवाशयो जागरणञ्च रात्रौ षड्भिर्नराणां निवसन्ति रोगाः ॥ १,११४.

अतीव पाणी पिणे, कठीण अन्न खाणे, शरीरातील धातूंची कमी होणे, नैसर्गिक वेग दडपणे, दिवसा झोपणे आणि रात्री जागरण करणे — या सहा गोष्टींमुळे माणसांमध्ये आजार राहतात.

बालातपश्चाप्यतिमैथुनञ्च श्मशानधूमः करतापनञ्च । रजस्वलावत्क्रनिरीक्षणञ्च सुदीर्घमायुर्ननु कर्षयेच्च ॥ १,११४.

लहान वयातला सूर्य, अत्याधिक मैथुन, स्मशानातील धूर, हात अग्नीवर तापवणे, रजस्वला स्त्रीकडे पाहणे — या सर्व गोष्टी दीर्घायुष्य कमी करतात.

शुष्कं मांसं स्त्रियो वृद्धा बालार्कस्तरुणं दधि । प्रभाते मैथुनं निद्रा सद्यः प्राणहराणि षट् ॥ १,११४.

सुकलेले मांस, वृद्ध स्त्रिया, सकाळचा सूर्य, ताजे दही, पहाटे मैथुन आणि झोप — या सहा गोष्टी लगेच प्राण घेतात.

सद्यः पक्रघृतं द्राक्षा बाला स्त्री क्षीरभोजनम् । उष्णोदकं तरुच्छाया सद्यः प्राणहराणि षट् ॥ १,११४.

नवीन ताक घातलेले तूप, द्राक्षे, तरुण स्त्रिया, दूधाचे पदार्थ, गरम पाणी आणि झाडाची सावली — या सहाही गोष्टी लगेच प्राण घेतात.

कूपादकं वटच्छाया नारीणाञ्च पयोधरः । शीतकाले भवेदुष्णमुष्णकाले च शीतलम् ॥ १,११४.

कूपाचे पाणी, वडाच्या झाडाची सावली आणि स्त्रीचे स्तन — हे थंडीत उबदार आणि उष्णीत गार असतात.

त्रयो बलकराः सद्यो बालाभ्यङ्गसुभोजनम् । त्रयो बलहराः सद्यो ह्यध्वा वे मैथुनं ज्वरः ॥ १,११४.

लहान मुलांना तेल लावणे, उत्तम जेवण आणि विश्रांती — या तिघांमुळे लगेच बळ येते. प्रवास, मैथुन आणि ताप — या तिघांमुळे लगेच बळ कमी होते.

शुष्कं मांसं पयो नित्यं भार्यामित्रैः सहैव तु । न भाक्तव्यं नृपैः सार्धं वियोगं कुरुते क्षणात् ॥ १,११४.

सुकलेले मांस, दूध आणि नेहमी पत्नी किंवा शत्रूंसोबत राहणे — हे राजांसोबत कधीही करू नये, कारण यामुळे क्षणात वियोग येतो.

कुचेलिन दन्तमलोपधारिणं बह्वाशिनं निष्ठुरवाक्यभाषिणम् । सूर्योदये ह्यस्तमयेऽपि शायिनं विमुञ्चति श्रीरपि चक्रपाणिनम् ॥ १,११४.

मळलेले कपडे घालणारा, दातांची स्वच्छता न करणारा, फार खाणारा, कठोर बोलणारा, सूर्य उगवताना किंवा मावळताना झोपणारा — याला लक्ष्मी सुद्धा सोडून देते, जरी तो चक्रधारी असला तरी.