गरुडपुराणम्

वर्णानुयायिनस्तेषा मान्ध्रदेशे तथा परे 70.

त्यांचा रंग मंध्र देशात आणि इतर ठिकाणी तसाच राहतो.

तथैव स्फाटिकोत्थानां देशे तुम्बुरुसंज्ञके 70.

तसेच, स्फटिकातून तयार होणारे रत्न तुंबुरु नावाच्या प्रदेशात आढळतात.

वर्णाधिक्यं गुरुत्वं च स्निग्धता समताच्छता 70.

रंगाची अधिकता, जडपणा, गुळगुळीतपणा आणि पूर्णपणे स्वच्छपणा—

ये कर्करच्छिद्रमलोपदिग्धाः प्रभाविमुक्ताः परुषा विवर्णाः 70.

जे रत्न तडे, भोक, मळ, तेजाचा अभाव, खरखरीतपणा किंवा फिकटपणा यांनी भरलेली असतात—

दोषोपसृष्टं मणिमप्रबोधाद्विभर्त्ति यः कश्चन कञ्चिदेव 70.

ज्या रत्नात दोषांमुळे फार थोडं नैसर्गिक तेज दिसतं—

कामं चारुतराः पंच जातीना प्रतिरूपकाः 70.

कधी कधी ती फार सुंदर दिसली तरी, ती पाच जातींच्या नक्कल असतात.

कलशपुरोद्भवसिंहलतुम्बुरुदेशोत्थमुक्तपाणीयाः 70.

कलश, पुरोद्भव, सिंहल, तुंबुरु आणि मुक्तपाणी या प्रदेशात तयार होणारी रत्नं—

तुषोपसर्गात्कलशाभिधानमाताम्रभावादपि तुम्बुरूत्थम् 70.

त्यात तुस असल्यानं त्याला कलश म्हणतात; तुंबुरुचं नाव तांबूसपणामुळे पडलं आहे.

श्रीपूर्णकं दीप्तिविनाकृतत्वाद्विजातिलिङ्गाश्रय एव भेदः 70.

श्रीपूर्णक असं नाव त्याच्या तेजाच्या अभावामुळे पडलं; वेगळेपण फक्त जातीच्या चिन्हावर असतं.

स्नेहप्रदिग्धः प्रतिभाति यश्च यो वा प्रघृष्टः प्रजहाति दीप्तिम् 70.

तेल लावलेलं रत्न तसं दिसतं, आणि जास्त घासलं तर त्याचं तेज कमी होतं.

संप्राप्य चोत्क्षिप्य यथानुवृत्तिं विभर्तियः सर्वगुणानतीव प्राप्यापि रत्नाकरजा स्वजातिं लक्षेद्गुरुत्वेन गुणेन विद्वान् ॥ 70.

रत्न मिळाल्यावर आणि नीट पाहिल्यावर, त्याचं वजन आणि गुण यावरून त्याची जात ओळखावी, जरी ते समुद्रातून मिळालेलं असलं तरी.

अप्रणश्यति सन्देहे शाणे तु परिलेखयेत् 70.

शंका आल्यास ते नष्ट होत नाही; ते शाणेवर घासून पाहावं.

वज्रं वा कुरुविन्दं वा विमुच्यानेन केनचित् 70.

वज्र असो किंवा कुरुविंद असो, या प्रकारे ते ओळखता येतं.

जात्यस्य सर्वेऽपि मणेर्न जातु विजातयः सन्ति समानवर्णाः 70.

एका जातीचे सर्व रत्न कधीच वेगळ्या प्रकारचे नसतात; ती सर्व एकसारख्या रंगाचीच असतात.

गुणोपपन्नेन सहावबद्धोमेणिर्न धार्यो विगुणो हि जात्या 70.

गुण नसलेले रत्न फक्त त्याच्या जातीमुळे घालू नये; जे रत्न गुणांनी युक्त आहे तेच स्वीकारावे.

चाण्डाल एकोऽपि यथा द्विजातीन्समेत्य भूरीनपि हन्त्ययत्नात् 70.

जसा एक चांडाळ सहजपणे अनेक द्विजांना नष्ट करू शकतो, तसेच —

सपत्नमध्येऽपि कृताधिवासं प्रमादवृत्तावपि वर्त्तमानम् 70.

प्रतिस्पर्ध्यांच्या मध्ये असताना किंवा निष्काळजीपणे वागत असतानाही,

दोषोपसर्गप्रभवाश्च ये ते नोपद्रवास्तं समभिद्रवन्ति 70.

दोषांपासून निर्माण होणारे त्रास त्याच्यावर हल्ला करत नाहीत.

वज्रस्य यत्तण्डुलसंख्ययोक्तं मूल्यं समुत्पादितगौरवस्य 70.

वज्राचे मूल्य त्याच्या वजनावर, म्हणजे तांदळाच्या दाण्यांप्रमाणे मोजलेल्या वजनावर ठरते.

वर्णदाप्त्यपपन्नं हि मणिरत्नं प्रशस्यते 70.

ज्या रत्नात तेजस्वी रंग आहे, तेच रत्न सर्वश्रेष्ठ मानले जाते.

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे पद्मरागपरीक्षणं नाम सप्ततितमोऽध्यायः

या प्रकारे श्रीगाढुडे महापुराणाच्या पूर्वखंडातील आचारकांडाच्या प्रथमांशाख्येतील 'पद्मराग परिक्षण' नावाचा सत्तरावा अध्याय समाप्त झाला.

दानवाधिपतेः पित्तमादाय भुजगाधिपः 71.

दानवाधिपतीचे पित्त भुजगाधिपतीने घेतले.

स तदा स्वशिरोरत्नप्रभादीप्ते नभोऽम्बुधौ 71.

मग, आपल्या शिरावरील रत्नाच्या तेजाने उजळून, तो आकाशात आणि समुद्रात गेला.

ततः पक्षनिपातेन संहरन्निव रोदसी 71.

मग, आपल्या पंखांच्या झटक्याने जणू आकाश आणि पृथ्वी एकत्र करत,

सहसैव मुमोच तत्फणीन्द्रः सुरसाभ्यक्ततुरुष्क (रष्क) पादपायाम् 71.

अचानक, फणींद्राने ते सुरसा लावलेल्या तुरुष्क वृक्षाच्या मुळाशी सोडले.

तस्य प्रपातसमनन्तरकालमेव तद्वद्वरालयमतीत्य रमासमीपे 71.

ते पडताच लगेच, तो वराळाच्या निवासातून जाऊन रामाजवळ पोहोचला.

तत्रैव किञ्चित्पततस्तु पित्तादुपेत्य जग्राह ततो गरुत्मान् 71.

ते अजूनही पडत असताना, गरुडाने त्या पित्ताचा एक भाग घेतला.

तत्राकठोरशुककण्ठशिरीषपुष्पखद्योतपृष्ठचरशाद्वलशैवलानाम् 71.

तेथे, जिथे धारदार चोचीचे पक्षी, शिरीष फुले, काजळमाशी आणि काजळी गवत, शेवाळ वाढते,

तद्यत्र भोगीन्द्रभुजाभियुक्तं पपात पित्तं दितिजाधिपस्य 71.

तिथेच, जेथे फणींद्राच्या भुजांनी मारलेले दानवाधिपतीचे पित्त पडले.