गरुडपुराणम्

कर्षकाः क्षत्त्रविट्छूद्राः खलेऽदत्त्वा तु चौरकः । दिनत्रयेण शुध्येत ब्राह्मणः प्रेतसूतके ॥ १,१०७.

शेतकरी — क्षत्रिय, ब्राह्मण, शूद्र — जर योग्य हिस्सा दिला नाही, तर ते चोर ठरतात. मृत्यू किंवा जन्मामुळे आलेली अशौचता ब्राह्मणाला तीन दिवसांत दूर होते.

क्षत्त्रो दशाहाद्वैश्यास्तु द्वादशाहान्मासि शूद्रकः । याति विप्रो दशाहात्तु क्षत्त्रो द्वादशकाद्दिनात् ॥ १,१०७.

क्षत्रिय दहा दिवसांत, वैश्य बारा दिवसांत आणि शूद्र महिन्याभरात शुद्ध होतो. ब्राह्मण दहा दिवसांनी, क्षत्रिय बारा दिवसांनी शुद्ध होतो.

पञ्चदशाहाद्वैश्यस्तु शूद्रो मासेन शुध्यति । एकपिण्डास्तु दायादाः पृथग्द्वारनिकेतनाः ॥ १,१०७.

वैश्य पंधरा दिवसांनी, शूद्र महिन्याभरात शुद्ध होतो. वेगळ्या घरात, वेगळ्या दाराने राहणारे वारस प्रत्येकी एक पिंड देतात.

जन्मना च विपत्तौ च भवेत्तेषां च सूतकम् । चतुर्थे दशरात्रं स्यात्षण्णिशाः पुंसि पञ्चमे ॥ १,१०७.

जन्माच्या वेळी आणि अपघाताच्या वेळी अशुद्धता येते. स्त्रीसाठी चार दिवस आणि दहा रात्री, पुरुषासाठी सहा रात्री, आणि पाचव्या दिवशी पाच रात्री अशुद्धता राहते.

षष्ठे चतुर हाच्छुद्धिः सप्तमे च दिनत्रयम् । देशान्तरे मृते बाले सद्यः शुद्धिर्यतो मृते ॥ १,१०७.

सहाव्या दिवशी चार रात्रींनंतर शुद्धता येते, सातव्या दिवशी तीन दिवसांनी शुद्धता होते. लांब देशात बालक मरण पावल्यास, कारण तो बालक आहे म्हणून लगेच शुद्धता मिळते.

अजातदन्ता ये बाला ये च गर्भाद्विनिः सृताः । न तेषामग्निसंस्कारो न पिण्डं नोदकक्रिया ॥ १,१०७.

ज्यांना अजून दात आलेले नाहीत असे बालक आणि गर्भातून लवकर बाहेर पडलेली मुले, यांच्यासाठी अग्निसंस्कार, पिंड किंवा पाणी यांचा विधी करायचा नसतो.

यदि गर्भो विपद्यत स्त्रवते वापि योषितः । यावन्मासं स्थितो गर्भस्तावद्दिनानि सूतकम् ॥ १,१०७.

जर गर्भ नष्ट झाला किंवा स्त्रीच्या पोटीचा गर्भ बाहेर पडला, तर गर्भ ज्या महिन्यांपर्यंत राहिला तितके दिवस अशुद्धता राहते.

आनामकरणात्सद्य आचूडान्तादहर्निशम् । आव्रतात्तु त्रिरात्रेण तदूर्ध्वन्दशभिर्दिनैः ॥ १,१०७.

नामकरणानंतर लगेच शुद्धता मिळते; मुंडनानंतर एक दिवस-रात्र, व्रतानंतर तीन रात्री, आणि त्यानंतर दहा दिवस अशुद्धता राहते.

आचतुर्थाद्भवेत्स्त्रवः पातः पञ्चमषष्ठयोः । ब्रह्मचर्या दग्निहोत्रान्नाशुद्धिः सङ्गवर्जनात् ॥ १,१०७.

चौथ्या दिवसापासून स्त्रीला स्त्राव होतो; पाचव्या आणि सहाव्या दिवशी अपघात होतो. ब्रह्मचारी आणि अग्निहोत्र करणाऱ्यांना संग सोडल्यावर शुद्धता मिळते.

शिल्पिनः कारवो वैद्या दासीदासाश्च भृत्यकाः । अग्निमाञ्छ्रोत्रियो राजा सद्यः शौचाः प्रकीर्तिताः ॥ १,१०७.

