गरुडपुराणम्

उत्तमं प्रणिपातेन शठं भेदेन योजयेत् । नीचं स्वल्पप्रदानेन समं तुल्यपराक्रमैः ॥ १,१०९.

श्रेष्ठ व्यक्तीला नम्रतेने जावे, कपटीला फूट पाडून वागावे, नीचाला थोडेसे देऊन वश करावे, आणि समकक्षाशी बरोबरीने वागावे.

यस्ययस्य हि यो भावस्तस्यतस्य हितं वदन् । अनुप्रविश्य मेधावी क्षिप्रमात्मवशं नयेत् ॥ १,१०९.

शहाण्या माणसाने प्रत्येकाच्या स्वभावानुसार त्याच्या हिताचे बोलावे आणि त्याला लवकर आपल्या वशात घ्यावे.

नदीनां च नखीनां च शृङ्गिणां शस्त्रपाणिनाम् । विश्वासो नैव गन्तव्यः स्त्रिषु राजकुलेषु च ॥ १,१०९.

नदी, नख असलेली जनावरे, शिंग असलेली जनावरे, शस्त्रधारी, स्त्रिया आणि राजदरबार यांच्यावर कधीही विश्वास ठेवू नये.

अर्थनाशं मनस्तापं गृहे दुश्चरितानि च । वञ्चनं चाप मानं च मतिमान्न प्रिकाशयेत् ॥ १,१०९.

शहाण्या माणसाने आपले धन गेले, मनाची वेदना, घरातील वाईट कृत्ये, फसवणूक, अपमान किंवा निंदा या गोष्टी कधीच उघड करू नयेत.

हीनदुर्जनसंसर्ग अत्यन्तविरहादरः । स्नेहोऽन्यगेहवासश्च नारीसच्छीलनाशनम् ॥ १,१०९.

वाईट किंवा नीच लोकांची संगत, खूप दिवस दूर राहणे, दुसऱ्याच्या घराचा मोह, आणि वाईट स्वभावाच्या स्त्रीसोबत राहणे—या सगळ्यामुळे चांगुलपणा नष्ट होतो.

कस्य दोषः कुले नास्ति व्याधिना को पीडितः । केन न व्यसनं प्राप्तं श्रियः कस्य निरन्तराः ॥ १,१०९.

कुठल्या घराण्यात दोष नाहीत? कोण आजाराने त्रस्त नाही? कोणावर संकट आलेले नाही? कोणाचे सुख सदैव टिकते?

कोर्ऽथं प्राप्य न गर्वितो भुवि नरः कस्यापदोनागताः स्त्रीभिः कस्य न खण्डितं भुवि मनः को नाम राज्ञां प्रियः । कः कालस्य न गोचरान्तरगतः कोर्ऽथो गतो गौरवं को वा दुर्जनवागुरानिपतितः क्षेमेण यातः पुमान् ॥ १,१०९.

या जगात धन मिळवून कोण गर्विष्ठ होत नाही? कोणावर कधीच आपत्ती आलेली नाही? कोणाचे मन स्त्रियांनी कधीच विचलित झाले नाही? राजा नेहमी कोणाला प्रिय असतो? काळाच्या पकडीतून कोण सुटले आहे? कोणते धन कायम सन्मानित राहते? वाईट लोकांच्या जाळ्यात अडकून कोण सुखरूप निघून गेले आहे?

सुहृत्स्वजनबन्धुर्न बुद्धिर्यस्य न चात्मनि । यस्मिन्कर्मणि सिद्धेऽपि न दृश्येत फलोदयः । विपत्तौ च महद्दुःखं तद्वुधः कथमाचरेत् ॥ १,१०९.

ज्याला ना मित्र आहेत, ना आप्त, ना स्वतःमध्ये शहाणपण आहे, ज्याच्या कष्टानेही फळ मिळत नाही, आणि संकटात मोठे दुःख भोगावे लागते, अशा माणसाने काय करावे?

यस्मिन्देशे न संमानं न प्रीतिर्न च बान्धवाः । न च विद्यागमः कश्चित्तं देशं परिवर्जयेत् ॥ १,१०९.

जिथे सन्मान नाही, प्रेम नाही, आप्त नाहीत, आणि शिक्षण घेण्याची संधीही नाही, असा देश टाळावा.

