गरुडपुराणम्

पृथक् सान्तपनैर्द्रव्यैः षडहः सोपवासकः 105.

शुद्धी करणाऱ्या वेगवेगळ्या पदार्थांसह, सहा दिवस उपवास करून हे करावे.

पर्णोदुम्बरराजीवबील्वपत्रकुशोदकैः 105.

अंजीर, उदुंबर, कमळ, बेल आणि कुशा यांच्या पानांच्या पाण्याने हे करावे.

तप्तक्षीरघृताम्बूनामेकैकं प्रत्यहं पिबेत् 105.

दररोज उकळवलेले दूध, तूप आणि पाणी यापैकी एक एक करून प्यावे.

एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च 105.

एकदाच जेवावे, तेही रात्री, किंवा भिक्षा मागून मिळालेले अन्न खावे.

यथा कथञ्चित्त्रिगुणः प्रजापत्योऽयमुच्यते 105.

जशी जमेल तशी, ही त्रैगुण्य प्रजापत्य तपश्चर्या म्हणतात.

कृच्छ्रातिकृच्छ्रं पयसा दिवसानेकविंशतिम् 105.

अतिकृच्छ्र व्रत एकवीस दिवस फक्त दूध पिऊन करतात.

पिण्याकाचामतक्राम्बुसक्तूनां प्रतिवासरम् 105.

दररोज तेलाचा पेंड, डाळ, आंबट पेज आणि सत्तू यापैकी एक एक पदार्थ घ्यावा.

एषां त्रिरात्रमभ्यासादेकैकं स्याद्यथाक्रमात् 105.

हे सर्व पदार्थ तीन दिवस एकामागोमाग एक घेतल्याने व्रत पूर्ण होते.

तिथिपिण्डांश्चरेद्वृद्ध्या शुक्ले शिख्यण्डसम्मितान् 105.

शुक्ल पक्षात, शिख्यंड पक्ष्यांच्या संख्येनुसार, वाढत्या प्रमाणात तिथी-पिंड द्यावेत.

यथाकथञ्चित्पिण्डानां चत्वारिंशच्छतद्वयम् 105.

जशी जमेल तशी, एकशेचाळीस पिंड द्यावेत.

कृत्वा त्रिषवणं स्नानं पिण्डं चान्द्रायणं चरेत् 105.

दिवसातून तीन वेळा स्नान करून, पिंडांसह चांद्रायण व्रत करावे.

अनादिष्टेषु पापेषु शुद्धिश्चान्द्रायणेन तु 105.

विशेष सांगितलेल्या पापांसाठी नसल्यास, चांद्रायण व्रत केल्याने शुद्धी मिळते.

कृच्छ्रकृद्धर्मकामस्तु महतीं श्रियमश्नुते ॥ 105.

जो धर्मासाठी कृच्छ्र व्रत करतो, त्याला मोठी संपत्ती मिळते.

इति श्रागारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तप्रायश्चित्तविवेको नाम पञ्चोत्तरशततमोऽध्यायः

श्री गरुड महापुराणाच्या पूर्वखंडातील आचारकांडात, याज्ञवल्क्यांनी सांगितलेल्या प्रायश्चित्त विवेक नावाच्या एकशेपाचव्या अध्यायाचा येथे समारोप झाला.

याज्ञवल्क्य उवाच । प्रेता (त) शौचं प्रवक्ष्यामि तच्छृणुध्वं यतव्रताः । ऊनद्विवर्षं निखनेन्न कुर्यादु दकं ततः ॥ १,१०६.

याज्ञवल्क्य म्हणाले: मी मृत व्यक्तीच्या शुद्धीच्या विधी सांगतो, हे व्रत पाळणाऱ्यांनो, ऐका. दोन वर्षांखालील मुलासाठी न दफन करावे, ना पिंड किंवा जल द्यावे.

आ श्मशानादनुव्रज्य इतरैर्ज्ञातिभिर्युतः । यमसूक्तं तथा जप्यं जपद्भिर्लौकिकाग्निना ॥ १,१०६.

इतर नातेवाईकांसह स्मशानातून परत येताना, यमसूक्त जप करणाऱ्यांनी सामान्य अग्नीने जप करावा.

स दग्धव्य उपेतश्चैदाहिताग्न्यावृतार्थवत् । सप्तमाद्दशमाद्वापि ज्ञातयोऽभ्युपयान्त्यपः ॥ १,१०६.

त्याचे दहन करावे, आणि जर तो उपनयन किंवा अग्निहोत्र करणारा असेल तर योग्य विधीने करावे; सातव्या किंवा दहाव्या दिवशी नातेवाईकांनी जलविधी करावा.

अपनः शोशुचदघमनेन पितृदिङ्मुखाः । एवं मातामहाचार्यपत्नीनां चोदकक्रियाः ॥ १,१०६.