कारागीर, शिल्पकार, वैद्य, दासी, नोकर, अग्निहोत्री, वेदपाठी आणि राजा हे सर्व लगेच शुद्ध मानले जातात.

दशाहाच्छुध्यते माता स्नानात्सूते पिता शुचिः । सङ्गात्सूतौ सूतकं स्यादुपस्पृश्य पिता शुचिः ॥ १,१०७.

माता दहा दिवसांनी शुद्ध होते, वडील जन्मानंतर स्नान केल्यावर शुद्ध होतात; स्पर्शाने अशुद्धता येते, पण पाणी शिंपडल्यावर वडील शुद्ध होतात.

विवाहोत्सवयज्ञेषु अन्तरा मृतसूतके । पूर्वसंकल्पितादन्यवर्जनं च विधीयते ॥ १,१०७.

लग्न, उत्सव किंवा यज्ञाच्या वेळी मृत्यू किंवा अशुद्धता आली, तर आधी ठरवलेल्याशिवाय दुसरे काही टाळावे असे सांगितले आहे.

मृतेन शुध्यते सूतिः मृतवज्जातकं जनौ । गोग्रहादौ विपन्नानामेकरात्रं तु सूतकम् ॥ १,१०७.

मृत्यूमुळे अशुद्धता दूर होते; जन्म झाल्यावरही मृत्यूसारखीच शुद्धता होते. गायीच्या चोऱ्या किंवा अशा प्रसंगी मरण पावल्यास एकच रात्र अशुद्धता राहते.

अनाथप्रेतवहनात्प्राणायामेन शुध्यति । प्रेतशूद्रस्य वहनान्त्रिरात्रमशुचिर्भवेत् ॥ १,१०७.

अनाथ मरण पावलेल्या मृतदेह वाहिल्यावर प्राणायाम केल्यावर शुद्धता येते; शूद्राच्या मृतदेह वाहिल्यावर तीन रात्री अशुद्धता राहते.

आत्मघातिविषोद्वन्धकृमिदष्टे न संस्कृतिः । गोहतं कृमिदष्टं च स्पृष्ट्वा कृच्छ्रेण शुध्यति ॥ १,१०७.

स्वतःहून मृत्यू, विष, अंधार किंवा सर्पदंशाने मृत्यू झालेल्यांसाठी संस्कार होत नाही. सर्पदंशाने किंवा किड्यांनी मारलेल्या गायीला स्पर्श केल्यास मोठ्या तपाने शुद्धता मिळते.

अदुष्टापतितं भार्या यौवने या परित्यजेत् । सप्तजन्म भवेत्स्त्रीत्वं वैधव्यं च पुनः पुनः ॥ १,१०७.

निर्दोष आणि पतित नसलेल्या पतीला तरुण वयात सोडणाऱ्या स्त्रीला सात जन्म स्त्रीत्व मिळते आणि वारंवार वैधव्य येते.

बालहत्या त्वगमनादृतौ च स्त्री तु सूकरि । अगम्या व्रतकारिण्यो भ्रष्टपानोदकक्रियाः ॥ १,१०७.

बालहत्ये करणारी, परपुरुषाशी संबंध ठेवणारी किंवा चुकीचे वर्तन करणारी स्त्री 'सूकरि' म्हणून ओळखली जाते. परपुरुषाशी संबंध ठेवणाऱ्या, व्रत करणाऱ्या किंवा मोठा पाप करणाऱ्या स्त्रियांना पाणी विधी मिळत नाही.

औरसः क्षेत्रजः पुत्रः पितृजौ पिण्डदौ पितुः । परिवित्तेस्तु कृच्छ्रं स्यात्कन्यायाः कृच्छ्रमेव च ॥ १,१०७.

ज्या पुत्राचा जन्म गर्भातून किंवा क्षेत्रातून किंवा वडिलांकडून झाला, ते वडिलांना पिंड देतात; दत्तक पुत्र आणि कन्येसाठी शुद्धता मिळवणे कठीण असते.

अतिकृच्छ्रं चरेद्दाता होता चान्द्रायणञ्चरेत् । कुब्जवामनषण्डेषु गद्गदेषु जडेषु च ॥ १,१०७.

दाते आणि होताऱ्यांनी अतिशय कठीण तप करावे, तसेच चंद्रायण व्रत करावे, हे कुबड, बुटके, नपुंसक, तोतले किंवा मंदबुद्धी यांच्यासाठी लागू आहे.

जात्यन्धबधिरे मूके न दोषः परिवेदने । नष्टे मृते प्रव्रजिते क्लीबे वा पतिते पतौ ॥ १,१०७.