धनस्य यस्य राजतो भयं न चास्ति चौरतः । मृतं च यन्न मुच्यते समर्जयस्व तद्धनम् ॥ १,१०९.

जे धन राजाचा किंवा चोरांचा धोका नाही, आणि मृत्यूनंतरही नष्ट होत नाही, असेच धन मिळवावे.

यदर्जितं प्राणहरैः परिश्रमैर्मृतस्य तं वै विभजन्तिरिक्थिनः । कृतं च यद्दुष्कृतमर्थलिप्सया तदेव दोषोपहतस्य यौतुकम् ॥ १,१०९.

जी संपत्ती जीव गिळणाऱ्या कष्टांनी मिळवली जाते, ती मरणानंतर वारसदार वाटून घेतात; आणि धनाच्या लोभाने केलेले पाप, तेच दोषी माणसाचे खरे दागिने ठरते.

सञ्चितं निहितं द्रव्यं परामृश्यं मुहुर्मुहुः । आखोरिव कदर्यस्य धनं दुः खाय केवलम् ॥ १,१०९.

कंजूष माणूस वारंवार हात लावून ठेवलेले आणि लपवलेले धन, उंदराने साठवलेल्या धान्यासारखे, शेवटी फक्त दुःख देणारेच असते.

नग्ना व्यसनिनो रूक्षाः कपालाङ्कितपाणयः । दर्शयन्तीह लोकस्य अदातुः फलमीदृशम् ॥ १,१०९.

नग्न, संकटांनी त्रस्त, कठोर, आणि कवटीच्या खुणा असलेल्या हातांनी, हे लोक इथे जगाला न देणाऱ्याचे फळ दाखवतात.

शिक्षयन्ति च याचन्ते देहीति कृपणा जनाः । अवस्थेयमदानस्य मा भूदेवं भवानपि ॥ १,१०९.

दीन लोक शिकवतात आणि भीक मागतात, 'दे, दे' असे म्हणतात; दान न करणाऱ्याची अवस्था तुझी कधीच होऊ नये.

सञ्चितं क्रतुशतैर्न युज्यते याचितं गुणवते न दीयते । तत्कदर्यपरिरक्षितं धनं चोरपार्थिवगृहे प्रयुज्यते ॥ १,१०९.

जे धन शेकडो यज्ञात वापरले जात नाही, गुणी माणसाला मागितल्यावर दिले जात नाही, ते कंजूषाने जपलेले धन शेवटी चोर किंवा राजाच्या घरी खर्च होते.

न देवेभ्यो न विप्रोभ्यो बन्धुभ्यो नैव चात्मने । कदर्यस्य धनं याति त्वग्नितस्करराजसु ॥ १,१०९.

कंजूषाचे धन ना देवांना मिळते, ना ब्राह्मणांना, ना नातेवाईकांना, ना स्वतःलाही; ते शेवटी अग्नी, चोर किंवा राजाकडे जाते.

अतिक्लेशेन येऽप्यर्था धर्मस्यातिक्रमेण च । अरेर्वा प्रणिपातेन मा भूतस्ते कदाचन ॥ १,१०९.

अती कष्टाने, धर्माचा भंग करून, किंवा शत्रूला वाकून मिळवलेले धन तुझ्या वाट्याला कधीच येऊ नये.

विद्याघातो ह्यनभ्यासः स्त्रीणां घातः कुचैलता । व्याधीनां भोजनं जीर्णं शत्रोर्घातः प्रपञ्चता ॥ १,१०९.

विद्येचा नाश अभ्यास न केल्याने होतो; स्त्रियांसाठी, घाणेरडे कपडे घातल्याने; आजारांसाठी, शिळे अन्न खाल्ल्याने; आणि शत्रूसाठी, उघडपणे वावरल्याने.

तस्करस्य वधो दण्डः कुमित्रस्याल्पभाषणम् । पृथक्शय्या तु नारीणां ब्राह्मणस्यानिमन्त्रणम् ॥ १,१०९.

चोराचा शिक्षा म्हणजे मृत्यू; खोट्या मित्राला थोडेच बोलणे; स्त्रियांसाठी वेगळे झोपणे; आणि ब्राह्मणासाठी निमंत्रण न देणे.

