गरुडपुराणम्

सुराप्यस्त्वात्मघातिन्यो नाशौचोदकभाजनाः । ततो न रोदितव्यं हि त्वनित्या जीवसं स्थितिः ॥ १,१०६.

दारू पिणारे आणि स्वतःचा जीव घेणारे हे शुद्धी किंवा पाण्याच्या विधीस पात्र नाहीत. म्हणून दुःख करू नये, कारण जीवित असणे हे कायमचे नाही.

क्रिया कार्या यथाशक्ति ततो गच्छेद्गृहान्प्रति । विदश्य निम्बपत्राणि नियता द्वारि वेश्मनः ॥ १,१०६.

आपल्या ताकदीप्रमाणे विधी करावेत आणि मग घरी परत जावे. घराच्या दाराशी नीमाची पाने ठेवावीत, जसे सांगितले आहे.

आचम्याथाग्निमुदकं गोमयं गौरसर्षपान् । प्रविशेयुः समालभ्य कृत्वाश्मनि पदं शनैः ॥ १,१०६.

तोंड धुवून, नंतर अग्नी, पाणी, गायीचे शेण, गायीचे मूत्र आणि मोहरीचे दाणे यांना स्पर्श करून, दगडाला हात लावून, हळूहळू घरात प्रवेश करावा.

प्रवेशनादिकं कर्म प्रेतसंस्पर्शनादपि । ईक्षतां तत्क्षणाच्छुद्धिः परेषां स्नानसंयमात् ॥ १,१०६.

मृताला स्पर्श केल्यानंतर घरात प्रवेश वगैरे क्रिया केल्या की, इतरांसाठी स्नान व संयम यामुळे लगेचच शुद्धी होते.

क्रीतलब्धाशना भूमौ स्वपेयुस्ते पृथक्पृथक् । पिण्डयज्ञकृता देयं प्रेतायान्नं दिनत्रयम् ॥ १,१०६.

खरेदी केलेले अन्न खाणारे जमिनीवर वेगळे झोपावेत. पिंडदानासाठी केलेले अन्न तीन दिवस मृत व्यक्तीस अर्पण करावे.

जलमेकाहमाकाशे स्थाप्यं क्षीरं तु मृन्मये । वैतानोपासनाः कार्याः क्रियाश्च श्रुतिचोदिताः ॥ १,१०६.

पाणी एक दिवस आकाशाखाली ठेवावे आणि दूध मातीच्या भांड्यात ठेवावे. वैतान पूजा आणि शास्त्रानुसार सांगितलेल्या विधी करावेत.

आदन्तजन्मनः सद्यः आचूडं नैशिकी स्मृता । त्रिरात्रमा व्रतादेशाद्दशरात्रमतः परम् ॥ १,१०६.

दात घेऊन जन्मलेल्या मुलासाठी लगेच शुद्धी होते. चूडाकर्मासाठी रात्रीचे अशौच मानतात. नियमाप्रमाणे तीन रात्र, त्यानंतर दहा रात्र अशा शुद्धीच्या वेळा आहेत.

त्रिरात्रं दशरात्रं वा शावमाशौचमुच्यते । ऊनद्विवर्ष उभयोः सूतकं मातुरेव हि ॥ १,१०६.

तीन किंवा दहा रात्र हे मृत्यूमुळे येणारे अशौच मानले जाते. दोन वर्षांखालील मुलांसाठी जन्म आणि मृत्यूचे अशौच फक्त आईलाच लागते.

अन्तरा जन्ममरणे शेषाहोभिर्विशुध्यति । दश द्वादश वर्णानां तथा पञ्चदशैव च ॥ १,१०६.

जन्म आणि मृत्यू यांच्या मध्ये उरलेल्या दिवसांनी शुद्धी होते. वेगवेगळ्या वर्णांसाठी दहा, बारा आणि पंधरा दिवस असे नियम आहेत.

त्रिंशद्दिनानि च तथा भवति प्रेतसूतकम् । अहस्त्वदत्तकन्यासु बालेषु च विशोधनम् ॥ १,१०६.

लहान मुलांच्या मृत्यूसाठी तीस दिवस अशौच असते. विधी न करता दिलेल्या मुलींसाठी आणि लहान मुलांसाठी शुद्धी सांगितली आहे.

