गरुडपुराणम्

परीक्षाप्रत्ययैर्यैश्च पद्मरागः परीक्ष्यते 72.

पद्मराग रत्नाची परीक्षा आणि चाचणी करून त्याची ओळख पटवावी.

यावन्तं च क्रमेदग्निं पद्मरागोपयोगतः 72.

पद्मराग वापरताना ते कितपत आग सहन करते हेही पाहिले जाते.

तथापि न परीक्षार्थं गुणानामभि (ति) वृद्धये 72.

तरीसुद्धा, केवळ परीक्षेसाठी नव्हे, तर गुण वाढवण्यासाठी हे केले जाते.

अग्निमात्रापरिज्ञाने दाहदोषैश्च दूषितः 72.

जर त्याची आग सहन करण्याची क्षमता नीट ओळखली नाही, तर जळण्याच्या दोषांमुळे ते खराब होते.

काचोत्पलकरवीरस्फटिकाद्या इह बुधैः सवैदूर्य्याः 72.

येथे ज्ञानी लोक काच, निळे कमळ, करवीर, स्फटिक आणि अशा इतर दगडांसह वैदूर्य रत्न ओळखतात.

गुरुभावकठिनभावावेतेषां नित्यमेव विज्ञेयौ 72.

यांपैकी वजन आणि कठिणपणा हे नेहमीच ओळखावे लागतात.

इन्द्रनीलो यथा कश्चिद्विभर्त्त्याताम्रवर्णताम् 72.

जसे काही इंद्रनील रत्न तांबूस रंग धारण करतात.

यस्य मध्यगता भाति नीलस्येन्द्रायुधप्रभा 72.

ज्या निळ्या रत्नाच्या मध्यभागी इंद्रधनुष्याच्या तेजासारखा प्रकाश झळकतो.

यस्य वर्णस्य भूयस्त्वात्क्षीरे शतगुणे स्थितः 72.

त्याच्या रंगाची प्रचंडता असल्यामुळे ते शंभरपट दुधातही टिकून राहते.

यत्पद्मरागस्य महागुणस्य मूल्यं भवेन्माषसमुन्मितस्य 72.

उत्तम गुणधर्म असलेल्या पद्मराग रत्नाचे मूल्य माषाच्या वजनाने ठरवले जाते.

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे इन्द्रनीलपरीक्षणं नाम द्विसप्ततितमोऽध्यायः

या प्रकारे श्रीगरुड महापुराणाच्या पूर्वखंडातील आचारकांडात 'इंद्रनील परीक्षण' नावाचा बहात्तरावा अध्याय संपला.

वैदूर्य्यपुष्परागाणां कर्केते भीष्मके वदे 73.

मी कर्केट आणि भीष्मक येथे सापडणाऱ्या वैदूर्य आणि पुष्पराग रत्नांविषयी सांगतो.

कल्पान्तकालक्षुबिताम्बुराशेर्निर्ह्रादकल्पाद्दितिजस्य नादात् 73.

कल्पाच्या शेवटी समुद्र ढवळल्यावर निर्माण झालेल्या गोंगाटातून दैत्याचा आवाज उमटला.

अविदूरे विदूरस्य गिरेरुत्तुङ्गरोधसः 73.

त्या उंच शिखर असलेल्या दूरच्या पर्वताजवळच हे घडले.

तस्य नादसमुत्थत्वादाकरः सुमहागुणः 73.

त्या आवाजातून उत्पन्न झाल्यामुळे तो खाण फारच गुणी आहे.

तस्यैव दानवपतेर्निनदानुरूपाः प्रवृट्पयोदवरदर्शित चारुरूपाः 73.

त्या दानवाधिपतीच्या रत्नांना त्याच्या गडगडाटासारखा नाद असून, पावसाळी मेघांनी दाखविल्याप्रमाणे ती सुंदर दिसतात.

पद्मरागमुपादाय मणिवर्णा हि ये क्षितौ 73.

पद्मरागाचा आदर्श घेतल्यास, पृथ्वीवर सापडणाऱ्या रत्नांचे रंगही विविध असतात.

तेषां प्रधानं शिखिकण्ठनीलं यद्वा भवेद्वेणुदलप्रकाशम् 73.

त्यांच्यातील मुख्य रंग म्हणजे मोराच्या गळ्यासारखा निळा किंवा कधी कधी वडाच्या पानासारखा हिरवा.

गुणवान्वैदूर्य्यमणिर्योजयति स्वामिनं परंभा (भो) ग्यैः 73.

गुणी वैदूर्य रत्न आपल्या मालकाला इतरांमध्ये मोठे तेज देते.

गिरिकाचशिशुपालौ काच स्फटिकाश्च धूमनिर्भिन्नाः 73.

पर्वताचा काच, नव्या काच आणि स्फटिक हे सर्व धुरामुळे तुटतात.

लिख्याभावात्काचं लघुभावाच्छैसुपालकं विद्यात् 73.

लिहिलेली खूण नसणे आणि हलकेपणा यावरून नव्या काचेला ओळखावे.

यदिन्द्रनीलस्य महागुणस्य सुवर्णसंख्याकलितस्य मूल्यम् 73.

उत्तम इंद्रनील रत्नाचे मूल्य सोन्याच्या नाण्यांच्या संख्येप्रमाणे ठरवतात.

जात्यस्य सर्वेऽपि मणेस्तु यादृग्विजातयः सन्ति समानवर्णाः 73.

प्रत्येक रत्नाच्या जातीतील सर्व उपजाती, ज्या एकाच रंगाच्या असतात.

सुखोपलक्ष्यश्च सदा विचार्य्यो ह्ययं प्रभेदो विदुषा नरेण 73.

हा भेद विद्वान माणसाने नेहमी लक्षपूर्वक ओळखावा, कारण तो सहज ओळखता येतो.

कुशलाकुशलैः प्रपूर्य्यमाणाः प्रतिबद्धाः प्रतिसत्क्रियाप्रयोगैः 73.

कुशल आणि अक्षम अशा दोन्ही प्रकारच्या लोकांनी, योग्य-अयोग्य प्रकारे वापरल्यामुळे ती भरली जातात.

क्रमशः समतीतवर्त्तमानाः प्रतिबद्धा मणिबन्धकेन यत्नात् 73.

जे गेले, जे आहेत आणि जे येणार आहेत, ते सर्व रत्न काळजीपूर्वक मणीच्या कड्याने एकत्र बांधलेली असतात.

आकरान्समतीतानामुदधेस्तीरसन्निधौ 73.

जे रत्न पूर्वी मिळाले, त्यांची खाणी समुद्राच्या काठावर सापडतात.

सुवर्णो मनुना यस्तु प्रोक्तः षोडशमाषकः 73.

मनूने सांगितलेले सुवर्ण सोळा माषा वजनाचे असते.

शाणश्चतुर्माषमानो माषकः पंचकृष्णलः 73.

एक शंकरपाळ चार माषा वजनाचा असतो; एक माषा पाच कृष्णलांचा असतो.