गरुडपुराणम्

यदि षोडशभिर्भवेदनूनंधरणं तत्प्रवदन्ति दार्विकाख्यम् 69.

जर त्याचं वजन सोळा ने कमी असेल, तर जाणकार त्याला 'दार्विक' म्हणतात.

द्विगुणैर्दशभिर्भवेदनूनं धरणं तद्भवकं वदन्ति तज्ज्ञाः 69.

जर त्याचं वजन वीस ने कमी असेल, तर तज्ज्ञ त्याला 'भवक' म्हणतात.

त्रिंशता धरणं पूर्णं शिक्यं तस्येति कीर्त्त्यते 69.

तीस वजन पूर्ण असलेलं मोत्याला 'शिक्य' असं म्हणतात, असं सांगितलं आहे.

चत्वारिंशद्र भवेत्तस्यास्त्रिंशन्मूल्यं लभेत् सा 69.

जर ते चाळीस असेल, तर त्याची किंमत तीस आहे.

षष्टिर्निकरशीर्षं स्यात्तस्या मूल्यं चतुर्दश एकादश स्यान्नव च तयोर्मूल्यमनुक्रमात् ॥ 69.

साठ असल्यास त्याला 'निकरशीर्ष' म्हणतात; त्याची किंमत चौदा आहे. अकरा आणि नऊ, त्यांची किंमत अनुक्रमे आहे.

आदाय तत्सकलमेव ततोऽन्नभाण्डं जम्बीरजातरसयोजनया विपक्रम् 69.

ते सगळं घेऊन, मग अन्नाचं भांडं घेऊन, जांभुळाच्या रसात शिजवा.

मृल्लिप्तमत्स्यपुटमध्यगतं तु कृत्वा पश्चात्पचेत्तनु ततश्च बिडालपुट्या 69.

मातीने लिंपलेल्या मासळीच्या भांड्यात ठेवून शिजवा; नंतर मांजराच्या विष्ठेच्या भांड्यात ठेवा.

शुद्धं ततो विमलवस्त्रनिघर्षणेन स्यान्मौक्तिकं विपुलसद्गुणकान्तियुक्तम् 69.

शुद्ध, स्वच्छ कापडाने घासल्यावर मोती अगदी स्वच्छ होतो आणि त्याला उत्तम गुणधर्म व तेज येते.

श्वेतकाचसमं तारं हेमांशशतयोजितम् 69.

चांदीला शंभर भाग सोनं मिसळल्यावर ती पांढऱ्या काचेसारखी दिसते.

एवं हि सिंहले देशे कुर्वन्ति कुशला जनाः 69.

अशा प्रकारे सिंहल देशातील कुशल लोक हे करतात.

उष्णे सलवणे स्नेहे निशां तद्वासयेज्जले 69.

रात्री उबदार, खारट आणि तेलकट पाण्यात ते ठेवावे.

यत्तु नायाति वैवर्ण्यं विज्ञेयं तदकृत्रिमम् 69.

जो मोती रंग बदलत नाही, तो खरा आहे असे समजावे.

तेजोऽधिकं सुवृत्तं च मौक्तिकं गुणवत्स्मृतम् ॥ 69.

जो मोती फार तेजस्वी आणि गोल आहे, तो उत्तम समजला जातो.

प्रमाणवद्गौरवरश्मियुक्तं सितं सुवृत्तं समसूक्ष्मवेधम् 69.

जो मोती योग्य आकाराचा, जड, चमकदार, पांढरा, गोल आणि बारीक, सम छिद्र असलेला आहे—

एवं समस्तेन गुणोदयेन यन्मौक्तिकं योगमुपागतं स्यात् 69.

अशा सर्व गुणांनी युक्त असा मोती परिपूर्ण मानला जातो.

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे मुक्ताफलप्रमाणादिवर्णनं नाम मुक्ताफलपरीक्षा नामैकोनसप्ततितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीगरुड महापुराणाच्या पूर्वखंडातील आचारकांडात 'मोत्यांची परीक्षा' या एकोणसत्तराव्या अध्यायात मोत्यांचे प्रमाण व गुणधर्म यांचे वर्णन सांगितले गेले.

दिवाकरस्तस्य महामहिम्नो महासुरस्योत्तमरत्नबीजम् 70.

सूर्य हा महान तेजस्वी असून, तोच मोठ्या देवतांमध्ये उत्तम रत्नांचा मूळ स्रोत आहे.

जेत्त्रा सुराणां समरेष्वजस्रं वीर्य्यावलेपोद्धतमानसेन 70.

तो देवतांना युद्धात नेहमी जिंकणारा असून, आपल्या सामर्थ्याचा अभिमान मनात बाळगतो.

तत्सिंहलीचारुनितम्बबिम्बविक्षो भितागाधमहाह्रदायाम् 70.

सिंहली स्त्रीच्या नितंबांचा देखावा पाहून तो घाबरून मोठ्या सरोवराच्या खोल भागात गेला.

ततः प्रभृति सा गङ्गा तुल्यपुण्यफलोदया 70.

त्या वेळेपासून ती नदी गंगेइतकीच पुण्यदायक झाली.

ततः प्रभृत्येव च शर्वरीषु कूलानि रत्नैर्निचितानि तस्याः 70.

आणि त्या वेळेपासून, रात्रीच्या वेळी, त्या नदीच्या काठावर रत्ने साठू लागली.

तस्यास्तटेपूज्ज्वचारुरागा भवन्ति तोयेषु च पद्मरागाः 70.

त्या काठी सुंदर माणिके दिसतात आणि पाण्यात पद्मराग रत्ने आढळतात.

बन्धू कगुंजासकलेन्द्रगोपजवासमासृक्समवर्णशोभाः 70.

ती रत्ने बंदूक, गुंजा, इंद्रगोप आणि जवा फुलांच्या रंगासारखी शोभिवंत दिसतात आणि त्यांचा रंग एकसारखा सुंदर असतो.

सिन्दुरपद्मोत्पलकुंकुमानां लाक्षारसस्यापि समानवर्णः 70.

त्यांचा रंग सिंदूर, कमळ, निळकमळ, केशर आणि लाक्षारसासारखा असतो.

भानोश्च भासामनुवेधयोगामासाद्य रशमि प्रकरेण दूरम् 70.

सूर्याच्या किरणांचा स्पर्श झाल्यावर, त्या रत्नांना त्याच्या प्रकाशामुळे दूरवर पसरणारे तेज प्राप्त होते.

कुसुम्भनीलव्यतिमिश्ररागप्रत्युग्ररक्ताबुजतुल्यभासः 70.

त्याचा रंग केशराच्या फुलासारखा लाल आणि गडद निळ्या रंगाचा मिसळलेला असतो, अगदी तिखट लाल कमळासारखा दिसतो.

चकोरपुंस्कोकिलसारसानां नेत्रावभासश्च भवन्ति केचित् 70.

काहींच्या डोळ्यांत चकोर पक्षी आणि कोकिळेच्या सारखा तेज असतो.

प्रभावकाठिन्यगुरुत्वयोगैः प्रायः समानाः स्फटिकोद्भवानाम् 70.

ते तेज, कणखरपणा आणि वजन यामध्ये बहुतेक स्फटिकापासून तयार होणाऱ्यांसारखेच असतात.

कामं तु रागः कुरुविन्दजेषु स नैव यादृक् स्फटिकोद्भवेषु 70.

खरं तर कुरुविंदामध्ये लालपणा असतो, पण तो स्फटिकातून तयार झालेल्यांसारखा नसतो.