गरुडपुराणम्

दशाहाच्छुध्यते माता स्नानात्सूते पिता शुचिः । सङ्गात्सूतौ सूतकं स्यादुपस्पृश्य पिता शुचिः ॥ १,१०७.

माता दहा दिवसांनी शुद्ध होते, वडील जन्मानंतर स्नान केल्यावर शुद्ध होतात; स्पर्शाने अशुद्धता येते, पण पाणी शिंपडल्यावर वडील शुद्ध होतात.

विवाहोत्सवयज्ञेषु अन्तरा मृतसूतके । पूर्वसंकल्पितादन्यवर्जनं च विधीयते ॥ १,१०७.

लग्न, उत्सव किंवा यज्ञाच्या वेळी मृत्यू किंवा अशुद्धता आली, तर आधी ठरवलेल्याशिवाय दुसरे काही टाळावे असे सांगितले आहे.

मृतेन शुध्यते सूतिः मृतवज्जातकं जनौ । गोग्रहादौ विपन्नानामेकरात्रं तु सूतकम् ॥ १,१०७.

मृत्यूमुळे अशुद्धता दूर होते; जन्म झाल्यावरही मृत्यूसारखीच शुद्धता होते. गायीच्या चोऱ्या किंवा अशा प्रसंगी मरण पावल्यास एकच रात्र अशुद्धता राहते.

अनाथप्रेतवहनात्प्राणायामेन शुध्यति । प्रेतशूद्रस्य वहनान्त्रिरात्रमशुचिर्भवेत् ॥ १,१०७.

अनाथ मरण पावलेल्या मृतदेह वाहिल्यावर प्राणायाम केल्यावर शुद्धता येते; शूद्राच्या मृतदेह वाहिल्यावर तीन रात्री अशुद्धता राहते.

आत्मघातिविषोद्वन्धकृमिदष्टे न संस्कृतिः । गोहतं कृमिदष्टं च स्पृष्ट्वा कृच्छ्रेण शुध्यति ॥ १,१०७.

स्वतःहून मृत्यू, विष, अंधार किंवा सर्पदंशाने मृत्यू झालेल्यांसाठी संस्कार होत नाही. सर्पदंशाने किंवा किड्यांनी मारलेल्या गायीला स्पर्श केल्यास मोठ्या तपाने शुद्धता मिळते.

अदुष्टापतितं भार्या यौवने या परित्यजेत् । सप्तजन्म भवेत्स्त्रीत्वं वैधव्यं च पुनः पुनः ॥ १,१०७.

निर्दोष आणि पतित नसलेल्या पतीला तरुण वयात सोडणाऱ्या स्त्रीला सात जन्म स्त्रीत्व मिळते आणि वारंवार वैधव्य येते.

बालहत्या त्वगमनादृतौ च स्त्री तु सूकरि । अगम्या व्रतकारिण्यो भ्रष्टपानोदकक्रियाः ॥ १,१०७.

बालहत्ये करणारी, परपुरुषाशी संबंध ठेवणारी किंवा चुकीचे वर्तन करणारी स्त्री 'सूकरि' म्हणून ओळखली जाते. परपुरुषाशी संबंध ठेवणाऱ्या, व्रत करणाऱ्या किंवा मोठा पाप करणाऱ्या स्त्रियांना पाणी विधी मिळत नाही.

औरसः क्षेत्रजः पुत्रः पितृजौ पिण्डदौ पितुः । परिवित्तेस्तु कृच्छ्रं स्यात्कन्यायाः कृच्छ्रमेव च ॥ १,१०७.

ज्या पुत्राचा जन्म गर्भातून किंवा क्षेत्रातून किंवा वडिलांकडून झाला, ते वडिलांना पिंड देतात; दत्तक पुत्र आणि कन्येसाठी शुद्धता मिळवणे कठीण असते.

अतिकृच्छ्रं चरेद्दाता होता चान्द्रायणञ्चरेत् । कुब्जवामनषण्डेषु गद्गदेषु जडेषु च ॥ १,१०७.

दाते आणि होताऱ्यांनी अतिशय कठीण तप करावे, तसेच चंद्रायण व्रत करावे, हे कुबड, बुटके, नपुंसक, तोतले किंवा मंदबुद्धी यांच्यासाठी लागू आहे.

जात्यन्धबधिरे मूके न दोषः परिवेदने । नष्टे मृते प्रव्रजिते क्लीबे वा पतिते पतौ ॥ १,१०७.

