गरुडपुराणम्

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे इन्द्रनीलपरीक्षणं नाम द्विसप्ततितमोऽध्यायः

या प्रकारे श्रीगरुड महापुराणाच्या पूर्वखंडातील आचारकांडात 'इंद्रनील परीक्षण' नावाचा बहात्तरावा अध्याय संपला.

वैदूर्य्यपुष्परागाणां कर्केते भीष्मके वदे 73.

मी कर्केट आणि भीष्मक येथे सापडणाऱ्या वैदूर्य आणि पुष्पराग रत्नांविषयी सांगतो.

कल्पान्तकालक्षुबिताम्बुराशेर्निर्ह्रादकल्पाद्दितिजस्य नादात् 73.

कल्पाच्या शेवटी समुद्र ढवळल्यावर निर्माण झालेल्या गोंगाटातून दैत्याचा आवाज उमटला.

अविदूरे विदूरस्य गिरेरुत्तुङ्गरोधसः 73.

त्या उंच शिखर असलेल्या दूरच्या पर्वताजवळच हे घडले.

तस्य नादसमुत्थत्वादाकरः सुमहागुणः 73.

त्या आवाजातून उत्पन्न झाल्यामुळे तो खाण फारच गुणी आहे.

तस्यैव दानवपतेर्निनदानुरूपाः प्रवृट्पयोदवरदर्शित चारुरूपाः 73.

त्या दानवाधिपतीच्या रत्नांना त्याच्या गडगडाटासारखा नाद असून, पावसाळी मेघांनी दाखविल्याप्रमाणे ती सुंदर दिसतात.

पद्मरागमुपादाय मणिवर्णा हि ये क्षितौ 73.

पद्मरागाचा आदर्श घेतल्यास, पृथ्वीवर सापडणाऱ्या रत्नांचे रंगही विविध असतात.

तेषां प्रधानं शिखिकण्ठनीलं यद्वा भवेद्वेणुदलप्रकाशम् 73.

त्यांच्यातील मुख्य रंग म्हणजे मोराच्या गळ्यासारखा निळा किंवा कधी कधी वडाच्या पानासारखा हिरवा.

गुणवान्वैदूर्य्यमणिर्योजयति स्वामिनं परंभा (भो) ग्यैः 73.

गुणी वैदूर्य रत्न आपल्या मालकाला इतरांमध्ये मोठे तेज देते.

गिरिकाचशिशुपालौ काच स्फटिकाश्च धूमनिर्भिन्नाः 73.

पर्वताचा काच, नव्या काच आणि स्फटिक हे सर्व धुरामुळे तुटतात.

लिख्याभावात्काचं लघुभावाच्छैसुपालकं विद्यात् 73.

लिहिलेली खूण नसणे आणि हलकेपणा यावरून नव्या काचेला ओळखावे.

यदिन्द्रनीलस्य महागुणस्य सुवर्णसंख्याकलितस्य मूल्यम् 73.

उत्तम इंद्रनील रत्नाचे मूल्य सोन्याच्या नाण्यांच्या संख्येप्रमाणे ठरवतात.

जात्यस्य सर्वेऽपि मणेस्तु यादृग्विजातयः सन्ति समानवर्णाः 73.

प्रत्येक रत्नाच्या जातीतील सर्व उपजाती, ज्या एकाच रंगाच्या असतात.

सुखोपलक्ष्यश्च सदा विचार्य्यो ह्ययं प्रभेदो विदुषा नरेण 73.

हा भेद विद्वान माणसाने नेहमी लक्षपूर्वक ओळखावा, कारण तो सहज ओळखता येतो.

कुशलाकुशलैः प्रपूर्य्यमाणाः प्रतिबद्धाः प्रतिसत्क्रियाप्रयोगैः 73.

कुशल आणि अक्षम अशा दोन्ही प्रकारच्या लोकांनी, योग्य-अयोग्य प्रकारे वापरल्यामुळे ती भरली जातात.

क्रमशः समतीतवर्त्तमानाः प्रतिबद्धा मणिबन्धकेन यत्नात् 73.

जे गेले, जे आहेत आणि जे येणार आहेत, ते सर्व रत्न काळजीपूर्वक मणीच्या कड्याने एकत्र बांधलेली असतात.

आकरान्समतीतानामुदधेस्तीरसन्निधौ 73.

जे रत्न पूर्वी मिळाले, त्यांची खाणी समुद्राच्या काठावर सापडतात.

सुवर्णो मनुना यस्तु प्रोक्तः षोडशमाषकः 73.

मनूने सांगितलेले सुवर्ण सोळा माषा वजनाचे असते.

शाणश्चतुर्माषमानो माषकः पंचकृष्णलः 73.

एक शंकरपाळ चार माषा वजनाचा असतो; एक माषा पाच कृष्णलांचा असतो.

इत्थं मणिविधिः प्रोक्तो रत्नानां मूल्यनिश्चये ॥ 73.

रत्नांची किंमत ठरवण्यासाठी अशी मणीची पद्धत सांगितली आहे.

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे वैदूर्य्यपरीक्षणं नाम त्रिसप्ततितमोऽध्यायः

श्रीगारुड महापुराणाच्या पूर्वखंडातील प्रथमांशाख्येतील आचारकांडात 'वैदूर्य परीक्षेचा' त्र्याहत्तरावा अध्याय येथे संपला.

पतिताया हिमाद्रौ तु त्वचस्तस्य सुरद्विषः 74.

हिमालयावर त्या देवद्वेष्ट्याच्या त्वचेचा तुकडा पडला.

आपीतपाण्डुरुचिरः पाषाणः पद्मरागसंज्ञस्तु 74.

फिकट, उजळ छटा असलेला जो दगड आहे, त्याला पद्मराग म्हणतात.

आलोहितस्तु पीतः स्वच्छः काषायकः स एकोक्तः 74.

जो दगड लालसर, पिवळा, पारदर्शक आणि तांबूस आहे, तो एकाच प्रकारात सांगितला आहे.

अत्यन्तलोहितो यः स एव खलु पद्मरागसंज्ञः स्यात् 74.

जो अत्यंत लाल आहे, त्यालाच खरोखर पद्मराग म्हणतात.

मूल्यं वैदूर्य्यमणेरिव गदितं ह्यस्य रत्नसारविदा 74.

या रत्नाची किंमत रत्नतज्ञ जशी वैदूर्य मणीची सांगतात, तशीच ठरवतात.

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे पुष्परागपरीक्षणं नाम चतुः सप्ततितमोऽध्यायः

श्रीगारुड महापुराणाच्या पूर्वखंडातील प्रथमांशाख्येतील आचारकांडात 'पुष्पराग परीक्षेचा' चौऱ्याहत्तरावा अध्याय येथे संपला.

वायुर्नखान्दैत्यपतेर्गृहीत्वा चिक्षेप सत्पद्मवनेषु हृष्टः 75.

वाऱ्याने त्या दैत्यराजाच्या नखांना उचलून कमळांच्या वनात आनंदाने विखुरले.

वर्णेन तद्रुधिरसोममधुप्रकाशमाताम्रपीतदहनोज्ज्वलितं विभाति 75.

त्याचा रंग रक्त, सोम, मध, तांबे, पिवळा आणि अग्नी यांसारखा तेजस्वी दिसतो.