सर्वांश्चतुष्पदान्हत्वा अहोरात्रो षितो जपेत् । शूद्रं हत्वा चरेत्कृच्छ्रमतिकृच्छ्रं तु वैश्यहा । क्षत्त्रं चान्द्रायणं विप्रं द्वाविंशात्रिंशमाहरे (वहे) त् ॥ १,१०७.
कोणतेही चौपाय मारल्यास एक दिवस-रात्र जप करावा. शूद्र मारल्यास कृच्छ्र व्रत करावे, वैश्य मारल्यास अधिक कठीण व्रत, क्षत्रिय मारल्यास चांद्रायण व्रत, आणि ब्राह्मण मारल्यास दोनवीस किंवा तीनतीस दिवस प्रायश्चित्त करावे.
श्रीगरुडमहापुराणम् १०८ सूत उवाच । नीतिसारं प्रवक्ष्यामि अर्थशास्त्रादिसंश्रितम् । राजादिभ्यो हितं पुण्यमायुः स्वर्गादिदायकम् ॥ १,१०८.
सूत म्हणाले: मी आता नीतीचा सार सांगतो, जो अर्थशास्त्र वगैरे ग्रंथांवर आधारलेला आहे. हे राजांसह सर्वांसाठी हितकारक, पुण्यदायक, दीर्घायुष्य, स्वर्ग आणि इतर लाभ देणारे आहे.
सद्भिः सङ्गं प्रकुर्वीत सिद्धिकामः सदा नरः । नासद्भिरिहलोकाय परलोकाय वा हितम् ॥ १,१०८.
जो मनुष्य यशाची इच्छा करतो, त्याने नेहमी सज्जनांच्या संगतीत राहावे. वाईट लोकांशी संग केल्याने या जन्मात किंवा पुढच्या जन्मात काहीही चांगले घडत नाही.
वर्जयेत्क्षुद्रसंवादमदुष्टस्य तु दर्शनम् । विरोधं सह मित्रेण संप्रीतिं शत्रुसेविना ॥ १,१०८.
कुठल्याही क्षुल्लक गोष्टींची चर्चा, वाईट लोकांचे दर्शन, मित्राशी भांडण, आणि शत्रूंच्या सेवकांशी मैत्री हे टाळावे.
मूर्खशिष्योपदेशेन दुष्टस्त्रीभरणेन च । दुष्टानां संप्रयोगेण पण्डितोऽप्यवसीदति ॥ १,१०८.
मूर्ख शिष्याला उपदेश करणे, वाईट स्त्रीचे पालन करणे किंवा वाईट लोकांशी संग करणे यामुळे विद्वान माणूसही नष्ट होतो.
ब्राह्मणं बालिशं क्षत्त्रमयोद्धारं विशं जडम् । शूद्रमक्षरसंयुक्तं दूरतः परिवर्जयेत् ॥ १,१०८.
बालिश ब्राह्मण, युद्धातून पळणारा क्षत्रिय, मंदबुद्धी वैश्य आणि अक्षर ओळखणारा शूद्र — यांच्यापासून दूर राहावे.
कालेन रिपुणासन्धिः काले मित्रेण विग्रहः । कार्यकारणमाश्रित्य कालं क्षिपति पण्डितः ॥ १,१०८.
योग्य वेळी शत्रूशी संधि करावी, आणि योग्य वेळी मित्राशी संघर्ष करावा. ज्ञानी माणूस वेळेचे भान ठेवूनच वागतो.
कालः पचति भूतानि कालः संहरते प्रजाः । कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः ॥ १,१०८.
काळ सर्व प्राण्यांना परिपक्व करतो, काळ सर्वांना मागे घेतो. सर्व झोपले असता काळ जागा असतो, कारण काळाला कोणीही टाळू शकत नाही.
कालेषु हरते वीर्यं काले गर्भे च वर्तते । कालो जनयते सृष्टिं पुनः कालोऽपि संहरेत् ॥ १,१०८.
काळानुसार बळ कमी होते, काळातच गर्भात जीवन टिकते. काळ सृष्टी निर्माण करतो आणि पुन्हा काळच तिला संहारतो.
कालः सूक्ष्मगतिर्नित्यं द्विविधश्चेह भाव्यते । स्थूलसंग्रहचारेण सूक्ष्मचारान्तरेण च ॥ १,१०८.
काळ नेहमी सूक्ष्मपणे चालतो आणि येथे दोन प्रकारे ओळखला जातो: एक स्थूलपणे, म्हणजे एकत्रित गतीने, आणि दुसरा सूक्ष्म, म्हणजे आतल्या हालचालीने.