जन्मतः आंधळे, बहिरे किंवा मूक यांच्या मृत्यूची माहिती देण्यात दोष नाही. पती हरवला, मरण पावला, संन्यास घेतला, नपुंसक झाला किंवा पतित झाला, तर अशुद्धता येते.

पञ्चस्वापत्सु नारीणां पतिरन्यो विधीयते । भर्त्रा सहमृता नारी रोमाब्दानि वसेद्दिवि ॥ १,१०७.

पाच आपत्तींमध्ये स्त्रीला दुसरा पती घेण्याची परवानगी असते. पतीसह मरण पावणारी स्त्री आपल्या शरीरावरील केसांच्या संख्येइतकी वर्षे स्वर्गात राहते.

श्वादिदष्टस्तु गायत्त्र्या जपाच्छुद्धो भवेन्नरः । दाह्यो लोकाग्निना विप्रश्चाण्डालाद्यैर्हतोऽग्निमान् ॥ १,१०७.

कुत्रल्याने किंवा अशा कोणत्याही प्राण्याने चावले असता, गायत्री जप केल्याने मनुष्य शुद्ध होतो. ब्राह्मण जर लोकांच्या अग्नीने जळला किंवा चांडाळ वगैरे लोकांनी मारला, तरी त्याच्यात अग्नीचे सामर्थ्य राहते.

क्षीरैः प्रक्षाल्य तस्यास्थि स्वाग्निना मन्त्रतो दहेत् । प्रवासे तु मृते भूयः कृत्वा [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php कुशमयं] दहेत् ॥ १,१०७.

त्याच्या हाडांना दूधाने स्वच्छ धुऊन, स्वतःच्या अग्नीमध्ये मंत्रोच्चारासह जाळावे. पण जर मृत्यू परदेशात झाला असेल, तर कुशाचे पुतळे बनवून ते जाळावे.

कृष्णाजिने समास्तीर्य षट्शतानि पलाशजान् । शमीं शिश्ने विनिःक्षिप्य अरणिं वृषणे क्षिपेत् ॥ १,१०७.

काळ्या कृष्णमृगाच्या कातडीवर सहाशे पलाशाची पाने पसरावीत. शमीची काडी लिंगाजवळ ठेवावी आणि अरणीची खालची काडी वृषणाजवळ ठेवावी.

कण्डं दक्षिणहस्ते तु वामहस्ते तथोपभृत् । पार्श्वे तूलूखलं दद्यात्पृष्ठे तु मुसलं ददेत् ॥ १,१०७.

उजव्या हातात मुसळ आणि डाव्या हातात ओखळी द्यावी. ओखळी बाजूला ठेवावी आणि मुसळ मागे ठेवावे.

उरे निःक्षिप्य दृषदं तण्डुलाज्यतिलान्मुखे । श्रोत्रे च प्रोक्षणीं दद्यादाज्यस्थालीं च चक्षुषोः ॥ १,१०७.

छातीवर दगड ठेवावा, तोंडात तांदूळ, तूप आणि तीळ द्यावेत. कानात प्रोक्षणी ठेवावी आणि डोळ्यांजवळ तुपाची वाटी ठेवावी.

कर्णे नेत्रे मुखे घ्राणे हिरण्यशकलान् क्षिपेत् । अग्निहोत्रोपकरणाद्ब्रह्मलोकगतिर्भवेत् ॥ १,१०७.

कान, डोळे, तोंड आणि नाक यात सोन्याचे तुकडे ठेवावेत. अग्निहोत्राच्या साधनांचा उपयोग केल्याने ब्रह्मलोकाचा मार्ग मिळतो.

असौ स्वर्गाय लोकाय स्वाहेत्याज्याहुतिः सकृत् । हंससारसक्रौञ्चानां चक्रवाकं च कुक्रुटम् ॥ १,१०७.

‘हा स्वर्गलोकासाठी आहे, स्वाहा’ असे म्हणून एकदा तुपाची आहुती द्यावी. हंस, सारस, क्रौंच, चक्रवाक आणि कुक्कुट या पक्ष्यांसाठीही तसेच करावे.

मयरमेषघाती च अहोरात्रेण शुध्यति । पक्षिणः सकलान्हत्वा अहोरात्रेण शुध्यति ॥ १,१०७.

मयूर, मेंढा किंवा शेळी मारल्यास एक दिवस-रात्र उपवास केल्याने शुद्धी मिळते. कोणतेही पक्षी मारल्यासही एक दिवस-रात्र उपवास केल्याने शुद्धी मिळते.

