गरुडपुराणम्

पात्रेण काञ्चनमयेन तु वेष्टयित्वा तप्तं यदा हुतवहे भवति प्रकाशम् 75.

सोन्याच्या पात्रात गुंडाळून अग्नीत तापवले असता ते रत्न उजळते.

एवंविधं बहुगुणं मणिमावहन्ति कर्केतनं शुभलङ्कृतये नरा ये 75.

अशा अनेक गुणांनी युक्त असलेले रत्न शुभ अलंकारासाठी लोक आणतात.

एकेऽपनह्य विकृताकुलनीलभासः प्रम्लानरागलुलिताः कलुषा विरूपाः 75.

काही रत्नं न वापरलेली, विकृत, गोंधळलेली, निळसर, फिकट, रंगहीन, अशुद्ध आणि विद्रूप दिसतात.

कर्केतनं यदि परीक्षितवर्णरूपं प्रत्यग्रभास्वरदिवाकरसुप्रकाशम् 75.

जर कर्केतन रत्न तपासले आणि त्याचा रंग व रूप वर्णनाप्रमाणेच असेल, तसेच ते ताज्या सूर्याप्रमाणे तेजस्वी आणि उजळ भासत असेल,

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे कर्केतनपरीक्षणं नाम पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः

या प्रकारे श्रीगारुड महापुराणाच्या पूर्वखंडातील प्रथमांशाखेतील आचारकांडात 'कर्केतन परीक्षे'चे पंच्याहत्तरावे अध्याय संपले.

सूत उवाच संप्राप्तमुत्तमानामाकरतां भीष्मरत्नानाम् ॥ 76.

सूतमुनी म्हणाले: उत्तम रत्नांमध्ये भीष्मरत्नांचे वर्णन आता सांगितले गेले आहे.

शुक्लाः शङ्खाब्जनिभाः स्योनाकसन्निभाः प्रभावन्तः 76.

ही रत्नं शुभ्र, शंख किंवा कमळासारखी, किंवा स्योनाक फुलासारखी दिसतात आणि त्यांना मोठे तेज असते.

हेमादिप्रतिबद्धाः शुद्धमपि श्रद्धया विधत्ते यः 76.

सोने किंवा इतर धातूंत बांधलेली ही रत्नं शुद्ध असली तरी श्रद्धेने धारण केल्यास लाभ देतात.

निरीक्ष्य पलायन्ते यं तमरण्यनिवासिनः समीपेऽपि 76.

ज्याच्याकडे हे रत्न असते, त्याला पाहिल्यावर अगदी जवळ असलेले वनातील जंगली प्राणीही पळून जातात.

तसोयत्कलतष्टतरोर्भवति भयं न चास्तीशमुपहसन्ति 76.

त्याला वेलीं किंवा झाडांपासून कोणताही धोका राहत नाही आणि राजेही त्याची थट्टा करत नाहीत.

पितॄतर्पणे पितॄणां तृप्तिर्बहुवार्षिकी भवति सलिलाग्निवैरितस्करभयानि भीमानि नश्यन्ति ॥ 76.

पितृ तर्पणात हे रत्न अर्पण केल्यास पितर अनेक वर्षे तृप्त राहतात; पाणी, आग, शत्रू आणि चोर यांचा भयंकर धोका नाहीसा होतो.

शैवलबलाहकाभं पुरुषं पीतप्रभं प्रभाहीनम् 76.

जो मनुष्य शैवाल किंवा काळ्या ढगासारखा काळा, पिवळसर छटा असलेला आणि तेज नसलेला असतो—

मूल्यं प्रकल्प्यमेषां विबुधवरैर्दैशकालविज्ञानात् 76.

या रत्नांची किंमत विद्वान जाणकारांनी, त्या त्या प्रदेश आणि काळानुसार ठरवावी.

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे वैदूर्य्यपरीक्षणं नाम षट्सप्ततितमोऽध्यायः

या प्रकारे श्रीगारुड महापुराणाच्या पूर्वखंडातील प्रथमांशाखेतील आचारकांडात 'वैदूर्य परीक्षा' नावाचा छप्पन्नावा अध्याय संपला.

पुण्येषु पर्वतवरेषु च निम्नगासु स्थानान्तरेषु च तथोत्तरदेशगत्वात् 77.