नीतिसारं सुरेन्द्राय इममूच बृहस्पतिः । सर्वज्ञो येन चेन्द्रोऽभूद्दैत्यान्हत्वाप्नुयाद्दिवम् ॥ १,१०८.
बृहस्पतीने हे नीतीचं सार देवेंद्राला सांगितलं, ज्यामुळे इंद्र सर्वज्ञ झाला, दैत्यांचा पराभव करून स्वर्ग मिळवला.
राजर्षिब्राह्मणैः कार्यं देवविप्रादिपूजनम् । अश्वमेधेन यष्टब्यं महापातकनाशनम् ॥ १,१०८.
राजे, ऋषी आणि ब्राह्मणांनी देव आणि विद्वान यांची पूजा करावी; तसेच अश्वमेध यज्ञ करून मोठ्या पापांचा नाश करावा.
उत्तमैः सह साङ्गत्यं पण्डितैः सह सत्कथाम् । अलुब्धैः सह मित्रत्वं कुर्वाणो नावसीदति ॥ १,१०८.
जो उत्तम लोकांशी मैत्री करतो, विद्वानांशी चांगली गोष्ट बोलतो, आणि लोभ नसलेल्या लोकांशी मैत्री करतो, तो कधीही संकटात पडत नाही.
परीवादं परार्थं च परिहासं परस्त्रियम् । परवेश्मनि वासं च न कुर्वीत कदाचन ॥ १,१०८.
कधीही दुसऱ्याची निंदा करू नये, दुसऱ्याच्या फायद्यासाठी वागू नये, उपहास करू नये, परस्त्रीची इच्छा धरू नये, आणि दुसऱ्याच्या घरी राहू नये.
परोऽपि हितवाबन्धुर्बन्धुरप्यहितः परः । अहितो देहजो व्याधिर्हितमारण्यमौषधम् ॥ १,१०८.
जो परका असूनही मदतीला येतो तो खरा मित्र आहे, आणि आपला असूनही त्रास देणारा नातेवाईक परका आहे; शरीरातली आजारपण शत्रू आहे, तर जंगलातलं औषध मित्र आहे.
स बन्धुर्यो हिते युक्तः स पिता यस्तु पोषकः । तन्मित्रं यत्र विश्वासः स देशो यत्र जीव्यते ॥ १,१०८.
जो आपल्या हितासाठी वागतो तोच खरा मित्र; जो पालनपोषण करतो तोच खरा वडील; ज्याच्यावर विश्वास ठेवता येतो तोच खरा मित्र; आणि जिथे जगता येतं तीच खरी भूमी.
स भृत्यो यो विधेयस्तु तद्बीजं यत्प्ररोहति । सा भार्या या प्रियं ब्रूते स पुत्रो यस्तु जीवति ॥ १,१०८.
जो आज्ञाधारक असतो तोच खरा नोकर; जे बी अंकुरतं तेच खरं बी; जी बायको गोड बोलते तीच खरी पत्नी; आणि जो मुलगा जिवंत आहे तोच खरा मुलगा.
स जीवति गुणा यस्य धर्मो यस्य स जीवति । गुणधर्मविहीनो यो निष्फल तस्य जीवनम् ॥ १,१०८.
ज्याच्याकडे गुण आहेत तोच खरा जगतो; ज्याच्याकडे धर्म आहे तोच खरा जगतो; ज्याच्याकडे गुण आणि धर्म नाहीत त्याचं जीवन व्यर्थ आहे.
सा भार्या या गृहे दक्षा सा भार्याया प्रियंवदा । सा भार्या या पतिप्राणा सा भार्या या पतिव्रता ॥ १,१०८.
तीच खरी पत्नी जी घरकामात कुशल आहे, गोड बोलते, नवऱ्याला प्राण मानते आणि नवऱ्याशी निष्ठावान असते.
नित्य स्नाता सुगन्धा च नित्यं च प्रियवादिनी । अल्पभुक्ताल्पभाषी च सततं मङ्गलैर्युता ॥ १,१०८.
ती नेहमी स्नान केलेली, सुगंधित, नेहमी गोड बोलणारी, कमी खाणारी, कमी बोलणारी आणि नेहमी शुभ चिन्हांनी सजलेली असते.
सततं धर्मबहुला सततं च पतिप्रिया । सततं प्रियवक्री च सततं त्वृतुकामिनी ॥ १,१०८.