गुर्वन्तेवास्यनूचानमातुलश्रोत्रियेषु च । अनौरसेषु पुत्रेषु भार्यास्वन्यगतासु च ॥ १,१०६.

गुरु, शिष्य, मामा, वेदपाठी ब्राह्मण, पत्नीपासून जन्मलेले नसलेले पुत्र आणि दुसरीकडे गेलेल्या पत्नी यांच्यासाठीही हे लागू होते.

निवासराजनि तथा तदहः शुद्धिकार(ण)म् । हतानां नृपगोविप्रैरन्वक्षं चात्मघातिनाम् ॥ १,१०६.

निवास किंवा राजसत्ता मिळालेल्या दिवशी शुद्धी होते. राजाने, गायीने किंवा ब्राह्मणाने मारलेल्यांसाठी आणि आत्महत्या केलेल्यांसाठी लगेच शुद्धी होते.

विषाद्यैश्च हतानां च नाशौचं पृथिवीपतेः । सत्रिव्रतिब्रह्मचारिदातृब्रह्मविदां तथा ॥ १,१०६.

विष वगैरेने मारलेल्यांसाठी अशौच नसते, हे राजन. यज्ञ करणारे, व्रत पाळणारे, ब्रह्मचारी, दान करणारे आणि ब्रह्मज्ञान असलेल्यांसाठीही अशौच नाही.

दाने विवाहे यज्ञे च संग्रामे देशविप्लवे । आपद्यपि च कष्टायां सद्यः शौचं विधीयते ॥ १,१०६.

दान, विवाह, यज्ञ, युद्ध किंवा देशात गोंधळ असताना, तसेच मोठ्या संकटातही लगेच शुद्धी होते.

कालोऽग्निः कर्ममृद्वायुर्मनो ज्ञानं तपो जपः (लम्) । पश्चात्ताषो निराहारः सर्वेषां शुद्धिहेतवः ॥ १,१०६.

काळ, अग्नी, विधी, पृथ्वी, वारा, मन, ज्ञान, तप, जप, पश्चात्ताप आणि उपवास — हे सर्वांसाठी शुद्धीचे कारण आहेत.

अकार्यकारिणां दानं वेगो नद्यास्तु शुद्धिकृत् । क्षात्त्रेण कर्मणा जीवेद्विशां वाप्यापदि द्विजः ॥ १,१०६.

अयोग्य वागणाऱ्याचं दान, नदीचं प्रवाह — हे दोन्ही शुद्ध करतात. संकटात ब्राह्मणाने क्षत्रिय किंवा वैश्याचं काम करून आपली उपजीविका चालवावी.

फलसोमक्षौमवीरुद्दधि क्षीरं घृतं जलम् । तिलोदनरसक्षारमधु लाक्षा शृतं हविः ॥ १,१०६.

फळं, सोमरस, कापड, भाज्या, दही, दूध, तूप, पाणी, तिळाचा भात, रस, मीठ, मध, लाख, शिजवलेलं जेवण आणि हवनाचं अन्न —

वस्त्रोपलासवं पुष्पं शाकमृच्चर्मपादुकम् । एणत्वचं च कौशेयं लवणं मासमेव च ॥ १,१०६.

कापड, दगड, मद्य, फुलं, भाज्या, माती, चामड्याची पादत्राणं, काळवीटाची कातडी, रेशीम, मीठ आणि मटार —

पिण्याकमूलगन्धांश्च वैश्यवृत्तो न विक्रयेत् । धर्मार्थं विक्रयं नेयास्तिला धान्येन तत्समाः ॥ १,१०६.

वैश्याने पेंड, मूळं आणि सुवासिक पदार्थ विकू नयेत. तिळं आणि धान्यही केवळ धर्म किंवा उपजीविकेसाठीच विकावं.

लवणादि न विक्रीयात्तथा चापद्गतो द्विजः । हीनाद्विप्रो विगृह्णंश्च लिप्यते नार्कवद्द्विजः ॥ १,१०६.

मीठ आणि अशा वस्तू विकू नयेत. तसेच, संकटात असलेला द्विज कमी दर्जाच्या माणसाकडून काही घेतल्यास, तो सूर्याप्रमाणे दोषी ठरत नाही.