पवित्र स्थळी, उत्तम पर्वतांवर, नद्यांमध्ये आणि इतर ठिकाणी, तसेच उत्तरेकडील प्रदेशातही—

दाशार्णवागदर (व) मेकलकालगादौ गुञ्जाञ्जनक्षौद्रमृणालवर्णाः 77.

दशार्ण, वागदर, मेकल, कालगा आणि इतर ठिकाणी, ही रत्नं गुंजा, काजळ, मध किंवा मृणाळ यांच्या रंगाची आढळतात.

शङ्खाब्जभृङ्गार्कविचित्रभङ्गा सूत्रैरु (र्व्य) पेताः परमाः पवित्राः 77.

शंख, कमळ, भृंग किंवा सूर्य यांच्या विविध आकारांची ही रत्नं दोऱ्यांमध्ये ओवलेली असून, ती श्रेष्ठ आणि पवित्र असतात.

काका (क.) श्वरासभसृगालवृकोग्ररूपैर्गृध्रैः समांसरुधिरार्द्रमुखैरुपेताः 77.

कावळे, गिधाडे, ससाणे, लांडगे आणि इतर भयंकर रूपातील प्राणी, ज्यांच्या तोंडाला मांस व रक्त लागलेले असते, त्यांच्यासह ही रत्नं असतात.

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे पुलकपरीक्षणं नाम सप्तसप्ततितमोऽध्यायः

या प्रकारे श्रीगारुड महापुराणाच्या पूर्वखंडातील प्रथमांशाखेतील आचारकांडात 'पुलक परीक्षा' नावाचा सत्त्याहत्तरावा अध्याय संपला.

हुतभुग्रूपमादाय दानवस्य यथेप्सितम् 78.

दानवाने अग्नीचे रूप धारण करून आपल्या इच्छेनुसार वागतो.

तत्रेन्द्रगोपकलितं शुकवक्रवर्णं संस्थानतः प्रकटपीनसमानमात्रम् 78.

तेथे इंद्रगोप कीटकांनी सुशोभित, पोपटाच्या चोचीच्या रंगाचे आणि आकाराने भरदार व गोल असे रत्न असते.

मध्येन्दुपाण्डुरमतीव विशुद्धवर्णं तच्चेन्द्रनीलसदृशं पटलं तुले स्यात् 78.

त्याच्या मध्यभागी चंद्रासारखा शुभ्र, अत्यंत शुद्ध रंग असतो; तो थर निळ्या माणकासारखा दिसतो.

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे रुधिराक्षरत्नपरीक्षणं नामाष्टसप्ततितमोऽध्यायः

या प्रकारे श्रीगारुड महापुराणाच्या पूर्वखंडातील प्रथम शाखेतील आचारकांडातील 'रुधिराक्षर रत्नांची परीक्षा' नावाचा अठ्ठ्याहत्तरावा अध्याय संपला.

कावेरविन्ध्ययवनचीननेपालभूमिषु 79.

कावेरी, विंध्य, यवन, चीन आणि नेपाळ या प्रदेशांमध्ये—

आकाशशुद्धं तैलाख्यमुत्पन्नं स्फटिकं ततः 79.

—तेथे आकाशासारखे स्वच्छ, 'तेल' नावाचे स्फटिक उत्पन्न होते.

न त्तुल्यं हि रत्नानामथवा पापनाशनम् 79.

हे इतर रत्नांसारखे श्रेष्ठ नसले तरी, पापांचा नाश करणारे आहे.

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे स्फटिकपरीक्षणं नामैकोनाशीतितमोऽध्यायः

या प्रकारे श्रीगारुड महापुराणाच्या पूर्वखंडातील प्रथम शाखेतील आचारकांडातील 'स्फटिकाची परीक्षा' नावाचा एक्याऐंशीवा अध्याय संपला.

आदाय शेषस्तस्यान्त्रं बलस्य केरलादिषु 80.

त्याच्या उरलेल्या अंतड्यांचा उपयोग, ज्यात बळ असते, केरळ आणि इतर प्रदेशांत केला जातो—

तत्र प्रधानं शशलोहिताभं गुञ्जाजवापुष्पनिभं प्रदिष्टम् 80.

—तेथे मुख्यत्वे सशाच्या रक्तासारखा किंवा गुंजा किंवा जवा फुलासारखा रंग असलेला मानला जातो.