ती नेहमी धर्मशील असते, नेहमी नवऱ्याला प्रिय असते, नेहमी गोड बोलते आणि योग्य वेळी संगाची इच्छा धरते.
एतदादिक्रियायुक्ता सर्वसौ भाग्यवर्धिनी । यस्येदृशी भवेद्भाय्या स देवेन्द्रोन मानुषः ॥ १,१०८.
जिच्यात अशा गुणांचा संग्रह आहे ती सर्व प्रकारच्या भाग्याची वाढ करणारी असते; ज्याची बायको अशी आहे तो माणसांत इंद्रासारखा असतो.
यस्य भार्या विरूपाक्षी कश्मला कलहप्रिया । उत्तरोत्तरवादा स्या सा जरा न जरा जरा ॥ १,१०८.
ज्याची बायको कुरूप डोळ्यांची, अपवित्र, भांडकुदळ आणि नेहमी वाद घालणारी आहे, तीच खरी वार्धक्य आहे, दुसरं काही नाही.
यस्य भार्या श्रितान्यञ्च परवेश्माभिकाङ्क्षिणी । कुक्रिया त्यक्तलज्जा च सा जरा न जरा जरा ॥ १,१०८.
ज्याची बायको दुसऱ्याच्या मागे लागते, दुसऱ्याच्या घराची इच्छा धरते, वाईट वागते आणि लाज सोडते, तीच खरी वार्धक्य आहे, दुसरं काही नाही.
यस्य भार्या गुणज्ञा च भर्तारमनुगामिनी । अल्पाल्पेन तु सन्तुष्टा सा प्रिया न प्रिया प्रिया ॥ १,१०८.
ज्याची बायको गुण ओळखते, नवऱ्यामागे चालते आणि थोड्याने समाधानी राहते, तीच खरी प्रिय आहे.
दुष्टा भार्या शठं मित्रं भृत्यश्चोत्तरदायकः । ससर्पे च गृहे वासोमृत्युरेव न संशयः ॥ १,१०८.
वाईट बायको, कपटी मित्र, उलट उत्तर देणारा नोकर आणि घरात साप असणे — हे सगळं मृत्यूच आहे, यात शंका नाही.
त्यज दुर्जनसंसर्गं भज साधुसमागमम् । कुरु पुण्यमहोरात्र स्मर नित्यमनित्यताम् ॥ १,१०८.
वाईट लोकांचा संग सोड, चांगल्या लोकांचा संग धर, दिवस-रात्र पुण्याचे काम कर आणि नेहमी या जगातले क्षणभंगुरपण लक्षात ठेव.
व्यालीकण्ठप्रदेशाह्यपि च फणभृद्भाषणा या च रौद्री या कृष्णा व्याकुलागी रुधिरनयनसंव्याकुला व्याघ्रकल्पा । क्रोधे यैवोग्रवक्त्रा स्फुरदनलशिखा काकजिह्वा कराला सेव्या न स्त्री विदग्धा परपुरगमना भ्रान्तचित्ता विराक्त ॥ १,१०८.
जी बायको सापासारखी क्रूर, काळी, अस्वस्थ, रक्ताळलेल्या डोळ्यांची, वाघासारखी, रागात भयंकर चेहऱ्याची, कावळ्याच्या जिभेसारखी धारदार बोलणारी आणि निर्दयी असते, अशी बायको, कपटात हुशार, दुसऱ्याच्या घरी जाणारी, चंचल मनाची आणि नवऱ्याप्रती उदासीन असते, तिची सेवा करू नये.
सक्तिः सुतोके सुकृतं कृतघ्ने शतिं च वह्नौ (सीतापहौ ह्यतपयैव)?हैमे । उत्पद्यते दैववशात्कदाचिद्वेश्यासु रागो न भवेत्कदाचित् ॥ १,१०८.
कधी एखाद्या लहान मुलात शक्ती येते, कधी कृतघ्न माणसातही पुण्य दिसते, सोन्यात शंभरपट ज्वाला उठतात, आणि कधी नशीबाने वेश्यांवर प्रेम जडते, तर कधी ते होत नाही.
भुजङ्गमे वेश्मनि दृष्टिदृष्टे व्याधौ चिकित्साविनिवर्तिते च । देहे च बाल्यादिवयोऽन्विते च काला वृतोऽसौ लभते धृतिं कः ॥ १,१०८.
घरात साप दिसला, रोग काहीही औषधाने बरा होत नाही, किंवा शरीर बाल्यावस्था किंवा वृद्धत्वाने त्रस्त झाले, अशा वेळी कोणाचा धीर टिकेल?