यत्सन्धिशोषितं रत्नमन्यन्मरकताद्भवेत् 71.
ज्या रत्नाच्या सांध्यांमध्ये कोरडेपणा येतो, ते दुसऱ्या प्रकारच्या पाचूचे रूप घेते.
भल्लातकी पुत्रिका च तद्वर्णसमयोगतः 71.
भल्लातकी आणि पुत्रिका हे त्यांच्या रंगानुसार ओळखले जातात.
क्षौमेण वाससा मृष्टा दीप्तिं त्यजति पुत्रिका 71.
पुत्रिका जर कापडाने घासली, तर तिचा तेज कमी होतो.
कस्यचिदनेकरूपैर्मरकतमनुगच्छतोऽपि गुणवर्णैः 71.
काही पाचू वेगवेगळ्या रूपांत आणि गुणांनी असूनही, पाचूच्या गुणधर्मांनुसारच असतात.
वज्राणि मुक्ताः सन्त्यन्ये ये च केचिद्द्विजातयः 71.
वज्र, मोती आणि काही इतर द्विज रत्नही असतात.
ऋजुत्वाच्चैव केषाञ्चित्कथञ्चिदुपजायते 71.
काही वेळा सरळपणामुळे काही विशेष गुण येतात.
स्नानाचमनजप्येषु रक्षामन्त्रक्रियाविधौ 71.
स्नान, आचमन, जप आणि रक्षणासाठी मंत्रक्रीया करताना.
दैवपित्र्यातिथेयेषु गुरुसंपूजनेषु च 71.
देव, पितर, पाहुणे यांचे विधी आणि गुरुंची पूजा करताना.
दौषैर्होनं गुणैर्युक्तं काञ्चनप्रतियोजितम् 71.
दोषरहित आणि गुणांनी युक्त रत्न सोन्याशी जुळवले जाते.
तुलया पद्मरागस्य यन्मूल्यमुपजायते 71.
पद्मरागाचे मूल्य तराजूत वजन करून ठरवले जाते.
तथा च पद्मरागाणां दोषैर्मूल्यं प्रहीयते 71.
जसे पद्मराग रत्नांमध्ये दोष असतील, तसे त्यांची किंमत कमी होते.
इति श्रीगारुडे महापुराणे पुर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे मरकतपरीक्षणं नामैकसप्ततितमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीगरुड महापुराणाच्या पूर्वखंडातील आचारकांडातील 'मरकत परीक्षेचे' एकसत्तरावे अध्याय संपले.
तत्रैव सिंहलवधूकरपल्लवाग्रव्यालूनबाललवलीकुसुमप्रवाले 72.
तेथेच सिंहल देशातील कन्यांच्या हातांच्या कोवळ्या फांद्या, नाजूक अंकुरांचे टोक, नवीन उमललेले धान्य आणि प्रवाळाच्या फांद्या आढळतात.
तत्प्रत्ययादुभयशोभनवीचिभासा विस्तारिणी जलनिधेरुपकच्छभूमिः 72.
त्यावरून असे दिसते की समुद्राच्या काठीची ती विस्तीर्ण भूमी दोन्ही बाजूंच्या सौंदर्याने लखलखीत आणि लाटांच्या फेसासारखी भासते.
तत्रासिताब्जहलभृद्वसनासिभृंगशार्ङ्गायुधांगहरकण्ठकषायपुष्पैः 72.
तेथे निळ्या कमळासारखी, मोराच्या मानेसारखी, हलधराच्या वस्त्रासारखी, मधमाशीसारखी, धनुष्यासारखी, हराच्या गळ्यासारखी आणि तांबूस फुलांसारखी फुले आहेत.
अन्ये प्रसन्नपयसः पयसां निधातुरम्बुत्विषः शिखिगणप्रतिमास्तथान्ये 72.
काही स्वच्छ जलाशयाच्या पाण्यासारखी, काही पाण्याच्या तेजासारखी, तर काही मोरांच्या झुंडीप्रमाणे दिसतात.
एकप्रकारा विस्पष्टवर्णशोभावभासिनः 72.
ही सर्व एकाच प्रकारची असून, त्यांच्या रंगाची शोभा स्पष्टपणे चमकते.
मृत्पाषाणशिलारन्ध्रकर्करात्राससंयुताः 72.
मातीच्या, दगडाच्या आणि खडकाच्या भेगांमधील भीती यांच्याशी त्यांचा संबंध असतो.
तत एव हि जायन्ते मणयस्तत्र सूरयः 72.
तेथूनच त्या ठिकाणी प्रशंसित होणारी रत्ने उत्पन्न होतात.
धार्य्यमाणस्य ये दृष्टा पद्मरागमणेर्गुणाः 72.
पद्मराग रत्न घातल्यावर त्याचे जे गुण दिसून येतात, ते असे आहेत.
यथा च पद्मरागाणां जातकत्रितयं भवेत् 72.
पद्मराग रत्नांची उत्पत्ती तीन प्रकारची असते.
परीक्षाप्रत्ययैर्यैश्च पद्मरागः परीक्ष्यते 72.
पद्मराग रत्नाची परीक्षा आणि चाचणी करून त्याची ओळख पटवावी.
यावन्तं च क्रमेदग्निं पद्मरागोपयोगतः 72.
पद्मराग वापरताना ते कितपत आग सहन करते हेही पाहिले जाते.
तथापि न परीक्षार्थं गुणानामभि (ति) वृद्धये 72.
तरीसुद्धा, केवळ परीक्षेसाठी नव्हे, तर गुण वाढवण्यासाठी हे केले जाते.
अग्निमात्रापरिज्ञाने दाहदोषैश्च दूषितः 72.
जर त्याची आग सहन करण्याची क्षमता नीट ओळखली नाही, तर जळण्याच्या दोषांमुळे ते खराब होते.
काचोत्पलकरवीरस्फटिकाद्या इह बुधैः सवैदूर्य्याः 72.
येथे ज्ञानी लोक काच, निळे कमळ, करवीर, स्फटिक आणि अशा इतर दगडांसह वैदूर्य रत्न ओळखतात.
गुरुभावकठिनभावावेतेषां नित्यमेव विज्ञेयौ 72.
यांपैकी वजन आणि कठिणपणा हे नेहमीच ओळखावे लागतात.
इन्द्रनीलो यथा कश्चिद्विभर्त्त्याताम्रवर्णताम् 72.
जसे काही इंद्रनील रत्न तांबूस रंग धारण करतात.
यस्य मध्यगता भाति नीलस्येन्द्रायुधप्रभा 72.
ज्या निळ्या रत्नाच्या मध्यभागी इंद्रधनुष्याच्या तेजासारखा प्रकाश झळकतो.
यस्य वर्णस्य भूयस्त्वात्क्षीरे शतगुणे स्थितः 72.
त्याच्या रंगाची प्रचंडता असल्यामुळे ते शंभरपट दुधातही टिकून राहते.