दुर्जनाः शिल्पिनो दासा दुष्टाश्च पटहाः स्त्रियः । ताडिता मार्दवं यान्ति न ते सत्कारभाजनम् ॥ १,१०९.

वाईट लोक, कारागीर, दास, वाईट वादक, आणि स्त्रिया—यांना मारले तर ते मऊ होतात, पण ते सन्मानास पात्र नाहीत.

जानीयात्प्रेषणे भृत्यान्बान्धवान्व्यसनागमे । मित्रमापदि काले च भार्याञ्च विभवक्षये ॥ १,१०९.

नोकरांना त्यांच्या कामात, नातेवाईकांना संकटात, मित्रांना अडचणीत, आणि पत्नीला संपत्ती गेल्यावर ओळखावे.

स्त्रीणां द्विगुण आहारः प्रज्ञा चैव चतुर्गुणा । षड्गुणो व्यवसायश्च कामश्चाष्टगुणः स्मृतः ॥ १,१०९.

स्त्रियांचा आहार दुहेरी असतो, बुद्धी चारपट, मेहनत सहापट, आणि इच्छा आठपट असते, असे म्हणतात.

न स्वप्नेन जयेन्निद्रां न कामेन स्त्रियं जयेत् । न चेन्धनैर्जयेद्वह्निं न मद्येन तृषां जयेत् ॥ १,१०९.

झोप स्वप्नांनी जिंकता येत नाही, स्त्रीला इच्छेने जिंकता येत नाही; अग्नीला इंधनाने आणि तहेला मद्याने कधीच तृप्त करता येत नाही.

समांसैर्भोजनैः स्निग्धैर्मद्यैर्गन्धविलेपनैः । वस्त्रैर्मनोरमैर्माल्यैः कामः स्त्रीषु विजृम्भते ॥ १,१०९.

मांसयुक्त पौष्टिक अन्न, स्निग्ध पेये, सुगंधी उटणे आणि सुवासिक फुले, मनोहर वस्त्रे आणि आकर्षक हार यांनी स्त्रियांमध्ये इच्छा जागृत होते.

ब्रह्मचर्येऽपि वक्तव्यं प्राप्तं मन्मथचेष्टितम् । हृद्यं हि पुरुषं दृष्ट्वा योनिः प्रक्लिद्यते स्त्रियाः ॥ १,१०९.

ब्राह्मचर्य पाळतानाही मनात वासना उत्पन्न होतेच; कारण एखादा मनोहर पुरुष दिसला, की स्त्रीचे मन आणि शरीर हलते.

सुवेषं पुरुषं दृष्ट्वा भ्रातरं यदि वा सुतम् । योनिः क्लिद्यति नारीणां सत्यंसत्यं हि शौनक ! ॥ १,१०९.

सुंदर पोशाखातील पुरुष दिसला, तो भाऊ असो वा मुलगा, तरीही स्त्रियांचे मन हलते—हे खरेच आहे, हे अगदी खरे आहे, शौनक!

नद्यश्च नार्यश्च समस्वभावाः स्वतन्त्रभावे गमनादिकेच । तोयैश्च दोषैश्च निपातयन्ति नद्यो हि कूलानि कुला नि नार्यः ॥ १,१०९.

नद्या आणि स्त्रिया दोघीही स्वभावाने सारख्या आहेत, स्वतःच्या इच्छेने वागतात; पाण्याने किंवा दोषाने नद्या काठ तोडतात, तसेच स्त्रिया कुटुंबाचा नाश करतात.

नदी पातयते कूलं नारी पातयते कुलम् । नारीणाञ्च नदीनां च स्वच्छन्दा ललिता गतिः ॥ १,१०९.

नदी काठ तोडते, स्त्री घराचा नाश करते; स्त्रिया आणि नद्या दोघींची चाल स्वच्छंद आणि खेळकर असते.

नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां नापगानां महोदधिः । नान्तकः सर्वभूतानां न पुंसां वामलोचनाः ॥ १,१०९.

जसा अग्नी काठ्यांनी कधीच तृप्त होत नाही, महासागर नद्यांच्या पाण्याने कधीच भरत नाही, मृत्यू सर्व प्राण्यांनी कधीच तृप्त होत नाही, तसाच पुरुषांनी स्त्रिया कधीच तृप्त होत नाहीत.