पितरांच्या दिशेला तोंड करून पूर्वज या पापामुळे दुःखी होतात. अशाच प्रकारे आजोबा, गुरु आणि त्यांच्या पत्नींसाठीही पाण्याचे विधी करावेत.

कामोदकाः पुत्रसखिस्वस्त्रीयश्वशुरर्त्विजः । नामगोत्रेण ह्युदकं सकृत्सिञ्चन्ति वाग्यताः ॥ १,१०६.

पुत्र, मित्र, पत्नी, सासरे आणि यज्ञ करणारे पुरोहित, पाणी अर्पण करण्याची इच्छा बाळगून, त्यांचे नाव आणि गोत्र उच्चारून, एकदाच शांतपणे पाणी सोडतात.

पाषण्डपतितानां तु न कुर्युरुदकक्रियाः । नब्रह्मचारिणो व्रात्या योषितः कामगास्तथा ॥ १,१०६.

परंतु नास्तिक, पतित, ब्रह्मचर्य न पाळणारे, समाजाबाहेरचे, स्त्रिया किंवा वासनेच्या मागे जाणारे यांच्यासाठी पाण्याचे विधी करू नयेत.

सुराप्यस्त्वात्मघातिन्यो नाशौचोदकभाजनाः । ततो न रोदितव्यं हि त्वनित्या जीवसं स्थितिः ॥ १,१०६.

दारू पिणारे आणि स्वतःचा जीव घेणारे हे शुद्धी किंवा पाण्याच्या विधीस पात्र नाहीत. म्हणून दुःख करू नये, कारण जीवित असणे हे कायमचे नाही.

क्रिया कार्या यथाशक्ति ततो गच्छेद्गृहान्प्रति । विदश्य निम्बपत्राणि नियता द्वारि वेश्मनः ॥ १,१०६.

आपल्या ताकदीप्रमाणे विधी करावेत आणि मग घरी परत जावे. घराच्या दाराशी नीमाची पाने ठेवावीत, जसे सांगितले आहे.

आचम्याथाग्निमुदकं गोमयं गौरसर्षपान् । प्रविशेयुः समालभ्य कृत्वाश्मनि पदं शनैः ॥ १,१०६.

तोंड धुवून, नंतर अग्नी, पाणी, गायीचे शेण, गायीचे मूत्र आणि मोहरीचे दाणे यांना स्पर्श करून, दगडाला हात लावून, हळूहळू घरात प्रवेश करावा.

प्रवेशनादिकं कर्म प्रेतसंस्पर्शनादपि । ईक्षतां तत्क्षणाच्छुद्धिः परेषां स्नानसंयमात् ॥ १,१०६.

मृताला स्पर्श केल्यानंतर घरात प्रवेश वगैरे क्रिया केल्या की, इतरांसाठी स्नान व संयम यामुळे लगेचच शुद्धी होते.

क्रीतलब्धाशना भूमौ स्वपेयुस्ते पृथक्पृथक् । पिण्डयज्ञकृता देयं प्रेतायान्नं दिनत्रयम् ॥ १,१०६.

खरेदी केलेले अन्न खाणारे जमिनीवर वेगळे झोपावेत. पिंडदानासाठी केलेले अन्न तीन दिवस मृत व्यक्तीस अर्पण करावे.

जलमेकाहमाकाशे स्थाप्यं क्षीरं तु मृन्मये । वैतानोपासनाः कार्याः क्रियाश्च श्रुतिचोदिताः ॥ १,१०६.

पाणी एक दिवस आकाशाखाली ठेवावे आणि दूध मातीच्या भांड्यात ठेवावे. वैतान पूजा आणि शास्त्रानुसार सांगितलेल्या विधी करावेत.

आदन्तजन्मनः सद्यः आचूडं नैशिकी स्मृता । त्रिरात्रमा व्रतादेशाद्दशरात्रमतः परम् ॥ १,१०६.

दात घेऊन जन्मलेल्या मुलासाठी लगेच शुद्धी होते. चूडाकर्मासाठी रात्रीचे अशौच मानतात. नियमाप्रमाणे तीन रात्र, त्यानंतर दहा रात्र अशा शुद्धीच्या वेळा आहेत.

त्रिरात्रं दशरात्रं वा शावमाशौचमुच्यते । ऊनद्विवर्ष उभयोः सूतकं मातुरेव हि ॥ १,१०६.

तीन किंवा दहा रात्र हे मृत्यूमुळे येणारे अशौच मानले जाते. दोन वर्षांखालील मुलांसाठी जन्म आणि मृत्यूचे अशौच फक्त आईलाच लागते.

अन्तरा जन्ममरणे शेषाहोभिर्विशुध्यति । दश द्वादश वर्णानां तथा पञ्चदशैव च ॥ १,१०६.

जन्म आणि मृत्यू यांच्या मध्ये उरलेल्या दिवसांनी शुद्धी होते. वेगवेगळ्या वर्णांसाठी दहा, बारा आणि पंधरा दिवस असे नियम आहेत.