कुर्यात्कृष्यादिकं तद्वदविक्रेया हयास्तथा । बुभुक्षितस्त्र्यं स्थित्वा दृष्ट्वा वृत्तिविवर्जितम् । राजा धर्म्यां प्रकुर्वीत वृत्तिं विप्रादिकस्य च ॥ १,१०६.

तो शेतीसारखं काम करू शकतो, पण घोडे विकू नयेत. जर ब्राह्मण, क्षत्रिय किंवा वैश्य उपजीविकेपासून वंचित असेल, तर राजाने त्याला योग्य मार्गाने उपजीविका द्यावी.

श्रीगरुडमहापुराणम् १०७ सूत उवाच । पराशरोऽब्रवीद्व्यासं धर्मं वर्णाश्रमादिकम् । कल्पेकल्पे क्षयोत्पत्त्या क्षीयन्ते नु प्रजादयः ॥ १,१०७.

सूतमुनी म्हणाले: पराशरांनी व्यासांना वर्ण आणि आश्रमधर्माबद्दल विचारले — प्रत्येक युगाच्या शेवटी आणि सुरुवातीला, प्रजांची संख्या कमी होते की वाढते?

श्रुतिः स्मृतिः सदाचरो यः कश्चिद्वे दकर्तृकः । वेदाः स्मृता ब्राह्मणादौ धर्मा मन्वादिभिः सदा ॥ १,१०७.

वेद, स्मृती आणि चांगला आचार — वेदाने सांगितलेलं सर्व — हे ब्राह्मणांसह सर्वांसाठी धर्म मानले जातात, मनु आणि इतरांनी नेहमी शिकवले आहेत.

दानं कलियुगे धर्मः कर्तारं च कलौ त्यजेत् । पापकृत्यं तु तत्रैव शापं फलति वर्षतः ॥ १,१०७.

कलियुगात दान हेच धर्म आहे, पण तेथे दान करणाऱ्याला सोडून दिलं जातं. तिथे पापाची फळं वर्षानुवर्षं शापासारखी भोगावी लागतात.

आचारात्प्राप्नुयात्सर्वं षट्कर्माणि दिनेदिने । सन्ध्या स्नानं जपो होमो देवातिथ्यादिपूजनम् ॥ १,१०७.

योग्य आचाराने सर्व सहा नित्यकर्म साधता येतात: संध्यावंदन, स्नान, जप, होम, देव, अतिथी आणि इतरांची पूजा.

अपूर्वः सुव्रती विप्रो ह्यपूर्वा यतयस्तदा । क्षत्त्रियः परसैन्यानि जित्वा पृथ्वीं प्रपालयेत् ॥ १,१०७.

संकल्प पाळणारा ब्राह्मण आणि त्याचप्रमाणे योगी दुर्मिळ असतात. क्षत्रियाने शत्रूंच्या सैन्याचा पराभव करून पृथ्वीचे राज्य करावे.

वणिक्कृष्यादि वैश्ये स्याद्द्विजभक्तिश्च शूद्रके । अभक्ष्यभक्षणाच्चौर्यादगम्या गमनात्पतेत् ॥ १,१०७.

वैश्याने व्यापार आणि शेती करावी; शूद्राने द्विजांची भक्ती करावी. जे निषिद्ध खाणे, चोरी किंवा वर्ज्य गोष्टींकडे जाणे — यामुळे पतन होते.

कृषिं कुर्वन्द्विजः श्रान्तं बलीवर्दं न वाहयेत् । दिनार्धं स्नानयोगादिकारी विप्रांश्च भोजयेत् ॥ १,१०७.

शेती करताना द्विजाने थकलेल्या बैलाला ओढू नये. दिवसाचा अर्धा भाग स्नान वगैरे कर्तव्यांत घालवावा आणि ब्राह्मणांना जेवू घालावं.

निर्वपेत्पञ्च यज्ञानि क्रूरे निन्दां च कारयेत् । तिलाज्यं न विक्रीणित सूनायज्ञमघान्वितः ॥ १,१०७.

पाच यज्ञ करावेत, कठोर निंदा टाळावी आणि तिळाचं तेल विकू नये. कत्तलखान्यात केलेला यज्ञ पाप देतो.