सर्वांश्चतुष्पदान्हत्वा अहोरात्रो षितो जपेत् । शूद्रं हत्वा चरेत्कृच्छ्रमतिकृच्छ्रं तु वैश्यहा । क्षत्त्रं चान्द्रायणं विप्रं द्वाविंशात्रिंशमाहरे (वहे) त् ॥ १,१०७.

कोणतेही चौपाय मारल्यास एक दिवस-रात्र जप करावा. शूद्र मारल्यास कृच्छ्र व्रत करावे, वैश्य मारल्यास अधिक कठीण व्रत, क्षत्रिय मारल्यास चांद्रायण व्रत, आणि ब्राह्मण मारल्यास दोनवीस किंवा तीनतीस दिवस प्रायश्चित्त करावे.

श्रीगरुडमहापुराणम् १०८ सूत उवाच । नीतिसारं प्रवक्ष्यामि अर्थशास्त्रादिसंश्रितम् । राजादिभ्यो हितं पुण्यमायुः स्वर्गादिदायकम् ॥ १,१०८.

सूत म्हणाले: मी आता नीतीचा सार सांगतो, जो अर्थशास्त्र वगैरे ग्रंथांवर आधारलेला आहे. हे राजांसह सर्वांसाठी हितकारक, पुण्यदायक, दीर्घायुष्य, स्वर्ग आणि इतर लाभ देणारे आहे.

सद्भिः सङ्गं प्रकुर्वीत सिद्धिकामः सदा नरः । नासद्भिरिहलोकाय परलोकाय वा हितम् ॥ १,१०८.

जो मनुष्य यशाची इच्छा करतो, त्याने नेहमी सज्जनांच्या संगतीत राहावे. वाईट लोकांशी संग केल्याने या जन्मात किंवा पुढच्या जन्मात काहीही चांगले घडत नाही.

वर्जयेत्क्षुद्रसंवादमदुष्टस्य तु दर्शनम् । विरोधं सह मित्रेण संप्रीतिं शत्रुसेविना ॥ १,१०८.

कुठल्याही क्षुल्लक गोष्टींची चर्चा, वाईट लोकांचे दर्शन, मित्राशी भांडण, आणि शत्रूंच्या सेवकांशी मैत्री हे टाळावे.

मूर्खशिष्योपदेशेन दुष्टस्त्रीभरणेन च । दुष्टानां संप्रयोगेण पण्डितोऽप्यवसीदति ॥ १,१०८.

मूर्ख शिष्याला उपदेश करणे, वाईट स्त्रीचे पालन करणे किंवा वाईट लोकांशी संग करणे यामुळे विद्वान माणूसही नष्ट होतो.

ब्राह्मणं बालिशं क्षत्त्रमयोद्धारं विशं जडम् । शूद्रमक्षरसंयुक्तं दूरतः परिवर्जयेत् ॥ १,१०८.

बालिश ब्राह्मण, युद्धातून पळणारा क्षत्रिय, मंदबुद्धी वैश्य आणि अक्षर ओळखणारा शूद्र — यांच्यापासून दूर राहावे.

कालेन रिपुणासन्धिः काले मित्रेण विग्रहः । कार्यकारणमाश्रित्य कालं क्षिपति पण्डितः ॥ १,१०८.

योग्य वेळी शत्रूशी संधि करावी, आणि योग्य वेळी मित्राशी संघर्ष करावा. ज्ञानी माणूस वेळेचे भान ठेवूनच वागतो.

कालः पचति भूतानि कालः संहरते प्रजाः । कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः ॥ १,१०८.

काळ सर्व प्राण्यांना परिपक्व करतो, काळ सर्वांना मागे घेतो. सर्व झोपले असता काळ जागा असतो, कारण काळाला कोणीही टाळू शकत नाही.

कालेषु हरते वीर्यं काले गर्भे च वर्तते । कालो जनयते सृष्टिं पुनः कालोऽपि संहरेत् ॥ १,१०८.

काळानुसार बळ कमी होते, काळातच गर्भात जीवन टिकते. काळ सृष्टी निर्माण करतो आणि पुन्हा काळच तिला संहारतो.

कालः सूक्ष्मगतिर्नित्यं द्विविधश्चेह भाव्यते । स्थूलसंग्रहचारेण सूक्ष्मचारान्तरेण च ॥ १,१०८.

काळ नेहमी सूक्ष्मपणे चालतो आणि येथे दोन प्रकारे ओळखला जातो: एक स्थूलपणे, म्हणजे एकत्रित गतीने, आणि दुसरा सूक्ष्म, म्हणजे आतल्या हालचालीने.