जन्मतः आंधळे, बहिरे किंवा मूक यांच्या मृत्यूची माहिती देण्यात दोष नाही. पती हरवला, मरण पावला, संन्यास घेतला, नपुंसक झाला किंवा पतित झाला, तर अशुद्धता येते.

पञ्चस्वापत्सु नारीणां पतिरन्यो विधीयते । भर्त्रा सहमृता नारी रोमाब्दानि वसेद्दिवि ॥ १,१०७.

पाच आपत्तींमध्ये स्त्रीला दुसरा पती घेण्याची परवानगी असते. पतीसह मरण पावणारी स्त्री आपल्या शरीरावरील केसांच्या संख्येइतकी वर्षे स्वर्गात राहते.

श्वादिदष्टस्तु गायत्त्र्या जपाच्छुद्धो भवेन्नरः । दाह्यो लोकाग्निना विप्रश्चाण्डालाद्यैर्हतोऽग्निमान् ॥ १,१०७.

कुत्रल्याने किंवा अशा कोणत्याही प्राण्याने चावले असता, गायत्री जप केल्याने मनुष्य शुद्ध होतो. ब्राह्मण जर लोकांच्या अग्नीने जळला किंवा चांडाळ वगैरे लोकांनी मारला, तरी त्याच्यात अग्नीचे सामर्थ्य राहते.

क्षीरैः प्रक्षाल्य तस्यास्थि स्वाग्निना मन्त्रतो दहेत् । प्रवासे तु मृते भूयः कृत्वा [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php कुशमयं] दहेत् ॥ १,१०७.

त्याच्या हाडांना दूधाने स्वच्छ धुऊन, स्वतःच्या अग्नीमध्ये मंत्रोच्चारासह जाळावे. पण जर मृत्यू परदेशात झाला असेल, तर कुशाचे पुतळे बनवून ते जाळावे.

कृष्णाजिने समास्तीर्य षट्शतानि पलाशजान् । शमीं शिश्ने विनिःक्षिप्य अरणिं वृषणे क्षिपेत् ॥ १,१०७.

काळ्या कृष्णमृगाच्या कातडीवर सहाशे पलाशाची पाने पसरावीत. शमीची काडी लिंगाजवळ ठेवावी आणि अरणीची खालची काडी वृषणाजवळ ठेवावी.

कण्डं दक्षिणहस्ते तु वामहस्ते तथोपभृत् । पार्श्वे तूलूखलं दद्यात्पृष्ठे तु मुसलं ददेत् ॥ १,१०७.

उजव्या हातात मुसळ आणि डाव्या हातात ओखळी द्यावी. ओखळी बाजूला ठेवावी आणि मुसळ मागे ठेवावे.

उरे निःक्षिप्य दृषदं तण्डुलाज्यतिलान्मुखे । श्रोत्रे च प्रोक्षणीं दद्यादाज्यस्थालीं च चक्षुषोः ॥ १,१०७.

छातीवर दगड ठेवावा, तोंडात तांदूळ, तूप आणि तीळ द्यावेत. कानात प्रोक्षणी ठेवावी आणि डोळ्यांजवळ तुपाची वाटी ठेवावी.

कर्णे नेत्रे मुखे घ्राणे हिरण्यशकलान् क्षिपेत् । अग्निहोत्रोपकरणाद्ब्रह्मलोकगतिर्भवेत् ॥ १,१०७.

कान, डोळे, तोंड आणि नाक यात सोन्याचे तुकडे ठेवावेत. अग्निहोत्राच्या साधनांचा उपयोग केल्याने ब्रह्मलोकाचा मार्ग मिळतो.

असौ स्वर्गाय लोकाय स्वाहेत्याज्याहुतिः सकृत् । हंससारसक्रौञ्चानां चक्रवाकं च कुक्रुटम् ॥ १,१०७.

‘हा स्वर्गलोकासाठी आहे, स्वाहा’ असे म्हणून एकदा तुपाची आहुती द्यावी. हंस, सारस, क्रौंच, चक्रवाक आणि कुक्कुट या पक्ष्यांसाठीही तसेच करावे.

मयरमेषघाती च अहोरात्रेण शुध्यति । पक्षिणः सकलान्हत्वा अहोरात्रेण शुध्यति ॥ १,१०७.

मयूर, मेंढा किंवा शेळी मारल्यास एक दिवस-रात्र उपवास केल्याने शुद्धी मिळते. कोणतेही पक्षी मारल्यासही एक दिवस-रात्र उपवास केल्याने शुद्धी मिळते.